FanSweet357
New member
Phương Tây ôm mộng thoát "xiềng xích" Trung Quốc bằng mỏ đất hiếm ở châu Phi, nhưng rồi drama bất ngờ xảy ra khi mỏ của công ty Úc lại… rơi thẳng vào tay Trung Quốc luôn. Sốc chưa hết đây!
Trung Quốc vào cuộc: màn thâu tóm đỉnh cao
Năm 2010, Peak Rare Earths (Australia) hú hét công bố phát hiện mỏ đất hiếm cực khủng tại vùng Ngualla, Tanzania - một trong những mỏ xịn nhất hành tinh chưa ai đụng đến! Với khoảng 214,4 triệu tấn quặng, giá trị ước tính lên tới 920 tỷ USD luôn nha các bạn ơi
Plan của Peak nghe thì hoàn hảo: khai thác ở châu Phi nhưng tinh luyện tại Anh, xây dựng chuỗi cung ứng không phụ thuộc châu Á. Mục tiêu chính là thoát khỏi "bàn tay" Trung Quốc - quốc gia đang thống trị gần như tuyệt đối thị trường đất hiếm toàn cầu từ A đến Z.
Nhưng thực tế không như mơ đâu bạn ơi! Trung Quốc cứ duy trì giá xuất khẩu đất hiếm siêu thấp, khiến các công ty phương Tây không gọi được vốn vì lợi nhuận không đủ hấp dẫn. Trong khi đó, chính quyền Tanzania thời Tổng thống John Magufuli lại không ủng hộ dự án do nước ngoài nắm, khiến cơ hội xin tiền từ Mỹ hay các tổ chức tài chính quốc tế mong manh như sợi chỉ
Đến năm 2019, giữa lúc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung căng thẳng, Peak từng hy vọng được "giải cứu" khi truyền thông nhà nước Trung Quốc dọa dùng đất hiếm làm vũ khí thương mại. CEO Rocky Smith lúc đó kêu cứu các chính phủ phương Tây và được Cơ quan đầu tư tư nhân nước ngoài Mỹ (OPIC) hứa hẹn hỗ trợ. Thế nhưng vì lập trường chống đầu tư nước ngoài của ông Magufuli, OPIC rút lui, các chính phủ khác cũng lờ đẹp luôn.
Sau khi Tổng thống Magufuli qua đời năm 2021 và người kế nhiệm - bà Samia Suluhu Hassan cởi mở hơn với đầu tư nước ngoài, tưởng Peak hồi sinh rồi. Nhưng không, các nhà đầu tư đã hết kiên nhẫn. Appian Capital Advisory - quỹ đầu tư tư nhân tại Anh nắm 20% cổ phần Peak, quyết định bán toàn bộ cho Shenghe Resources - tập đoàn đất hiếm Trung Quốc có mối quan hệ mật thiết với nhà nước
Appian cho biết đã nhiều lần cầu cứu chính phủ Anh hỗ trợ tài chính nhưng bị "phớt" hoàn toàn. "Dự án này lẽ ra có thể cung cấp một phần lớn đất hiếm cho Anh và châu Âu, nhưng chúng tôi không nhận được sự hỗ trợ nào cả," CEO Michael Scherb của Appian chia sẻ.
Ban lãnh đạo Peak lúc đó vẫn cam kết cung cấp đất hiếm cho khách hàng ngoài Trung Quốc dù có cổ đông lớn từ Bắc Kinh. Nhưng thực tế lại khác xa. Năm 2022, Trung Quốc tăng mạnh sản lượng đất hiếm, kéo giá xuống thấp khiến Peak rơi vào khủng hoảng tài chính nghiêm trọng
Để sống sót, công ty bổ nhiệm CEO mới là Bardin Davis, đồng thời ký thỏa thuận với Shenghe với điều khoản từ 75% đến 100% sản lượng mỏ đất hiếm Tanzania sẽ được bán cho Trung Quốc trong 7 năm. Shenghe cũng giành luôn một ghế trong hội đồng quản trị Peak nữa.
