Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 đã khép lại, nhưng drama xoay quanh đề thi môn Ngữ văn thì vẫn chưa hạ nhiệt nha các bạn Giữa bão comment khen – chê rần rần, PGS.TS Đỗ Ngọc Thống - nguyên Tổng Chủ biên chương trình môn Ngữ văn 2018 đã có những chia sẻ cực kỳ tâm đắc. Ông cho rằng cần "tin tưởng tiếp tục" những gì đúng đắn, đồng thời "từ tốn tiếp thu" feedback để hoàn thiện. Và đây không chỉ là cách xử lý sau một kỳ thi, mà còn là mindset cần có trong cả cuộc cải cách giáo dục nữa đó!
Kỳ thi tốt nghiệp 2025 đã qua rồi nhưng hậu quả vẫn còn day dứt lắm Lên mạng là thấy đủ kiểu comment khen chê lẫn lộn. Cũng là chuyện bình thường thôi, nhất là với môn Ngữ văn - môn mà ai cũng tự tin góp ý và ai cũng nghĩ mình đúng cả.
Trước những luồng ý kiến như vậy, PGS. TS Đỗ Ngọc Thống cho rằng tiêu đề bài viết này có thể trở thành phương châm xử sự cho nhiều người, đặc biệt là những ai liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua - một kỳ thi mang dấu mốc lịch sử đấy nhé!
Tin tưởng tiếp tục - Vì đã đi đúng hướng rồi!
Muốn tiếp tục phát triển thì phải tin tưởng vào những gì đúng đắn mà kỳ thi đã đạt được. Phải công nhận khách quan những thành tựu mang tính cách mạng: chuyển từ đánh giá nội dung sang đánh giá năng lực người học.
Với môn Ngữ văn, điểm plus lớn nhất của đề thi tốt nghiệp 2025 là đã tạo ra một sự chuyển biến mạnh mẽ, dứt khoát từ việc thầy cô dạy nhồi nhét, dạy tủ, dạy chép bài mẫu... sang dạy cách học, cách đọc, cách viết. Học sinh cũng chuyển từ cách học vẹt văn mẫu và tài liệu có sẵn để đi thi chép lại sang phải tự suy nghĩ, tự tìm ý; tự thể hiện, diễn đạt những suy nghĩ bằng ngôn từ của chính mình
Chấm dứt một thời học tủ, đoán mò vì đề thi chỉ quẩn quanh mấy tác phẩm trong SGK; mở ra một giai đoạn không thể và không cần đoán nữa. Học sinh chỉ cần biết cách khám phá, tiếp nhận văn bản; nắm được phương pháp viết một đoạn văn, bài văn là ổn áp rồi. Từ đó mà góp phần giáo dục tư tưởng, bồi dưỡng phẩm chất và hoàn thiện nhân cách; tạo ra một thế hệ biết độc lập suy nghĩ, không ăn theo trend, có lòng tự trọng, biết xấu hổ khi đạo văn...
Sự tin tưởng về cách đánh giá mới này không phải không có cơ sở đâu nha. Niềm tin đó bắt đầu từ việc chuẩn bị kỹ càng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ 2023 Bộ đã công bố minh bạch các tiêu chí, định dạng và cấu trúc đề thi, triển khai tập huấn cho giáo viên cốt cán cả nước; thử nghiệm, khảo sát hàng chục ngàn thí sinh ở nhiều tỉnh thành...
Và đặc biệt niềm tin đó được củng cố sau kỳ thi với đông đảo dư luận cả nước (báo chính thống, các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội) từ người dân bình thường đến các đại biểu Quốc hội. Nhìn chung đa số đều khẳng định đề thi môn Ngữ văn có nhiều đổi mới; vừa đúng yêu cầu của chương trình, vừa hay; phù hợp với đối tượng và bối cảnh đổi thay của đất nước. Bài viết của PGS.TS. Tran Van Toan trên trang cá nhân đã phân tích khá sâu sắc về đề thi này. PGS. TS Đỗ Ngọc Thống hoàn toàn đồng ý và bổ sung thêm một số điểm để tiếp tục tin tưởng:
a) Cần khẳng định mô hình cấu trúc đề thi tốt nghiệp mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố tháng 12/2023. Cấu trúc này thể hiện rất rõ các yêu cầu của chương trình Ngữ văn 2018. Chương trình tập trung phát triển năng lực đọc, viết, nói và nghe thì kiểm tra, đánh giá phải hướng vào các năng lực đó. Nghĩa là đề thi phải đánh giá được năng lực đọc hiểu và viết (còn nói – nghe phải thông qua đánh giá thường xuyên). Đánh giá năng lực đọc hiểu có thể bằng tự luận và trắc nghiệm. Trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, kỳ thi tốt nghiệp lựa chọn đánh giá bằng đề tự luận là giải pháp hợp lý nhất. Còn đánh giá năng lực viết thì phải yêu cầu học sinh viết đoạn và bài, không thể nào khác được.
b) Năng lực đọc hiểu văn bản được đánh giá thông qua việc người đọc có nắm được các thông tin cơ bản trong văn bản hay không. Thông tin của một văn bản gồm: i) thông tin tường minh (bề nổi) cả về nội dung và hình thức; ii) thông tin hàm ẩn (bề sâu) chìm khuất trong văn bản và iii) thông tin có được khi liên hệ, đối chiếu, so sánh với văn bản khác và những trải nghiệm của người đọc. Đây chính là cơ sở để nêu lên 03 mức độ: nhận biết, thông hiểu và vận dụng trong đề thi đọc hiểu.
