Các trường ĐH châu Á bỗng "đứng hình" sau chuỗi ngày thăng hoa
Mặc dù nhiều trường đại học châu Á vẫn có thành tích khá ổn trong "Bảng xếp hạng Đại học Thế giới năm 2026" của THE (Times Higher Education), nhưng các ông lớn trong khu vực lại đang... "giậm chân tại chỗ" rồi. ĐH Thanh Hoa cứ mắc kẹt ở vị trí thứ 12 trong 3 năm liên tục, ĐH Bắc Kinh chỉ nhích lên có 1 bậc và giờ cũng "đóng băng" ở thứ 13 được 2 năm rồi, còn ĐH Quốc gia Singapore (NUS) thì không thể vượt qua vị trí thứ 17 của năm ngoái.
Số lượng các trường ĐH Trung Quốc trong top 200 cũng ổn định ở con số 13 trường suốt 3 năm liên tiếp luôn. Cái này ngược hẳn với trajectory "thần thánh" của các trường ĐH châu Á hàng đầu trong thập kỷ trước nha - ĐH Thanh Hoa từng tăng tận 35 bậc, ĐH Bắc Kinh tăng 28 bậc và NUS tăng 7 bậc khi bảng xếp hạng được công bố năm 2024. Năm nay là lần đầu tiên kể từ 2012, cả ba trường này đều không cải thiện được thứ hạng. Nhưng mà ở phía dưới nhóm "elite" này, xu hướng tăng trưởng quen thuộc của Đông Á và Đông Nam Á vẫn đang diễn ra đều đều.
Hồng Kông phá kỷ lục với 6 vị trí trong top 200 nhờ cải thiện danh tiếng giảng dạy và tỷ lệ sinh viên/giảng viên, và cả 6 trường được xếp hạng trong cả năm nay và năm ngoái đều tiến bộ hết. Hàn Quốc tăng mạnh ở cả 4 chỉ số chất lượng nghiên cứu và hiện có 4 trường trong top 100. ĐH Tokyo vươn lên vị trí thứ 26 - cao nhất từ trước đến nay luôn, mặc dù vị trí dẫn đầu của Nhật Bản giảm nhẹ, với chỉ 4% các trường cải thiện vị trí so với năm ngoái.
Ngược lại, 21% các trường ĐH Trung Quốc đã tăng hạng trong năm nay và điểm trung bình của quốc gia này tăng 1 điểm. Hiện Trung Quốc có 5 trường trong top 40 (tăng từ 3 trường năm ngoái) và 35 trường trong top 500 - nhiều hơn cả Úc nữa đó. Tổng cộng có 18 trường ĐH Trung Quốc đạt thứ hạng cao nhất từ trước đến nay, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Các chuyên gia đã tranh luận về việc khi nào Trung Quốc có thể lọt vào top 10, theo học giả Denis Simon thì câu hỏi không phải là "có thể không" mà là "khi nào", nhưng kết quả xếp hạng mới nhất cho thấy việc vượt qua ngưỡng này không hề dễ tí nào.
Chính sách quốc gia - "bức tường vô hình" chặn đường các trường ĐH châu Á
ĐH Thanh Hoa và ĐH Bắc Kinh đã đạt điểm tuyệt đối 100 về thu nhập nghiên cứu, sự xuất sắc trong nghiên cứu và bằng sáng chế rồi. Tuy nhiên các trường này nhận được điểm triển vọng quốc tế thấp hơn nhiều so với các trường ĐH Anh và Mỹ trong top 10 toàn cầu, và cũng yếu hơn về chất lượng nghiên cứu điển hình - hai lĩnh vực này khó thay đổi nhanh lắm.
Theo các nhà nghiên cứu thì các trường ĐH hàng đầu châu Á chưa đạt đến giới hạn mà đang bị "kìm hãm" bởi môi trường chính sách quốc gia: "Để vươn lên cao hơn, họ cần nhiều quyền tự chủ hơn, hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho nghiên cứu cơ bản và giảm bớt các hạn chế về tự do học thuật. Nếu không có những điều đó, thứ hạng của họ chỉ có thể đạt được đến một mức nào đó thôi".
Giáo dục ĐH Mỹ đang "xuống dốc không phanh"
Hoa Kỳ tiếp tục suy giảm ngay cả trước khi những ảnh hưởng từ chính sách giáo dục ĐH của chính quyền Trump xuất hiện trong dữ liệu. Kết quả xếp hạng của Mỹ cho thấy xu hướng ngược lại với Trung Quốc - các trường ĐH hàng đầu của Mỹ hầu hết vẫn giữ vững vị trí trong top 10, và trong một số trường hợp còn cải thiện, trong khi các trường ở cuối bảng xếp hạng tiếp tục tụt dốc.
