Trong cuộc chiến "căng đét" với sóng biển và nạn xói mòn bờ biển, một phát minh từ Nam Phi cách đây hơn 60 năm đã trở thành giải pháp xịn xò được dùng khắp thế giới. Đó là dolosse – những khối bê tông khổng lồ hình chữ "H" xoắn xoắn, được thiết kế để hấp thụ và phân tán năng lượng sóng thay vì cố "cứng" chặn chúng bằng tường.
Giờ đây, dolosse xuất hiện tại nhiều cảng biển, đê chắn sóng và công trình bảo vệ bờ biển ở châu Phi, châu Âu, châu Á và châu Mỹ, đóng vai trò như những "lá chắn" giúp giảm thiểu tác động của biển cả đối với hạ tầng ven bờ.
**Nguồn gốc từ một cơn bão năm 1963**
Mọi chuyện bắt đầu từ năm 1963, khi một cơn bão kinh hoàng làm hỏng nặng hệ thống đê chắn sóng tại cảng East London, nằm trên bờ biển phía đông Nam Phi.
Sau sự kiện đó, các kỹ sư được giao nhiệm vụ tìm giải pháp "bá đạo" hơn để bảo vệ cảng biển trước những đợt sóng mạnh. Kỹ sư Eric Merrifield đã nghĩ ra ý tưởng về một loại cấu kiện bê tông có hình dạng đặc biệt, cho phép các khối liên kết với nhau mà không cần tạo thành một bức tường đặc kín.
Khác với các khối bê tông truyền thống hoặc những tảng đá lớn vốn dễ bị sóng cuốn theo thời gian, dolosse được thiết kế để vừa ổn định vừa có khả năng làm suy giảm năng lượng của sóng biển – quá là "thông minh" luôn!
**Nguyên lý hoạt động "đỉnh của chóp"**
Điểm highlight của dolosse nằm ở nguyên lý vận hành nha. Thay vì đối đầu trực diện với sóng (rồi "tèo" theo), các khối bê tông này tạo ra một kết cấu xốp với nhiều khoảng trống.
Khi sóng đánh vào đê chắn sóng, nước có thể đi qua các khe hở giữa các khối, từ đó làm giảm đáng kể lực tác động. Đồng thời, hình dạng đặc biệt của dolosse giúp các cấu kiện đan xen và "khóa" vào nhau, tạo thành một hệ thống ổn định nhưng vẫn linh hoạt.
Chính khả năng phân tán năng lượng này giúp hạn chế hiện tượng sóng phản xạ mạnh, đồng thời giảm nguy cơ công trình bị phá hủy trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Ez game!
**Nặng tới 30 tấn, không cốt thép**
Các khối dolosse thường được đúc bằng bê tông, phần lớn không sử dụng cốt thép nhằm tránh hiện tượng ăn mòn trong môi trường nước biển (smart move!). Tùy theo yêu cầu của từng dự án, trọng lượng mỗi khối có thể dao động từ vài tấn đến khoảng 30 tấn.
Cùng với sự phát triển của kỹ thuật xây dựng hàng hải, kích thước của dolosse ngày càng "khủng" hơn. Trong nhiều dự án hiện đại, mỗi cấu kiện có trọng lượng tương đương một chiếc xe tải nhỏ luôn á!
Một trong những công trình "xịn sò" nhất là cảng Ngqura của Nam Phi, nơi sử dụng khoảng 26.500 khối dolosse nặng 30 tấn để xây dựng hệ thống đê chắn sóng quy mô lớn chống lại các đợt sóng mạnh từ Ấn Độ Dương.
Do kích thước khổng lồ, việc lắp đặt các cấu kiện này đòi hỏi cần cẩu chuyên dụng cùng hệ thống định vị GPS nhằm đảm bảo vị trí chính xác theo thiết kế kỹ thuật – chuẩn không cần chỉnh!
**Từ Nam Phi lan rộng ra toàn thế giới**
Từ một giải pháp được phát triển để khắc phục hậu quả của một cơn bão tại Nam Phi, dolosse đã trở thành một trong những thiết kế có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực kỹ thuật bảo vệ bờ biển.
Khái niệm này còn tạo tiền đề cho nhiều thế hệ cấu kiện hiện đại như Accropode, Xbloc hay Core-Loc, những giải pháp hiện đang được sử dụng trong các dự án hàng hải trên khắp thế giới.
Ngoài nhiệm vụ bảo vệ cảng biển, dolosse còn góp phần chống xói mòn bờ biển, hạn chế tình trạng biển lấn đất liền và bảo vệ các tuyến luồng hàng hải. Tại một số khu vực, các cấu kiện này thậm chí được tận dụng để tạo môi trường sống cho sinh vật biển và hình thành các rạn nhân tạo dưới nước – vừa bảo vệ vừa tạo nhà cho cá, perfect!
Nguồn: soha.vn