Trời ơi, ai ngờ đâu dưới đáy hồ Salton ở California lại "chôn" cả một mỏ lithium siêu khủng dành cho pin sạc! Quan trọng đến nỗi Thống đốc Gavin Newsom phải gọi nơi này là "Ả Rập Xê Út của lithium" luôn nha các bạn!
Con số nghe choáng váng: lượng lithium dưới đây ước tính trị giá tầm 500 tỷ USD, đủ cung cấp năng lượng cho điện thoại, xe điện và cả lưới điện tương lai. Người ta kỳ vọng "cơn sốt vàng trắng" này sẽ mang về việc làm, thuế thu khủng và giúp hồi sinh kinh tế cho một trong những vùng nghèo nhất nước Mỹ.
## Nhưng mà... plot twist đây rồi!
Không phải ai cũng mừng rỡ với mỏ lithium này đâu nhé! Hồ Salton vốn đã là "điểm nóng thảm họa" từ trước rồi. Diện tích hồ đang ngày càng thu hẹp, mỗi lần nước rút lại để lộ những đám bụi chứa đầy hóa chất từ thuốc trừ sâu bay khắp hạt Imperial - nơi có khoảng 182.000 người đang sống.
Vấn đề là khai thác lithium cần nguồn nước ngọt ổn định, trong khi nguồn nước ở đây vốn đã khan hiếm rồi Dân địa phương lo lắng nước sẽ cạn kiệt, ô nhiễm không khí lại càng trầm trọng hơn.
Các tổ chức môi trường đã ra tay kiện tụng để làm chậm tiến độ khai thác. Nhiều cư dân thấy bất công vô cùng: họ phải gánh hậu quả, còn lợi ích kinh tế và môi trường thì lại về tay người khác
## Lời hứa suông nghe mỏi tai
Người dân ở đây đã... quá mệt với kiểu hứa hẹn rồi! Trước đó ngành năng lượng địa nhiệt và điện mặt trời cũng kéo đến với đủ thứ cam kết ngọt ngào, nhưng cuối cùng chất lượng sống tại hạt Imperial vẫn y chang - theo lời ông Michael Luellen, thị trưởng thị trấn sa mạc Calipatria (chỉ có 6.500 dân, nổi tiếng nhất là... nhà tù bang ).
Ông Luellen chỉ ra nhiều khu phố không đủ tiền làm vỉa hè. Trạm xăng và tiệm bánh bị bỏ hoang hơn 10 năm. Bãi đất trống đầy cỏ dại xen giữa các tòa nhà xuống cấp.
"Cứ như vùng đất ma vậy - điều kiện sống của người dân thực sự đáng kinh ngạc," ông nói. "Nếu hỏi về lithium, 9/10 người sẽ chỉ lắc đầu: 'Lại nữa à, chúng tôi không dám hy vọng đâu'". Nghe mà thương quá đi
## Từ sa mạc đến "thung lũng rau củ"
Vùng đất này nằm sát biên giới Mexico, từng là một phần của sa mạc Colorado khổng lồ. Nhiệt độ mùa hè thường xuyên vượt 43°C luôn nha! Đầu thế kỷ 20, một công ty phát triển đặt tên là "Imperial Valley" với hy vọng biến nơi này thành trung tâm nông nghiệp trù phú.
Nhờ phù sa từ sông Colorado bồi đắp qua nhiều năm, đất rất màu mỡ. Với trung bình 300 ngày nắng mỗi năm, hệ thống kênh dẫn nước được xây, biến Imperial Valley thành nơi cung cấp phần lớn rau củ mùa đông cho nước Mỹ. Nhưng theo thời gian, người dân địa phương như bị bỏ lại phía sau, cơ sở hạ tầng xuống cấp và thiếu việc làm thu nhập cao.
Jazmin Rodriguez, 24 tuổi, đã thức dậy từ trước bình minh suốt 6 năm qua để thu hoạch cà rốt, bông cải xanh và cải xoăn. Công việc vất vả mà không có lựa chọn nào khác. Sau nhiều giờ ngoài đồng, đôi giày thường sũng bùn và nước.
"Bạn sẽ bị ướt, có thể bị bệnh, nhưng vẫn phải làm," Rodriguez nói. "Ở đây không có gì khác." Nghe mà xót xa
## "Lithium Valley" - cái tên đầy tham vọng
Giờ đây chính quyền hy vọng một "cuộc tái định danh" trong thế kỷ 21 sẽ mở ra cơ hội đổi đời cho khu vực với cái tên mới xịn xò: "Lithium Valley"!
