Trong lịch sử Việt Nam mình, có một ông vua khiến các sử gia tranh cãi ầm ĩ đến tận bây giờ. Người xưa ghét cay ghét đắng vì ông "phản" nhà Trần, nhưng giới nghiên cứu hiện đại lại khá respect những cải cách táo bạo của ổng. Đó chính là Hồ Quý Ly đây!
Từ "thần sủng" đến kẻ cướp ngôi
Hồ Quý Ly (1335–1407), quê Đại Lại, Vĩnh Lộc (giờ thuộc Thanh Hóa), xuất thân từ một quan lại nhà Trần. Nhờ được vua Trần Nghệ Tông cưng chiều, ổng nhanh chóng leo lên làm "ông trùm" quyền lực triều đình.
Sau khi Nghệ Tông mất năm 1392, tham vọng giành ngôi của Hồ Quý Ly càng lộ liễu. Trần Thuận Tông - con rể của chính ông ta - bị ép xuất gia rồi sau đó bị... unalive . Trần Thiếu Đế (cháu ngoại của Hồ Quý Ly) được đưa lên ngôi lúc mới lên 2 tuổi.
Nhưng mà vua bé xíu này cũng chỉ giữ ngai vàng được có 2 năm. Đến 1400, Hồ Quý Ly chính thức phế truất Thiếu Đế và tự lên làm vua luôn!
"Drama" lên ngôi kiểu giả vờ từ chối
Đại Việt Sử Ký Toàn Thư có ghi lại cảnh khá "đỏ mặt" khi các quan khuyên ông lên ngôi. Hồ Quý Ly giả vờ từ chối: "Ta sắp xuống lỗ đến nơi rồi, còn mặt mũi nào mà trông thấy tiên đế ở dưới đất nữa?"
Nhưng rồi... không lâu sau ổng vẫn ngồi lên ngai vàng thôi, lấy niên hiệu Thánh Nguyên. Còn Trần Thiếu Đế thì bị giáng xuống làm Bảo Ninh Đại Vương. May mắn là Hồ Quý Ly không giết cháu ngoại mình.
Triều đại ngắn nhất lịch sử: chưa đầy 1 năm làm vua
Nhà Hồ chính thức được thành lập tháng 2/1400. Plot twist là chỉ sau khoảng 10 tháng, Hồ Quý Ly truyền ngôi cho con trai Hồ Hán Thương rồi lui về làm Thái thượng hoàng. Vậy là thời gian ông ngồi trên ngai vàng chưa đầy một năm - ngắn nhất lịch sử luôn!
Tuy nhiên dù đã "nghỉ hưu", ông vẫn là người nắm real power trong mọi vấn đề từ chính trị, quân sự đến giáo dục, văn hóa.
Những cải cách "xịn xò" của Hồ Quý Ly
Phải công nhận là ông này visionary thật! Năm 1396, Hồ Quý Ly cho phát hành tiền giấy - một bước đi khá tiên phong đó nha. Làm giả tiền thì bị phạt cực nặng, còn tiền đồng thì bị thu hồi.
Về văn hóa và giáo dục, ông đẩy mạnh việc dùng chữ Nôm, cho dịch kinh sách từ Hán sang Nôm, biên soạn Quốc ngữ thi nghĩa và Minh đạo. Đây là những nỗ lực đáng respect trong việc "Việt hóa" văn hóa đương thời!
Kết cục bi thảm: Bị quân Minh bắt
Nhưng mà các cải cách xịn xò cũng không cứu được nhà Hồ. Ông thiếu sự ủng hộ từ dân chúng, triều đình cũng không đủ mạnh để chống lại quân Minh từ phương Bắc.
Tháng 11/1407, Hồ Quý Ly cùng con trai bị quân Minh bắt. Nhà Hồ sụp đổ, chỉ tồn tại vỏn vẹn khoảng 7 năm - một trong những triều đại ngắn nhất lịch sử VN.
Đánh giá: Phản bội hay cải cách?
Di sản của Hồ Quý Ly vẫn là đề tài gây tranh cãi. Sử gia xưa ghét ông vì "phản" nhà Trần, còn giới nghiên cứu hiện đại thì focus vào những chính sách cải cách táo bạo mà ông từng làm.
Cho nên bên cạnh việc là người sáng lập nhà Hồ, Hồ Quý Ly còn được nhớ đến như một nhà chính trị và cải cách gia có tầm ảnh hưởng trong lịch sử Việt Nam mình đấy!
Nguồn: techz.vn