Hoa Kỳ một lần nữa chiếm 7/10 vị trí hàng đầu, với MIT dẫn đầu cả nước ở vị trí thứ hai chung cuộc. Tuy nhiên ĐH Princeton lại là "điểm sáng" nhất, khi leo lên vị trí cao nhất từ trước đến nay - đồng hạng ba, nhờ cải thiện đáng kể về điểm số chất lượng giảng dạy và nghiên cứu. Đây là năm thứ ba liên tiếp thứ hạng của Princeton được cải thiện - một thành tích không hề nhỏ với một trường thường nằm trong top 10 ổn định, khi khoảng cách điểm số giữa các trường rất nhỏ. Tuy nhiên đây là trường ĐH duy nhất của Mỹ đạt thành tích tốt nhất từ trước đến nay trong năm nay.
Mỹ có thêm 6 vị trí trong top 20 và tổng cộng 35 vị trí trong top 100 (giảm so với 38 của năm ngoái). Mặc dù Mỹ vẫn thống trị top 500 với 102 trường được xếp hạng, đây là con số thấp nhất được ghi nhận. Điểm trung bình của Mỹ đã giảm và 25 trường - nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác - đã tụt xuống vị trí thấp nhất từ trước đến nay, bao gồm ĐH Chicago (thứ 15), ĐH Columbia (thứ 20) và ĐH Duke (thứ 28).
Những kết quả này liên quan đến hiệu suất của các trường ĐH Mỹ trước tác động chưa từng có của chính sách giáo dục ĐH từ chính quyền Trump, với hầu hết dữ liệu xếp hạng liên quan đến năm học 2023 và chỉ có dữ liệu từ khảo sát danh tiếng học thuật của năm nay. Các chuyên gia lo ngại rằng khi những tác động của các cuộc tấn công này, mức tài trợ nghiên cứu thấp hơn và ít sinh viên cũng như học giả quốc tế hơn bắt đầu xuất hiện trong dữ liệu, sự sụt giảm này sẽ chỉ trở nên tồi tệ hơn và hiệu suất của các trường ĐH hàng đầu Mỹ cũng sẽ bị ảnh hưởng. Các mặt trái rất rõ ràng: "Nếu chính quyền Trump tiếp tục buộc các trường ĐH hàng đầu phải tuân theo yêu cầu của mình, sẽ có hiện tượng chảy máu chất xám trong các cơ sở giáo dục Mỹ, điều này có thể dẫn đến việc tụt hạng".
Thành công của Princeton đến từ cái giá phải trả là ĐH Harvard - vốn đã chịu áp lực rất lớn từ Nhà Trắng - đang tụt xuống vị trí thấp nhất trong 6 năm, đồng hạng năm. Trên thực tế Harvard chỉ kém Princeton và Cambridge 0,1 điểm, nhưng thứ hạng của trường vẫn sẽ thu hút sự chú ý, đặc biệt khi Trump đã cố gắng chặn hàng trăm triệu đô la tiền tài trợ liên bang và cấm trường tuyển sinh sinh viên quốc tế. Harvard có thể bị ảnh hưởng về mặt vật chất, cả kết quả nghiên cứu lẫn nguồn tài trợ nghiên cứu đều sẽ bị ảnh hưởng. Do đó vị thế của Mỹ trên bảng xếp hạng toàn cầu có thể sẽ bị sụt giảm trong tương lai. Tuy nhiên hiệu suất trì trệ của các trường ĐH hàng đầu châu Á có khả năng tạo ra một "đệm" cho Mỹ, dẫn đến sự suy giảm ít hơn so với bình thường.
Anh cũng có "vấn đề" giữa mùa khủng hoảng tài chính
Vương quốc Anh cũng có những dấu hiệu cảnh báo, mặc dù ở mức độ thấp hơn so với Mỹ. Mặc dù Oxford vẫn giữ vững vị trí số một và cùng với ĐH Cambridge (đồng hạng ba) và ĐH Hoàng gia London (thứ tám) lọt vào top 10, nhưng kết quả không đồng đều ở các trường còn lại. Trong số 105 trường ĐH của Anh được xếp hạng trong hai năm qua, 27% tụt hạng và chỉ 12% cải thiện.
Điểm trung bình của các trường này chỉ tăng một chút xíu và 12 trường ĐH, bao gồm Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (hạng 52) và ĐH Warwick (đồng hạng 122), đã tụt xuống vị trí thấp nhất từ trước đến nay. Đây cũng là lần đầu tiên số trường ĐH của Anh trong top 500 toàn cầu giảm xuống dưới 50 - hiện tại là 49.
Nhìn chung tại Anh, khoảng cách giữa chất lượng nghiên cứu hàng đầu (vốn đang tiếp tục được cải thiện) và chất lượng nghiên cứu trung bình (vốn đang giảm sút) đang ngày càng gia tăng. Năm nay quốc gia này cũng có điểm trung bình thấp hơn về tỷ lệ giảng viên quốc tế và tỷ lệ sinh viên/giảng viên. Đây đều là những lĩnh vực có nguy cơ tiếp tục suy giảm do cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay trong giáo dục ĐH Anh.