Các nhà khoa học từ lâu đã biết đến sự tồn tại của lithium trong lớp nước mặn giàu khoáng chất dưới lòng hồ Salton, nhưng kim loại màu trắng bạc này chỉ thực sự trở nên có giá trị khi xe điện, laptop và năng lượng tái tạo bùng nổ – những thứ cần lithium cho hệ thống lưu trữ điện.
Hiện tại Mỹ chỉ có một mỏ lithium đang hoạt động tại Nevada, phần lớn phải nhập khẩu từ Nam Mỹ, Australia và Trung Quốc. Chính phủ liên bang coi sự phụ thuộc này là vấn đề an ninh quốc gia luôn!
Khu vực hồ Salton, cách San Diego khoảng hai giờ lái xe về phía Đông, được cho là sở hữu một trong những trữ lượng lithium lớn nhất thế giới - đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Hiện có ba công ty đang triển khai kế hoạch khai thác, dù chưa đơn vị nào chính thức vận hành ở quy mô thương mại.
## Hy vọng về việc làm và... lo lắng chồng chất
Nếu thành công, lithium có thể trở thành "động cơ việc làm" lớn nhất của Imperial Valley trong nhiều thập kỷ - theo báo cáo của RAND Corporation. Các dự án lithium có thể tạo ra khoảng 1.000 việc làm trong giai đoạn xây dựng và 700 việc làm lâu dài trong vận hành. Mỗi công việc ổn định còn có thể kéo theo hai vị trí khác trong bán lẻ, nhà ở và dịch vụ.
Đứng bên những cánh đồng nông nghiệp ở rìa thị trấn, thị trưởng Calipatria - ông Michael Luellen - chỉ tay về phía những ống khói xa xa, nơi các nhà máy địa nhiệt từng mang lại việc làm từ những năm 1980, nơi ông nội ông đã làm việc hàng chục năm. Nhưng những lời hứa về sự hồi sinh đô thị chưa bao giờ thành hiện thực. Có thời điểm cửa hàng tạp hóa duy nhất phải đóng cửa, khiến người dân không thể tiếp cận thực phẩm tươi trong nhiều năm
Ông hy vọng lithium sẽ không khiến họ thất vọng thêm lần nữa.
Chính quyền địa phương đang xây dựng kế hoạch quản lý ngành công nghiệp lithium mới nổi, nhưng trong đó cũng mở ra khả năng phát triển các dự án khác mà giới phê bình cho rằng không tạo ra nhiều việc làm, thậm chí còn gây hại môi trường, như bãi phế liệu ô tô, trung tâm tái chế hay trung tâm dữ liệu. Hiện tại một cuộc tranh cãi nổ ra xung quanh đề xuất xây trung tâm dữ liệu gần một triệu foot vuông - một trong những dự án lớn nhất cả nước!
"Liệu 'Lithium Valley' có thực sự là một trung tâm năng lượng sạch, hay chỉ là 'con ngựa thành Troy' cho những tác động công nghiệp khác?", ông James J. A. Blair, giáo sư tại California State Polytechnic University Pomona, đặt câu hỏi cực kỳ đáng suy ngẫm
## Công nghệ mới xịn nhưng... chưa được test kỹ
Công nghệ mới được sử dụng gọi là "chiết xuất trực tiếp" - nước muối giàu lithium được bơm từ các tầng ngầm sâu lên bề mặt để tách chiết kim loại. Phương pháp này được quảng bá là ít gây tổn hại hơn so với khai thác mỏ truyền thống. Tuy nhiên nó vẫn chưa được kiểm chứng ở quy mô công nghiệp, và một số bằng chứng cho thấy có thể cần lượng nước ngọt gấp đôi so với phương pháp cũ!
Việc khai thác quá mức nguồn nước có thể khiến tình trạng ô nhiễm tại hồ Salton thêm trầm trọng. Hồ vốn đã bị thu hẹp trong nhiều năm và chịu ảnh hưởng từ dòng chảy công nghiệp. Phần đáy hồ lộ ra hiện nay phát tán bụi chứa các chất độc như DDT và asen. Theo cơ quan đánh giá rủi ro sức khỏe môi trường California, các cộng đồng gần hồ nằm trong nhóm 1% có tỷ lệ hen suyễn cao nhất và nhóm 8% có nguy cơ bệnh tim mạch cao nhất trong bang.
