Từ Quán quân Đường lên đỉnh Olympia đến Giám đốc học thuật Future Me, bước ngoặt lớn nhất trong tư duy nghề nghiệp của anh là gì?
Anh Phan Minh Đức: Bước ngoặt lớn nhất đối với mình chính là khi mình xác định được cần chuyển dịch từ việc "đi tìm đáp án đúng" sang "tạo ra giá trị từ kiến thức đã học".
Đối với mình, quãng thời gian học phổ thông và đại học là giai đoạn tập trung hoàn toàn vào việc thu nạp kiến thức và thành tích khi đó được đo bằng điểm số và giải thưởng cá nhân. Tuy nhiên, khi bắt đầu đi làm, mình nhận ra rằng kiến thức dù lớn đến đâu, nếu không áp dụng được trong thực tế, cũng chỉ là nguyên liệu thô. Giỏi không phải là biết tất cả, mà là biết tạo giá trị cho mình và nhiều người khác từ những gì mình biết.
Hơn 10 năm dạy Toán và kỹ năng tại Úc đã thay đổi cách anh nhìn về năng lực và tiềm năng của học sinh Việt như thế nào?
Anh Phan Minh Đức: Giống như hành trình của chính bản thân mình, cách nhìn của mình về học sinh Việt Nam cũng thay đổi từ kỳ vọng vào điểm số sang đánh giá quá trình học tập và năng lực cốt lõi. Mình nhận ra học sinh Việt có khả năng tư duy logic và nền tảng Toán học rất vững chắc so với mặt bằng chung quốc tế. Sự kiên trì và khả năng chịu áp lực học tập của các em là một "tài sản" lớn mà không phải học sinh quốc gia nào cũng có được. Điều các em thiếu không phải là trí thông minh, mà chỉ là một động lực rõ ràng để chuyển hóa những kiến thức đó thành kỹ năng giải quyết vấn đề thực tế.
Có một cụm thành ngữ tiếng Anh hay được sử dụng là "diamond in the rough". Mình tin rằng học sinh Việt Nam giống như những viên kim cương thô, chỉ cần được mài giũa đúng cách để được toả sáng đúng với giá trị vốn có
Theo anh, sự khác biệt lớn nhất giữa học sinh Úc và học sinh Việt trong tư duy học tập là gì?
Anh Phan Minh Đức: Tại Úc, tư duy học tập gắn liền mật thiết với định hướng nghề nghiệp. Ngay từ bậc phổ thông, học sinh và phụ huynh đã thảo luận rất kỹ về việc các môn học này sẽ giúp gì cho công việc tương lai. Các em học không chỉ để lấy điểm, mà để xây dựng bộ công cụ và kỹ năng cho sự nghiệp. Nếu một em muốn làm kỹ sư, em ấy sẽ tập trung vào Toán ứng dụng; nếu muốn làm nghệ thuật, em ấy sẽ đầu tư vào tư duy thẩm mỹ một cách rất thực dụng.
Ở Việt Nam, chúng ta thường có xu hướng học vì "sự học" hoặc vì thành tích chung. Học sinh Việt thường học tốt đều các môn, nhưng đôi khi lại thiếu đi câu trả lời cho câu hỏi "Mình học cái này để làm gì cho tương lai?"
Tóm lại, trong khi học sinh Việt Nam mạnh về tích lũy kiến thức, thì học sinh Úc lại mạnh về tối ưu hóa kiến thức. Bố mẹ ở Úc đóng vai trò là những người cố vấn nghề nghiệp, giúp con cái nhìn thấy lộ trình từ trang sách ra đến thị trường lao động. Họ coi giáo dục là một khoản đầu tư có mục tiêu cụ thể, thay vì chỉ là một quá trình rèn luyện tính kỷ luật.
Anh ưu tiên phát triển những năng lực cốt lõi nào cho học sinh: học thuật, kỹ năng hay tư duy công dân toàn cầu?
Anh Phan Minh Đức: Trong giáo dục, người ta thường tranh cãi nên ưu tiên học thuật, kỹ năng hay tư duy toàn cầu. Riêng mình, mình không chọn cách tiếp cận từ ngọn. Ưu tiên hàng đầu của mình là giúp học sinh làm chủ Cách học (Learning how to learn) và khơi gợi động lực học tập. Khi đã có phương pháp và động lực, việc đạt kết quả học thuật tốt hay điểm số cao chỉ là vấn đề thời gian. Đó là hệ quả trực tiếp của một quá trình học tập thông minh. Khi một cá nhân đã làm chủ được tri thức và có tư duy mở, sự tự tin và trách nhiệm với cộng đồng (tư duy công dân toàn cầu) sẽ tự khắc hình thành.
Triết lý của mình rất đơn giản: Đừng ép học sinh xây ngọn tháp thật cao khi móng nhà chưa vững. Hãy dạy các em cách yêu việc học và cách tự học hiệu quả, khi đó, mọi thành tựu về học thuật hay tầm vóc quốc tế sẽ tự tìm đến như một kết quả tất yếu
AI và công nghệ đang thay đổi cách học, anh và Future Me đang thích nghi như thế nào với điều đó?
Anh Phan Minh Đức: Mình luôn khuyến khích các thầy cô không dừng lại ở việc dùng AI để soạn bài hay giao bài tập đơn thuần. Thay vào đó, chúng mình tập trung vào quản lý và cá nhân hóa. Trong đó, giáo viên dùng AI để phân tích dữ liệu học tập của từng học sinh, từ đó biết được em nào đang hổng kiến thức ở đâu để can thiệp kịp thời.