Thay đổi này khiến các cơ quan tài chính phương Tây "gắn nhãn" Peak là công ty có liên hệ với Trung Quốc, từ đó cắt mọi cơ hội hỗ trợ vốn. Trong khi đó, Tanzania đe dọa thu hồi giấy phép nếu Peak không sớm triển khai khai thác. Công ty buộc phải tìm đối tác hoặc người mua, nhưng chỉ nhận được một đề nghị nghiêm túc - lại chính là từ Shenghe
Sang năm 2024, Peak công bố kế hoạch liên doanh với Shenghe để khai thác mỏ. Nhưng sau khi Tổng thống Trump áp thêm thuế lên hàng hóa Trung Quốc vào tháng 4, Bắc Kinh đáp trả bằng cách siết chặt kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, làm rung chuyển cả chuỗi cung ứng toàn cầu. Peak tuyên bố hủy kế hoạch liên doanh với Shenghe do "bối cảnh địa chính trị và quy định pháp lý thay đổi". CEO Davis cho biết các quy định kiểm soát xuất khẩu công nghệ đất hiếm mà Trung Quốc ban hành khiến việc hợp tác kỹ thuật giữa hai công ty không thể thực hiện được.
Nhưng bất chấp trở ngại, Shenghe vẫn quyết không buông. Tháng 5, họ đưa ra đề nghị mua lại toàn bộ Peak với mức giá cao gấp 8 lần trung bình các thương vụ cùng ngành. Đây là mức giá cực hiếm trong lĩnh vực khai khoáng, nhưng với Bắc Kinh thì xứng đáng vì trong mắt họ, mỏ đất hiếm Ngualla ở Tanzania chính là "dự án đất hiếm chưa khai thác tốt nhất thế giới"
Phương Tây vẫn… fail đau đớn
Vào phút chót, một cơ hội xuất hiện khi quỹ đầu tư tư nhân Mỹ General Innovation Capital Partners đưa ra đề nghị mua lại Peak với giá cao hơn. Họ được cố vấn bởi Mike Gallagher - cựu nghị sĩ nổi tiếng cứng rắn với Trung Quốc. Nhưng Peak bác bỏ đề xuất này vì cho rằng quỹ Mỹ không có kinh nghiệm trong khai khoáng và không chứng minh được năng lực tài chính. Hơn nữa, việc chấp nhận đề nghị từ phía Mỹ đồng nghĩa Peak phải trả khoản phí hủy hợp đồng độc quyền với Shenghe - điều họ không dám mạo hiểm.
Tháng 10, thương vụ chính thức hoàn tất. Peak bị gỡ niêm yết khỏi sàn chứng khoán Australia. Một trong những mỏ đất hiếm hàng đầu thế giới chính thức về tay Trung Quốc
Cựu CEO Smith nói: "Trung Quốc có tầm nhìn dài hạn, tiền bạc với họ không phải vấn đề. Peak chỉ là một mảnh ghép nhỏ nữa mà họ đang đưa vào hệ thống cung ứng đất hiếm của mình."
Đây là một thất bại chiến lược mang tính biểu tượng với phương Tây. Theo Benchmark Mineral Intelligence, đến năm 2029, toàn bộ đất hiếm khai thác từ Tanzania sẽ được chuyển sang Trung Quốc, giống như cách Bắc Kinh hiện đang kiểm soát phần lớn sản lượng cobalt tại Cộng hòa Dân chủ Congo.
Để phản ứng, Mỹ và Australia cam kết tăng cường cơ chế kiểm soát các thương vụ mua bán mỏ khoáng sản chiến lược vì lý do an ninh quốc gia. Liên minh châu Âu (EU) cũng bắt đầu điều tra việc một công ty Trung Quốc muốn mua lại mỏ nickel tại Brazil do Anglo-American sở hữu. Canada thậm chí buộc một số công ty Trung Quốc phải thoái vốn khỏi các tài sản khai khoáng.
Nhưng các chuyên gia cảnh báo rằng không có nhiều công cụ pháp lý thực sự hiệu quả để ngăn các công ty niêm yết tại Australia - nơi chiếm phần lớn hoạt động thăm dò khoáng sản toàn cầu - bán tài sản của mình cho bất kỳ ai. Trong khi đó, các công ty Trung Quốc được nhà nước hậu thuẫn mạnh mẽ, có thể đưa ra mức giá cao vượt xa đối thủ và có kinh nghiệm làm việc tại các quốc gia đang phát triển.
Nguồn: soha.vn