"Tôi cảm thấy mọi thứ sẽ chỉ tệ hơn," Roberto Talavera, 24 tuổi, chia sẻ. Anh cho biết không khí tại El Centro đôi khi nồng nặc mùi cá chết từ hồ. Ớ giời ơi
Năm 2024, hai tổ chức phi lợi nhuận đã kiện chính quyền hạt Imperial, cho rằng việc đánh giá tác động môi trường đối với một dự án khai thác lithium của Controlled Thermal Resources chưa đầy đủ. Dù vụ kiện bị bác bỏ vào năm ngoái, các nguyên đơn vẫn tiếp tục kháng cáo.
"Chúng tôi không phản đối phát triển lithium. Chúng tôi chỉ muốn nó được thực hiện đúng cách," ông Jared Naimark từ tổ chức Earthworks cho biết. Yêu cầu hợp lý mà nhỉ? 
## Hai bên tranh luận không ngừng nghỉ
Trong khi đó ông Rod Colwell, CEO của Controlled Thermal Resources, kỳ vọng có thể khai thác lithium thương mại vào năm 2028 và bác bỏ những lo ngại về việc sử dụng tài nguyên vượt mức. "Tòa án đã xác nhận mọi thứ đều tuân thủ pháp luật," ông nói. "Thung lũng này cần một cú hích, và chúng ta cần tiến lên."
Những người ủng hộ dự án cũng nhấn mạnh các cơ chế đảm bảo lợi ích cho địa phương. Năm 2022, bang California đã thông qua thuế đánh trên mỗi pound lithium khai thác, trong đó 80% nguồn thu sẽ quay trở lại các cộng đồng tại hạt Imperial, còn 20% được dùng cho các dự án phục hồi môi trường hồ Salton. Nghe có vẻ ổn đấy
Ông Ryan Kelley, một quan chức hạt Imperial, cho biết ông thất vọng với những trì hoãn kéo dài. Theo ông, địa phương đang rất cần nguồn tài chính để sửa chữa cầu đường, hệ thống xử lý nước thải và các hạ tầng xuống cấp.
"Chúng tôi không đang sống trong 'giấc mơ California'," ông nói. Câu này nghe buồn quá trời
Vậy là câu chuyện về mỏ "vàng trắng" 500 tỷ USD này vẫn đang trong vòng xoáy tranh cãi. Một bên là hy vọng về việc làm và phát triển kinh tế, một bên là lo lắng về môi trường và sức khỏe cộng đồng. Liệu "Lithium Valley" có thực sự trở thành hiện thực hay chỉ là thêm một lời hứa suông nữa? Chờ xem thôi!
Nguồn: kenh14.vn
Con số nghe choáng váng: lượng lithium dưới đây ước tính trị giá tầm 500 tỷ USD, đủ cung cấp năng lượng cho điện thoại, xe điện và cả lưới điện tương lai. Người ta kỳ vọng "cơn sốt vàng trắng" này sẽ mang về việc làm, thuế thu khủng và giúp hồi sinh kinh tế cho một trong những vùng nghèo nhất nước Mỹ.
## Nhưng mà... plot twist đây rồi!
Không phải ai cũng mừng rỡ với mỏ lithium này đâu nhé! Hồ Salton vốn đã là "điểm nóng thảm họa" từ trước rồi. Diện tích hồ đang ngày càng thu hẹp, mỗi lần nước rút lại để lộ những đám bụi chứa đầy hóa chất từ thuốc trừ sâu bay khắp hạt Imperial - nơi có khoảng 182.000 người đang sống.
Vấn đề là khai thác lithium cần nguồn nước ngọt ổn định, trong khi nguồn nước ở đây vốn đã khan hiếm rồi Dân địa phương lo lắng nước sẽ cạn kiệt, ô nhiễm không khí lại càng trầm trọng hơn.
Các tổ chức môi trường đã ra tay kiện tụng để làm chậm tiến độ khai thác. Nhiều cư dân thấy bất công vô cùng: họ phải gánh hậu quả, còn lợi ích kinh tế và môi trường thì lại về tay người khác
## Lời hứa suông nghe mỏi tai
Người dân ở đây đã... quá mệt với kiểu hứa hẹn rồi! Trước đó ngành năng lượng địa nhiệt và điện mặt trời cũng kéo đến với đủ thứ cam kết ngọt ngào, nhưng cuối cùng chất lượng sống tại hạt Imperial vẫn y chang - theo lời ông Michael Luellen, thị trưởng thị trấn sa mạc Calipatria (chỉ có 6.500 dân, nổi tiếng nhất là... nhà tù bang ).
Ông Luellen chỉ ra nhiều khu phố không đủ tiền làm vỉa hè. Trạm xăng và tiệm bánh bị bỏ hoang hơn 10 năm. Bãi đất trống đầy cỏ dại xen giữa các tòa nhà xuống cấp.
