Paracetamol chắc là loại thuốc quen thuộc nhất mà ai cũng có trong tủ thuốc gia đình rồi đúng không nào? Mua dễ như ăn kẹo, không cần toa bác sĩ, thế nhưng việc "tự do" này liệu có an toàn như ta nghĩ?
Tác giả bài viết
Bác sĩ Nguyễn Quang Hiếu
Bác sĩ khoa Ngoại - Phòng khám Đa Khoa Quốc tế Yersin, TP.HCM
Kinh nghiệm làm việc:
2015 - 1/2016: Bác sĩ phòng khám Đa khoa Minh Quang, Biên Hòa.
1/2016 - 10/2018: Bác sĩ khoa Ngoại Tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Khu Vực Long Thành.
10/2018 - 10/2019: Lớp Sơ bộ Ngoại tổng quát - Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.
Hành trình "glow up" của Paracetamol qua hơn 100 năm
Nghe câu chuyện của loại thuốc này cũng drama phết nhé! Năm 1878, một ông tên Harmon Northrop Morse đã tổng hợp ra Paracetamol lần đầu tiên. Nhưng rồi nó bị... quên luôn tận 15 năm!
Trước đó, hai anh em acetanilid (1886) và phenacetin (1887) đã ra đời làm thuốc hạ sốt, giảm đau trước. Rồi một ngày đẹp trời, người ta tình cờ phát hiện Paracetamol trong nước tiểu của bệnh nhân dùng Phenacetin. Nhưng lại tiếp tục bị "ghosting" thêm một lần nữa
Mãi đến năm 1948, khi các nghiên cứu chứng minh Paracetamol "xịn" hơn hai anh em kia, ít tác dụng phụ hơn, nó mới chính thức được sử dụng trong Y học. Nhờ hãng dược Bayer quảng bá mạnh, từ đó đến giờ Paracetamol trở thành thuốc "quốc dân" toàn cầu!
1. Paracetamol làm việc như nào trong cơ thể bạn?
Paracetamol có thể uống, đặt hậu môn hoặc truyền tĩnh mạch. Sau khi vào cơ thể, nó được gan "xử lý". Thú vị là cho đến giờ các nhà khoa học vẫn chưa hiểu rõ 100% cơ chế hoạt động của nó đâu nha!
Timeline hoạt động:
• Bắt đầu có tác dụng: 30 phút - 2 tiếng (tuỳ cách dùng)
• Duy trì hiệu quả: khoảng 4 tiếng
• Sau đó gan phân huỷ và đào thải ra ngoài
Điểm mạnh của Paracetamol:
• Hạ sốt và giảm đau cực tốt ✓
• Không gây kích ứng dạ dày ✓
• Không ảnh hưởng đến đông máu ✓
• An toàn nếu dùng đúng liều ✓
Nhưng nhớ nhé: Nó KHÔNG có tác dụng giảm viêm đâu nha!
2. Cẩn thận khi dùng chung với thuốc khác!
Nếu bạn đang dùng thuốc kháng đông (bệnh tim mạch, tăng huyết áp, thận mạn...) thì cần lưu ý vì Paracetamol dùng lâu ngày có thể tăng tác dụng của thuốc kháng đông.
Đừng mix Paracetamol với các thuốc hạ sốt khác như Ibuprofen hay aspirin liều cao - có thể làm hạ thân nhiệt quá mức nguy hiểm!
Vì được chuyển hoá ở gan, nên những người bị viêm gan, xơ gan, đang uống thuốc lao hay các thuốc khác cũng chuyển hoá ở gan cần đặc biệt thận trọng.
3. Tác dụng phụ mà bạn cần biết
Tuy được coi là an toàn, nhưng Paracetamol vẫn có những "drama" riêng:
• Dùng liều cao liên tục nhiều ngày (trên 2000mg/ngày) → kích ứng niêm mạc dạ dày
• Dị ứng và phát ban toàn thân, có khi loét cả da luôn
• Một số trường hợp nghiêm trọng: giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu
Những vụ ngộ độc đáng báo động!
Gần đây có nhiều case "thương tâm" lắm các bạn ạ!
Case 1: Ngày 16/2, bạn nam 16 tuổi ở Cẩm Phả, Quảng Ninh bị đau đầu nên trong 3 ngày uống tận 15 viên Paracetamol 500mg liên tục. Kết quả: nhập viện với triệu chứng mệt, chóng mặt, buồn nôn, đau bụng, được chẩn đoán ngộ độc Paracetamol.
Case 2: Cách đây 4 tháng, một bé nhỏ ở Thanh Hóa cũng bị ngộ độc vì gia đình tự ý cho uống thuốc hạ sốt tại nhà. May mắn sau 8 ngày điều trị tích cực, bé đã ổn định.
4. Ngộ độc Paracetamol - Khi thuốc trở thành "sát thủ thầm lặng"
Đây là phần nghiêm trọng nhất các bạn cần ghi nhớ kỹ!
Liều gây độc:
• Trên 4000mg/ngày với người có bệnh gan
• Trên 150mg/kg cân nặng
→ Có thể gây hoại tử tế bào gan trong vòng 24 giờ, dẫn đến suy gan và tử vong!
Biểu hiện ngộ độc cần nhận biết ngay:
✗ Buồn nôn, nôn, đau bụng sau 2-3h uống thuốc
✗ Da và niêm mạc xanh tím (do máu không nhận được oxy)
✗ Ban đầu vật vã, kích thích → sau đó viêm gan, hôn mê gan
✗ Shock, suy tuần hoàn, trụy mạch → có thể tử vong
Fun fact không vui tí nào: Ở các nước Âu-Mỹ, Paracetamol là nguyên nhân tự tử do thuốc hàng đầu vì mua quá dễ!
Lời khuyên chân thành từ BS
Paracetamol là thuốc tốt, nhưng "thuốc bổ thành thuốc độc" nếu dùng sai cách! Hãy nhớ:
✓ Cất thuốc trong tủ riêng, để cao, xa tầm tay trẻ em
✓ Người lớn tuổi cần được giám sát khi dùng thuốc
✓ Tuyệt đối không tự ý tăng liều
✓ Mọi loại thuốc đều có thể gây độc nếu quá liều
Khi dùng đúng liều, đúng bệnh, thuốc chính là "cứu tinh" của chúng ta. Nhưng nếu dùng liều lố, hậu quả không đùa được đâu nha! Stay safe everyone!
Nguồn: kenh14.vn