Giống như bao ông bố trẻ ở Nhật Bản, Kazuki Matsuyama từng rất băn khoăn về chuyện nghỉ phép chăm con. Lo sợ ảnh hưởng đến tiền bạc, danh tiếng và đường thăng tiến trong công việc là điều hiển nhiên rồi!
Nhưng anh chàng bố của 2 cậu con trai 3 tuổi và 1 tuổi này đã tâm sự với The Straits Times: "Khi thấy vợ mình mất ngủ, sức khỏe tâm thần sa sút, tôi như bị kẹp giữa công việc và gia đình. Mái ấm nhỏ của mình đứng trên bờ vực tan vỡ luôn". Thật sự là drama quá đi!
Anh Kazuki Matsuyama, 39 tuổi, đang làm việc trong lĩnh vực truyền thông kỹ thuật số tại gã khổng lồ điện tử Omron ở Kyoto. Khi con trai đầu lòng chào đời, anh không nghỉ phép. Nhưng chứng kiến những khó khăn mà vợ phải trải qua, Kazuki đã quyết tâm nghỉ phép tận 5 tháng khi con trai thứ 2 chào đời. Anh ở nhà giúp vợ việc nhà và chăm sóc thằng cả.
Và Kazuki không hề hối hận, anh chia sẻ: "Trải nghiệm và những kỷ niệm quý giá sẽ tồn tại suốt đời". Chuẩn luôn!
## Văn hóa "nghỉ thai sản" của đàn ông Nhật - một cuộc cách mạng im lặng
Cho đến gần đây, ý tưởng về việc "nghỉ thai sản" đối với đàn ông vẫn bị coi là... phi thực tế ở Nhật Bản, nơi mà vai trò giới tính đã được định sẵn theo truyền thống từ xưa đến giờ.
Thực ra, chính phủ Nhật đã có một chiến dịch kéo dài hàng thập kỷ mang tên "ikumen" nhưng không thành công lắm. Ikumen là một từ được tạo ra từ "ikemen" (người đàn ông đẹp trai), nhấn mạnh đến vai trò của những anh chàng tham gia chăm sóc trẻ em. Concept nghe có vẻ cool nhỉ!
Hiện tại, các doanh nghiệp Nhật Bản (Japan Inc) đã và đang hỗ trợ các bậc cha mẹ trẻ nghỉ phép chăm sóc con cái - thậm chí từ trước khi có luật bắt buộc từ tháng 4/2023, yêu cầu các công ty trên 1.000 nhân viên phải công khai tỷ lệ nghỉ phép chăm con của họ.
Nhưng nỗ lực đảo ngược tỷ lệ sinh đang giảm của chính phủ còn phụ thuộc nhiều vào các ngành "cổ cồn xanh" (lao động chân tay), như sản xuất và xây dựng, cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm 99% lực lượng lao động cả nước.
Một cuộc khảo sát năm 2022 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho thấy 52,4% doanh nghiệp vừa và nhỏ không có nhân lực thay thế cho người nghỉ phép chăm con. Đúng là khó quá đi!
## Chính sách siêu xịn của Nhật dành cho ba mẹ
Những khó khăn của Nhật Bản vẫn xảy ra dù các nhà chức trách đã rất "hào phóng" với nhiều biện pháp chăm sóc trẻ em.
Theo luật, trong vòng 8 tuần sau khi em bé chào đời, các ông bố có thể nghỉ phép tối đa 4 tuần và nghỉ bất kỳ lúc nào cho đến khi đứa trẻ tròn một tuổi với mức lương giảm nhưng được miễn thuế. Các công ty cũng phải cho nhân viên có con dưới 3 tuổi quyền làm việc ít giờ hơn.
Trong khi tỷ lệ nghỉ thai sản của chị em là 80,2% vào năm 2022 thì con số của các anh là 17,1%. Chính phủ Nhật muốn nâng tỷ lệ này lên 50% vào năm 2025 và 85% vào năm 2030. Tham vọng đấy chứ!