"Cứ như vùng đất ma vậy - điều kiện sống của người dân thực sự đáng kinh ngạc," ông nói. "Nếu hỏi về lithium, 9/10 người sẽ chỉ lắc đầu: 'Lại nữa à, chúng tôi không dám hy vọng đâu'". Nghe mà thương quá đi
## Từ sa mạc đến "thung lũng rau củ"
Vùng đất này nằm sát biên giới Mexico, từng là một phần của sa mạc Colorado khổng lồ. Nhiệt độ mùa hè thường xuyên vượt 43°C luôn nha! Đầu thế kỷ 20, một công ty phát triển đặt tên là "Imperial Valley" với hy vọng biến nơi này thành trung tâm nông nghiệp trù phú.
Nhờ phù sa từ sông Colorado bồi đắp qua nhiều năm, đất rất màu mỡ. Với trung bình 300 ngày nắng mỗi năm, hệ thống kênh dẫn nước được xây, biến Imperial Valley thành nơi cung cấp phần lớn rau củ mùa đông cho nước Mỹ. Nhưng theo thời gian, người dân địa phương như bị bỏ lại phía sau, cơ sở hạ tầng xuống cấp và thiếu việc làm thu nhập cao.
Jazmin Rodriguez, 24 tuổi, đã thức dậy từ trước bình minh suốt 6 năm qua để thu hoạch cà rốt, bông cải xanh và cải xoăn. Công việc vất vả mà không có lựa chọn nào khác. Sau nhiều giờ ngoài đồng, đôi giày thường sũng bùn và nước.
"Bạn sẽ bị ướt, có thể bị bệnh, nhưng vẫn phải làm," Rodriguez nói. "Ở đây không có gì khác." Nghe mà xót xa
## "Lithium Valley" - cái tên đầy tham vọng
Giờ đây chính quyền hy vọng một "cuộc tái định danh" trong thế kỷ 21 sẽ mở ra cơ hội đổi đời cho khu vực với cái tên mới xịn xò: "Lithium Valley"!
Các nhà khoa học từ lâu đã biết đến sự tồn tại của lithium trong lớp nước mặn giàu khoáng chất dưới lòng hồ Salton, nhưng kim loại màu trắng bạc này chỉ thực sự trở nên có giá trị khi xe điện, laptop và năng lượng tái tạo bùng nổ – những thứ cần lithium cho hệ thống lưu trữ điện.
Hiện tại Mỹ chỉ có một mỏ lithium đang hoạt động tại Nevada, phần lớn phải nhập khẩu từ Nam Mỹ, Australia và Trung Quốc. Chính phủ liên bang coi sự phụ thuộc này là vấn đề an ninh quốc gia luôn!
Khu vực hồ Salton, cách San Diego khoảng hai giờ lái xe về phía Đông, được cho là sở hữu một trong những trữ lượng lithium lớn nhất thế giới - đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ. Hiện có ba công ty đang triển khai kế hoạch khai thác, dù chưa đơn vị nào chính thức vận hành ở quy mô thương mại.
## Hy vọng về việc làm và... lo lắng chồng chất
Nếu thành công, lithium có thể trở thành "động cơ việc làm" lớn nhất của Imperial Valley trong nhiều thập kỷ - theo báo cáo của RAND Corporation. Các dự án lithium có thể tạo ra khoảng 1.000 việc làm trong giai đoạn xây dựng và 700 việc làm lâu dài trong vận hành. Mỗi công việc ổn định còn có thể kéo theo hai vị trí khác trong bán lẻ, nhà ở và dịch vụ.
Đứng bên những cánh đồng nông nghiệp ở rìa thị trấn, thị trưởng Calipatria - ông Michael Luellen - chỉ tay về phía những ống khói xa xa, nơi các nhà máy địa nhiệt từng mang lại việc làm từ những năm 1980, nơi ông nội ông đã làm việc hàng chục năm. Nhưng những lời hứa về sự hồi sinh đô thị chưa bao giờ thành hiện thực. Có thời điểm cửa hàng tạp hóa duy nhất phải đóng cửa, khiến người dân không thể tiếp cận thực phẩm tươi trong nhiều năm
Ông hy vọng lithium sẽ không khiến họ thất vọng thêm lần nữa.