Đối với học sinh, chúng mình không cấm đoán các em sử dụng AI. Trong thế giới tương lai, việc biết dùng AI cũng là một loại năng lực. Tuy nhiên, mình hướng các em đến việc dùng AI một cách thông minh.
Mình nghĩ rằng, AI có thể cung cấp câu trả lời, nhưng chính con người mới là bên đặt ra những câu hỏi đúng
Theo anh, học Toán và các môn học nền tảng giúp rèn những phẩm chất sống quan trọng nào cho người trẻ?
Anh Phan Minh Đức: Với mình, toán học không có chỗ cho sự mập mờ. Khi giải một bài toán, bạn học được cách lập luận chặt chẽ, có đầu có đuôi. Điều này hình thành nên phẩm chất trung thực với chính mình và khách quan với sự thật. Thêm vào đó, việc sai, xóa đi, làm lại và trăn trở tìm lời giải giúp học sinh rèn luyện sự bền bỉ.
Trong thời đại kỹ năng giải quyết vấn đề được đề cao, học Toán thực chất là học cách bóc tách một vấn đề phức tạp thành những phần nhỏ có thể xử lý được. Đây là năng lực sống còn trong bất kỳ nghề nghiệp nào: thay vì bối rối trước một vấn đề chưa từng gặp, người có kỹ năng toán tốt sẽ bình tĩnh phân tích và tìm ra lộ trình giải quyết
Nếu phải chọn 3 phẩm chất để giúp học sinh Việt hội nhập và thành công ở môi trường quốc tế, anh sẽ chọn gì?
Anh Phan Minh Đức: Thứ nhất là Tư duy phản biện. Học sinh Việt thường rất giỏi tiếp thu, nhưng hội nhập đòi hỏi các em phải biết nghi ngờ một cách khoa học. Thành công ở môi trường quốc tế không đến từ việc bạn đồng ý với tất cả mọi người, mà đến từ việc bạn dám đặt câu hỏi "Tại sao?" và đưa ra quan điểm cá nhân dựa trên những lập luận chặt chẽ.
Thứ hai là Khả năng thích nghi. Thế giới đang thay đổi với tốc độ chóng mặt. Phẩm chất này giúp các em không bị sốc trước những khác biệt về văn hóa, phương pháp làm việc hay sự bùng nổ của công nghệ. Sự thích nghi này bao hàm cả sự khiêm tốn để học hỏi cái mới và sự bản lĩnh để không đánh mất mình trong những môi trường xa lạ.
Thứ ba là khả năng giao tiếp hiệu quả. Nhiều học sinh Việt Nam rất giỏi chuyên môn nhưng lại gặp rào cản khi cần trình bày ý tưởng hoặc thuyết phục người khác. Giao tiếp tốt không chỉ là khả năng ngôn ngữ, mà là nghệ thuật truyền tải thông tin một cách tự tin, mạch lạc và có sức hút
Sau nhiều năm ở nước ngoài, điều gì khiến anh quyết định gắn bó lâu dài với giáo dục tại Việt Nam?
Anh Phan Minh Đức: Quyết định này của mình không xuất phát từ tham vọng lớn lao, mà đơn giản là một mong cầu được trở về. Sau nhiều năm ở Úc, mình nhận ra mình vẫn luôn trăn trở với thế hệ trẻ trong nước, những người có tiềm năng rất lớn nhưng đôi khi còn thiếu định hướng. Mình không nghĩ mình về để làm những điều gì quá kỳ vĩ. Thay vào đó, mình chỉ muốn đóng góp một phần nhỏ bé, mang những kinh nghiệm mình tích lũy được để hỗ trợ các em học sinh.
Với mình, sự thay đổi tích cực của xã hội bắt đầu từ những nỗ lực thầm lặng nhất. Nếu mình có thể giúp một vài thế hệ học sinh thay đổi tư duy hay tự tin hơn vào bản thân, thì đó đã là sự đóng góp ý nghĩa nhất mà mình có thể thực hiện
Tết này với anh có gì đặc biệt – trong công việc lẫn đời sống cá nhân?
Anh Phan Minh Đức: Tết năm nay vô cùng ý nghĩa vì đây là cái Tết đầu tiên mình có gia đình nhỏ của riêng mình. Trong công việc, mình vẫn kiên trì với những dự án giáo dục mới, nhưng đời sống cá nhân giờ đây ấm áp hơn khi có thêm những trách nhiệm và niềm vui mới bên người thân. Mọi thứ trở nên trọn vẹn và là động lực lớn để mình vững bước trên hành trình sắp tới
Anh muốn học sinh và phụ huynh nhớ đến Phan Minh Đức – Giám đốc học thuật Future Me – như một người thầy, một nhà quản lý hay một người truyền cảm hứng?
Anh Phan Minh Đức: Nếu được lựa chọn, mình mong được nhớ đến đơn giản là một người thầy tốt.
Lý do rất tự nhiên thôi. Mình tin rằng một người giáo viên thực thụ luôn bao hàm cả vai trò của một người quản lý giáo trình tận tâm và một người truyền cảm hứng. Khi mình làm tốt trách nhiệm của một người thầy thì chính sự tâm huyết đó sẽ tự khắc trở thành ngọn lửa truyền cảm hứng mạnh mẽ nhất cho học trò. Mình không cần những danh xưng hoa mỹ, chỉ cần học sinh thấy được sự thay đổi tích cực của chính các em sau mỗi giờ học cùng mình
Trân trọng cảm ơn anh!
Nội dung: Tú Chân | Hình ảnh: Lê Vượng | Thiết kế: Thu Trang
Nguồn: svvn.tienphong.vn