Bác thầy 73 tuổi vẫn cháy hết mình với văn học cổ, nghe mà xúc động quá đi!
Đã 73 tuổi rồi mà PGS. TS Nguyễn Công Lý vẫn miệt mài giảng dạy văn học cổ tại trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM). Gần nửa thế kỷ cống hiến cho nghề, điều khiến thầy trăn trở nhất giờ không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn là tìm người kế thừa sự nghiệp nghiên cứu văn học cổ Việt Nam. Respect!
"Ai chả muốn nghỉ ngơi, nhưng mà..."
"Tôi cũng muốn nghỉ ngơi chứ. Ai đến tuổi này cũng muốn nghỉ ngơi" - thầy Lý tâm sự khi được hỏi tại sao vẫn đứng lớp ở tuổi 73. Câu trả lời nghe mà thấy đau lòng lẫn cảm phục luôn á!
Thầy Nguyễn Công Lý sinh năm 1954, tốt nghiệp ĐH Sư phạm năm 1979, hoàn thành cao học năm 1982, bảo vệ luận án Tiến sĩ Ngữ văn tại trường ĐH Sư phạm Hà Nội năm 2000 và được công nhận chức danh Phó Giáo sư Văn học năm 2007.
Trong gần nửa thế kỷ giảng dạy và nghiên cứu, thầy từng công tác tại Tây Nguyên, Nha Trang, trước khi chuyển về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM). Thầy cũng từng đảm nhiệm cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo, sau này là Trung tâm Nghiên cứu Tôn giáo và Đạo đức.
Sau khi nghỉ hưu rồi mà nhà trường vẫn kéo thầy ra dạy tiếp vì thiếu người đảm nhận học phần Văn học Cổ điển Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVII. Học phần này khó vô đối luôn nha các bạn!
Theo thầy Lý, để dạy môn này không chỉ cần hiểu văn học sử mà còn phải am tường chữ Hán, chữ Nôm, tư tưởng Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo, văn hóa dân gian, cùng cả tá điển cố, điển tích. Nghe xong muốn xỉu luôn!
Dạy học là liều thuốc chữa lành
Bên cạnh lý do trường cần, việc giảng dạy còn là nguồn vui của thầy trong cuộc sống. Vợ mất trong thời gian dịch COVID-19, con cháu đều bận rộn riêng, thầy tìm niềm vui trong những giờ lên lớp, nghiên cứu và viết sách.
"Nếu chỉ ở nhà một mình, không có công việc và ít giao tiếp, cuộc sống sẽ rất buồn. Những lúc không lên lớp, tôi thường viết bài, viết sách hoặc chăm sóc vườn lan. Đó là những công việc giúp tôi tìm thấy niềm vui trong cuộc sống", thầy chia sẻ.
Từng trải qua một ca phẫu thuật tim nặng vào năm 2024, thầy cho biết sức khỏe đã hồi phục để tiếp tục công việc. Có những ngày, thầy vẫn giảng dạy liên tục nhiều giờ trên lớp mà không cần giải lao. Tới đây mà không khâm phục được sao!
"Tuy vất vả nhưng tôi vẫn cảm thấy vui vì còn sức khỏe để làm việc. Tiếp tục giảng dạy giúp tôi được giao tiếp, tìm thấy niềm vui trong nghề và làm một công việc có ích cho giáo dục. Vì thế, còn khỏe thì tôi còn đi dạy", thầy Lý tâm sự.
Từ cậu bé mê sách đến giáo sư văn học cổ
Cơ duyên đến với văn học cổ của thầy bắt đầu từ thời thơ ấu. Khi còn nhỏ, thầy được cha và bác dạy chữ Hán. Vì mê sách nhưng nhà nghèo không có nhiều sách, thầy thường đến ngôi chùa gần nhà để đọc các tác phẩm Phật học, truyện cổ và tạp chí. Wholesome quá đi mất!