Chính quyền địa phương đang xây dựng kế hoạch quản lý ngành công nghiệp lithium mới nổi, nhưng trong đó cũng mở ra khả năng phát triển các dự án khác mà giới phê bình cho rằng không tạo ra nhiều việc làm, thậm chí còn gây hại môi trường, như bãi phế liệu ô tô, trung tâm tái chế hay trung tâm dữ liệu. Hiện tại một cuộc tranh cãi nổ ra xung quanh đề xuất xây trung tâm dữ liệu gần một triệu foot vuông - một trong những dự án lớn nhất cả nước!
"Liệu 'Lithium Valley' có thực sự là một trung tâm năng lượng sạch, hay chỉ là 'con ngựa thành Troy' cho những tác động công nghiệp khác?", ông James J. A. Blair, giáo sư tại California State Polytechnic University Pomona, đặt câu hỏi cực kỳ đáng suy ngẫm
## Công nghệ mới xịn nhưng... chưa được test kỹ
Công nghệ mới được sử dụng gọi là "chiết xuất trực tiếp" - nước muối giàu lithium được bơm từ các tầng ngầm sâu lên bề mặt để tách chiết kim loại. Phương pháp này được quảng bá là ít gây tổn hại hơn so với khai thác mỏ truyền thống. Tuy nhiên nó vẫn chưa được kiểm chứng ở quy mô công nghiệp, và một số bằng chứng cho thấy có thể cần lượng nước ngọt gấp đôi so với phương pháp cũ!
Việc khai thác quá mức nguồn nước có thể khiến tình trạng ô nhiễm tại hồ Salton thêm trầm trọng. Hồ vốn đã bị thu hẹp trong nhiều năm và chịu ảnh hưởng từ dòng chảy công nghiệp. Phần đáy hồ lộ ra hiện nay phát tán bụi chứa các chất độc như DDT và asen. Theo cơ quan đánh giá rủi ro sức khỏe môi trường California, các cộng đồng gần hồ nằm trong nhóm 1% có tỷ lệ hen suyễn cao nhất và nhóm 8% có nguy cơ bệnh tim mạch cao nhất trong bang.
"Tôi cảm thấy mọi thứ sẽ chỉ tệ hơn," Roberto Talavera, 24 tuổi, chia sẻ. Anh cho biết không khí tại El Centro đôi khi nồng nặc mùi cá chết từ hồ. Ớ giời ơi
Năm 2024, hai tổ chức phi lợi nhuận đã kiện chính quyền hạt Imperial, cho rằng việc đánh giá tác động môi trường đối với một dự án khai thác lithium của Controlled Thermal Resources chưa đầy đủ. Dù vụ kiện bị bác bỏ vào năm ngoái, các nguyên đơn vẫn tiếp tục kháng cáo.
"Chúng tôi không phản đối phát triển lithium. Chúng tôi chỉ muốn nó được thực hiện đúng cách," ông Jared Naimark từ tổ chức Earthworks cho biết. Yêu cầu hợp lý mà nhỉ?
## Hai bên tranh luận không ngừng nghỉ
Trong khi đó ông Rod Colwell, CEO của Controlled Thermal Resources, kỳ vọng có thể khai thác lithium thương mại vào năm 2028 và bác bỏ những lo ngại về việc sử dụng tài nguyên vượt mức. "Tòa án đã xác nhận mọi thứ đều tuân thủ pháp luật," ông nói. "Thung lũng này cần một cú hích, và chúng ta cần tiến lên."
Những người ủng hộ dự án cũng nhấn mạnh các cơ chế đảm bảo lợi ích cho địa phương. Năm 2022, bang California đã thông qua thuế đánh trên mỗi pound lithium khai thác, trong đó 80% nguồn thu sẽ quay trở lại các cộng đồng tại hạt Imperial, còn 20% được dùng cho các dự án phục hồi môi trường hồ Salton. Nghe có vẻ ổn đấy
Ông Ryan Kelley, một quan chức hạt Imperial, cho biết ông thất vọng với những trì hoãn kéo dài. Theo ông, địa phương đang rất cần nguồn tài chính để sửa chữa cầu đường, hệ thống xử lý nước thải và các hạ tầng xuống cấp.
"Chúng tôi không đang sống trong 'giấc mơ California'," ông nói. Câu này nghe buồn quá trời
Vậy là câu chuyện về mỏ "vàng trắng" 500 tỷ USD này vẫn đang trong vòng xoáy tranh cãi. Một bên là hy vọng về việc làm và phát triển kinh tế, một bên là lo lắng về môi trường và sức khỏe cộng đồng. Liệu "Lithium Valley" có thực sự trở thành hiện thực hay chỉ là thêm một lời hứa suông nữa? Chờ xem thôi!
Nguồn: kenh14.vn