c) Năng lực viết phải thông qua yêu cầu viết đoạn và bài. Muốn viết đoạn và bài tốt, học sinh cần biết tổ chức ý cho đoạn và bài văn, biết sắp xếp các ý theo cấu trúc; biết diễn đạt và trình bày đúng ngữ pháp, chính tả... từ đúng đến hay. Yêu cầu viết đoạn và bài có giới hạn số lượng chữ là cần thiết vì: i) Biết viết ngắn gọn, tập trung vào trọng tâm, không lan man cũng là một năng lực; ii) Phù hợp với thời lượng làm bài thi, bài viết sẽ không dài, dễ chấm, dễ đánh giá chính xác hơn...
d) Mô hình, phạm vi, cấu trúc đề thi tốt nghiệp của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố là cần thiết, đáp ứng yêu cầu của chương trình: cần công bố cho học sinh biết rõ cấu trúc và yêu cầu của đề thi. Mô hình đó như là bộ tiêu chí để thầy cô và học sinh dạy, học có định hướng. Tuy nhiên từ khung cơ bản đó, giáo viên cần biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo; không cứng nhắc, máy móc khi ra đề thi cụ thể. Phải tùy vào yêu cầu của mỗi kỳ thi để xác định đúng cấu trúc đề, lựa chọn văn bản đọc hiểu và yêu cầu viết cho phù hợp. Từ cấu trúc đó, có rất nhiều cách thiết kế đề thi đa dạng, phong phú với nhiều loại câu hỏi, cách hỏi khác nhau.
Từ tốn tiếp thu - Lắng nghe để tiến bộ hơn!
Những điều nêu trên là những ưu điểm lớn của kỳ thi tốt nghiệp 2025. Còn lại những gì chưa hoàn hảo, cần điều chỉnh chỗ này chỗ khác... thì là chuyện bình thường, là chuyện nhỏ thôi. Tuy nhỏ nhưng vẫn cần lắng nghe, tiếp thu với thái độ từ tốn, rút kinh nghiệm để làm tốt hơn nữa.
a) Với phần đọc hiểu, cần suy nghĩ về cách hỏi để có câu hỏi hay hơn, phù hợp với đối tượng, mức độ và tính chất của một kỳ thi quốc gia. Mặt khác vẫn cần chú ý đến những học sinh chưa có điều kiện, sống ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo... những "vùng trũng" của giáo dục. Giáo viên cần chú ý rèn luyện kỹ năng đọc hiểu cho học sinh theo hướng: cũng là câu hỏi mức độ biết hoặc hiểu, vận dụng nhưng có rất nhiều cách hỏi khác nhau với mỗi loại văn bản.
b) Giáo viên cần đọc nhiều, thu thập, lựa chọn được những văn bản giàu ý nghĩa, chứa đựng nhiều yếu tố đặc sắc về thể loại, tiếng Việt và những thông điệp nội dung giàu tính nhân văn, đồng thời mang hơi thở của cuộc sống hiện đại. Do thời gian có hạn, không thể nêu nhiều câu hỏi đọc hiểu để quét hết các yêu cầu nên nên kết hợp với phần viết (đoạn/bài) để yêu cầu học sinh phân tích, bình luận, đánh giá sâu hơn cả nội dung và hình thức nghệ thuật.
c) Cần chú trọng việc hướng dẫn học sinh khai thác văn bản hằng ngày, kết hợp kiểm tra thường xuyên và định kỳ để đánh giá toàn diện hơn cả quá trình học tập. Thông qua các đề kiểm tra giữa kỳ, cuối kỳ để học sinh nắm được đặc sắc của nhiều tác phẩm văn học kinh điển trong sách giáo khoa; tránh hiện tượng chỉ dạy lướt qua những kiệt tác vì biết sẽ không ra trong đề thi tốt nghiệp. Để xét tốt nghiệp, điểm học bạ vẫn chiếm 50%, ngang với điểm thi mà.
d) Cuối cùng là khâu chấm bài, giáo viên cần biết xây dựng đáp án cho đề thi đánh giá năng lực. Khi chấm cần tuân thủ đáp án và vận dụng linh hoạt. Tuy nhiên cần giữ vững chuẩn mực trong thẩm định; đánh giá đúng chất lượng bài làm, đừng vì lý do nào đó mà hạ hoặc nâng điểm vô căn cứ. Nếu làm thế là giáo viên đã tự hạ thấp giá trị của môn học mà mình theo đuổi.
Một đề thi Ngữ văn hay trước hết phải đúng; phải đáp ứng được yêu cầu của chương trình; sau đó phải phù hợp với đối tượng và bối cảnh; nêu vấn đề phải rõ ràng, không mập mờ đánh đố; ngôn ngữ trong sáng, gợi cảm, gợi được hứng thú và cảm xúc "muốn viết" cho học sinh.
Đề thi tốt nghiệp môn Ngữ văn không chỉ có khoa học mà còn phải đáp ứng nhiều yêu cầu khác. Trong đó có yêu cầu lan tỏa được những giá trị tốt đẹp, những ấn tượng nhẹ nhàng, trong sáng và hòa nhập được với không khí xã hội. Câu văn "Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc" trong đề thi đã được nhắc đến rất nhiều trong những bối cảnh khác nhau cho thấy rõ sự tác động và lan tỏa tích cực mà đề thi Ngữ văn mang lại
"Một đề thi tốt không có nghĩa là không có ý kiến gì góp ý, chê bai mà ngược lại nếu tất cả đều khen thì nên cảnh giác..." - PGS.TS Đỗ Ngọc Thống.
Nguồn: svvn.tienphong.vn