"Ban đầu, tôi chọn học ban Toán. Sau đó, khi theo anh vào Sài Gòn và chuyển trường, tôi được nhận vào học ban Văn, Triết và Ngoại ngữ. Từ đây, tôi bắt đầu đi sâu vào con đường văn chương. Bên cạnh việc học ở trường, nền tảng Hán Nôm và Phật học được gia đình cùng nhà chùa bồi dưỡng từ nhỏ đã giúp ích rất nhiều cho tôi trong quá trình học đại học, nghiên cứu và giảng dạy sau này".
Trong 48 năm gắn bó với nghiệp trồng người, thầy từng công tác tại Tây Nguyên, Nha Trang, trường ĐH Văn Hiến, trường ĐH Sư phạm TP. HCM, trước khi về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM).
Khi chuyển về trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM), thầy phải biên soạn lại nội dung giảng dạy theo hướng chuyên sâu hơn vì sự khác biệt giữa đào tạo sư phạm và đào tạo theo định hướng nghiên cứu.
Bên cạnh nghiên cứu văn học sử, thầy dành nhiều tâm huyết cho văn học Phật giáo Việt Nam. Đến nay, theo thống kê của thầy, số đầu sách có tên mình đã vượt một trăm, cùng gần 300 bài nghiên cứu khoa học trong nước và quốc tế. 100+ cuốn sách nha mọi người! Legendary!
Với thầy Lý, giảng dạy và nghiên cứu là hai nhiệm vụ không thể tách rời. "Ở bậc đại học, giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học. Người giảng viên không thể chỉ truyền đạt lại những kiến thức đã có trong sách vở, giáo trình mà cần thực hiện nghiên cứu, có những phát hiện và đóng góp riêng".
Thầy ví khoa học như một cuộc chạy tiếp sức, trong đó, người đi sau kế thừa thành quả của người đi trước, tiếp tục tìm tòi và phát triển tri thức. Ví dụ hay quá đi mất ạ!
"Tôi vẫn thường nói rằng, người thầy phải biết mười, biết trăm mới có thể dạy một. Muốn đào tạo được những sinh viên có ích cho xã hội, trước hết bản thân người thầy phải liên tục học hỏi và nâng cao trình độ".
Người gieo hạt và nỗi lo không ai kế thừa
Nhắc đến kỷ niệm với sinh viên, thầy Lý thừa nhận bản thân từng rất nghiêm khắc. Thấy sinh viên làm việc riêng, cày điện thoại hay mất tập trung trong lớp là thầy nhắc nhở, mắng luôn. Hú hồn!
"Tôi thường nói với sinh viên rằng, sản phẩm đào tạo của trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM), đặc biệt là khoa Văn học, phải là sản phẩm có chất lượng. Các em cần ý thức được trách nhiệm của mình và tự hào về môi trường đào tạo mà mình đã lựa chọn. Theo tôi, dạy học không chỉ là một nghề, một cái nghiệp mà còn là một khoa học và một nghệ thuật. Người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn phải biết khơi dậy niềm đam mê, tình yêu văn chương ở người học".
Điều thầy muốn truyền lại cho sinh viên không chỉ là kiến thức mà còn là niềm đam mê văn chương và khả năng nghiên cứu độc lập. Đó cũng là lý do thầy thường bắt sinh viên học thuộc lòng những tác phẩm văn học cổ điển.
Việc học thuộc không đơn thuần để nhồi nhét cho kỳ thi, mà còn giúp các bạn hình thành vốn ký ức văn chương. Sau này lớn lên, trải nghiệm cuộc sống nhiều hơn, các bạn có thể nhớ lại những tác phẩm ấy và hiểu ra những ý nghĩa mà ngày xưa chưa thấu. Bởi theo thầy, mục đích cao nhất của văn chương là hướng con người đến chân, thiện, mỹ. Sâu sắc quá đi!