Bà Irene Tracey - Phó Hiệu trưởng ĐH Oxford cũng phải thừa nhận rằng thành tích của trường bà đến vào thời điểm giáo dục ĐH Anh đang thực sự gặp khó khăn: "Việc duy trì một lĩnh vực năng động và cạnh tranh toàn cầu đòi hỏi sự đầu tư và hỗ trợ mới, để các trường ĐH có thể tiếp tục thúc đẩy khám phá, cơ hội và tăng trưởng kinh tế cho các thế hệ tương lai".
Một vấn đề khác gây ra mối đe dọa cho Đông Á, Mỹ và Anh là sự suy giảm dân số. David Baker - Giáo sư Xã hội học, Giáo dục và Nhân khẩu học tại ĐH Bang Pennsylvania cho biết, một trong những động lực thúc đẩy năng suất nghiên cứu và có lẽ cả chất lượng nghiên cứu là ngày càng nhiều người trẻ theo học ĐH. Tuy nhiên khi số lượng tuyệt đối bắt đầu giảm, các trường ĐH sẽ cần phải đưa ra giải pháp.
Tại Hàn Quốc, các cơ sở giáo dục đã và đang đóng cửa, hợp nhất các trường phổ thông và ĐH: "Đồng hồ nhân khẩu học đang tích tắc, và vì vậy sẽ rất thú vị để xem điều gì sẽ xảy ra, đặc biệt là ở Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản". Khi dân số trẻ giảm, đặc biệt là ở Đông Á, các trường ĐH có thể phải đối mặt với việc thu hẹp nguồn nhân lực trong nước và năng lực nghiên cứu. Rủi ro thực sự là nếu các cơ sở giáo dục không phản ứng bằng cách mở rộng tuyển dụng và hợp tác quốc tế để duy trì khả năng cạnh tranh toàn cầu.
Tuy nhiên các chính phủ châu Á đã đầu tư rất nhiều vào giáo dục ĐH và đổi mới sáng tạo, trái ngược với các quốc gia như Anh, nên sự suy giảm dân số trẻ của họ sẽ không ảnh hưởng đến thứ hạng trong ngắn hạn. Và về lâu dài, các trường ĐH hàng đầu châu Á cuối cùng sẽ bắt kịp Mỹ. Bởi năm nay đánh dấu sự khởi đầu của "vách đá tuyển sinh" đáng sợ ở Mỹ, dù lượng tiền được bơm vào giáo dục ĐH là "phi thường", nhưng điều đó có thể thay đổi theo xu hướng nhân khẩu học: "Giáo dục ĐH ở Mỹ bắt đầu đạt đến mức bão hòa hoàn toàn đối với những người thuộc tầng lớp trung lưu, thượng lưu, và sẽ rất thú vị để xem liệu các loại tiền, cả công và tư ở Mỹ có thể tiếp tục hay không".
"Chảy máu chất xám ngược" - Cơ hội cho các "tân binh"
Úc đang cho thấy những dấu hiệu phục hồi sau đại dịch COVID-19 với thành tích mạnh nhất trong 3 năm, và Ý cũng có sự cải thiện nhờ đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu và năng suất nghiên cứu tốt hơn. Tuy nhiên các cường quốc khác ở Tây Âu lại đang chịu ảnh hưởng, bao gồm Đức, Pháp và Hà Lan.
Ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Lan đã cải thiện điểm trung bình hơn 1 điểm. Và chất lượng nghiên cứu ngày càng tăng ở Indonesia, đồng nghĩa với việc điểm trung bình chung của nước này đã tăng 2,3 điểm - cao nhất trong số các quốc gia có ít nhất 20 trường được xếp hạng.
Indonesia hiện có 35 trường ĐH trong bảng xếp hạng, tăng đáng kể so với chỉ 1 trường cách đây một thập kỷ. Trường ĐH được xếp hạng cao nhất của đất nước - ĐH Indonesia - vẫn nằm trong nhóm 801-1.000, nhưng nhìn chung các trường ĐH của Indonesia đang cải thiện nhanh chóng lắm.
"Thời điểm biến động lớn" hiện nay trong nhiều lĩnh vực giáo dục ĐH đang tạo ra sự thu hẹp ở một số quốc gia và sự mở rộng ở những quốc gia khác: "Tính lưu động của nhân tài học thuật và nghiên cứu toàn cầu đang trải qua một sự thay đổi gọi là 'chảy máu chất xám' ngược từ các trung tâm tri thức và khoa học đã được khẳng định như Mỹ sang các quốc gia khác có các tổ chức đã tăng cường đầu tư nghiên cứu trong những năm gần đây, bao gồm cả các quốc gia ở châu Á".
(Theo THE)
Nguồn: svvn.tienphong.vn