Ở bậc đại học, người thầy còn phải giúp sinh viên tiếp cận tư liệu, văn bản gốc và hình thành tư duy nghiên cứu độc lập. Chỉ khi thật sự yêu thích đối tượng nghiên cứu, người học mới có động lực tìm tòi, khám phá và đưa ra những nhận định riêng.
Theo thầy, nếu không có đam mê, con người sẽ rất khó đạt được thành công trong lĩnh vực mình theo đuổi. True đó!
Thầy nhớ lời Hòa thượng, GS. TS Minh Châu, người từng dìu dắt mình, ví nghề dạy học như công việc của người gieo hạt. Người thầy gieo những hạt giống tri thức, chỉ cần một phần trong số đó nảy mầm cũng đã là thành công rồi.
Nhìn lại hành trình giảng dạy, điều khiến thầy tự hào là những đóng góp trong nghiên cứu khoa học và việc đào tạo được các thế hệ học trò tiếp nối công việc của mình.
Trong quá trình hướng dẫn nghiên cứu sinh, thầy đã có bảy học trò bảo vệ thành công luận án tiến sĩ. Nhiều người hiện tiếp tục giảng dạy, nghiên cứu và đảm nhận những công việc chuyên môn tại các cơ sở giáo dục, nghiên cứu và tổ chức Phật giáo.
Trong số đó có những vị tu sĩ tiếp tục nghiên cứu về thiền học, Phật học và văn học Phật giáo; một số học trò khác hiện công tác tại trường ĐH Thủ Dầu Một, trường ĐH Văn Hiến và trường ĐH Cửu Long.
Thầy cảm thấy vui khi những người mình từng hướng dẫn có thể tiếp tục nghiên cứu, công bố các công trình khoa học và đóng góp cho lĩnh vực chuyên môn mà họ theo đuổi. Hiện nay, thầy vẫn còn hướng dẫn một số nghiên cứu sinh, trong đó có những người đang chuẩn bị bảo vệ luận án.
Bên cạnh công tác đào tạo, thầy cũng có nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố và ghi nhận bằng các giải thưởng khoa học, văn học nghệ thuật. Đó là niềm vui và cũng là sự khích lệ đối với người dành nhiều năm cho công việc nghiên cứu.
Tuy nhiên, điều thầy còn trăn trở nhất là tìm người tiếp nối học phần Văn học Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XVII. Thầy từng hướng dẫn một số giảng viên trẻ để chuẩn bị chuyển giao công việc, nhưng việc tìm người có thể đảm nhận chuyên môn này vẫn gặp khó khăn lắm.
Hiện thầy đang từng bước bàn giao các học phần cho đồng nghiệp, chỉ tiếp tục đảm nhận một số nội dung giảng dạy văn học cổ cùng công tác đào tạo cao học và nghiên cứu sinh. Thầy mong khi những giảng viên kế cận đã vững vàng, bản thân có thể yên tâm rút khỏi việc giảng dạy bậc đại học.
Sau gần nửa thế kỷ gắn bó với nghề, PGS. TS Nguyễn Công Lý cho rằng, những công trình nghiên cứu và tri thức được thế hệ sau kế thừa là điều có ý nghĩa lâu dài. Còn hiện tại, thầy vẫn tìm thấy niềm vui trong việc đọc sách, viết bài, chăm sóc vườn lan và tiếp tục lên lớp khi sức khỏe cho phép.
"Khi mình mất đi thì cái còn lại là gì? Là những công trình, những thành tựu khoa học mình để lại, một di sản cho lớp trẻ kế thừa, phát triển".
Câu nói này sâu sắc và ý nghĩa quá đi các bạn ơi! Một tấm gương sáng cho tất cả mọi người về sự cống hiến không ngừng nghỉ. Thầy là minh chứng sống cho câu "Còn khỏe là còn đứng lớp"!
Nguồn: svvn.tienphong.vn