Nhật Bản nổi tiếng về vấn đề làm việc quá sức (workaholic real!). Một số công ty đã thực hiện các sáng kiến hỗ trợ phúc lợi cho nhân viên, bao gồm cả dịch vụ chăm sóc trẻ em.
## Các công ty dẫn đầu xu hướng "daddy daycare"
Công ty nước giải khát khổng lồ Suntory và tập đoàn Fujitsu nằm trong số những công ty có chế độ hỗ trợ người trông trẻ và kéo dài thời gian nghỉ phép cho ông bố hoặc người chăm sóc trẻ.
Tập đoàn Omron thậm chí đã tạo nên làn sóng từ năm 2005 khi bắt đầu chương trình hỗ trợ phụ nữ sinh con, trợ cấp cho họ và cho phép nghỉ làm cả năm. Ba mẹ được phép nghỉ chăm con đến khi bé tròn 2 tuổi và thời gian nghỉ chăm sóc (ngắn hơn) cho đến khi con tốt nghiệp tiểu học (thường là 12 tuổi). Quá đỉnh!
Panasonic là một trong những công ty áp dụng hình thức làm việc từ xa hoàn toàn cho nhân viên nếu có lý do về nuôi dạy con cái.
Tỷ lệ nhân viên nam của Panasonic nghỉ chăm con là 64,8% tính đến tháng 3/2023, nhưng giám đốc nhân sự Hideki Sugiyama muốn làm gương bằng cách nghỉ 200 ngày để chăm con.
"Trước đây tôi nghĩ mình đã làm rất nhiều việc cho gia đình nhưng tôi nhận ra mình làm chưa đủ", anh Hideki nói. Respect!
Gã khổng lồ CNTT NEC cung cấp khoản hỗ trợ hàng năm 100.000 yên (17 triệu VNĐ) cho nhân viên có con đang học mẫu giáo và 50.000 yên (8,5 triệu VNĐ) cho những người có con học tiểu học, bên cạnh khoản 550.000 yên (94 triệu VNĐ) hỗ trợ một lần cho người mới có con.
Công ty xây dựng nhà lớn nhất Nhật Bản Daiwa House bắt đầu hỗ trợ tài chính cho nhân viên từ năm 2005, với mức 1 triệu yên (171 triệu VNĐ) cho mỗi trẻ sơ sinh. Số trẻ được sinh ra đã vượt quá 10.000 bé vào tháng 5/2020, tương đương 10 tỷ yên (1.700 tỷ VNĐ) đã được giải ngân. Wow!
Công ty hy vọng tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong ngành xây dựng, với việc công nhân được hưởng giờ làm linh hoạt từ năm 2023. Năm 2022, 62,2% nhân viên nam nghỉ chăm con, công ty đặt mục tiêu 80% vào năm 2026.
Anh Shohei Ikeda, 33 tuổi, một trưởng bộ phận có hai con 3 và 1 tuổi, nói rằng anh từng rất bồn chồn với dự định nghỉ 1 tháng khi con đầu chào đời.
"Tôi tự hỏi liệu mọi người có ghét tôi không", anh nói. "Nhưng nếu không có sự hỗ trợ, vợ tôi sẽ phải một mình gánh vác việc nhà và chăm con, sức khỏe cô ấy sẽ sa sút đáng kể".
Anh nói thêm: "Con cái cũng rất nhạy cảm trước sự mệt mỏi của cha mẹ, và thật đau lòng khi nghĩ đến việc khiến con mình phải lo lắng. Tôi không nghĩ mình có thể làm việc hiệu quả 100% nếu cảm thấy tội lỗi với gia đình". Chuẩn bài học về work-life balance!
## Những câu chuyện truyền cảm hứng từ các ông bố
Tổng tỷ lệ sinh tại công ty thương mại tổng hợp Itochu đã tăng từ 0,6% năm 2012 lên 1,97% vào năm 2022, nhờ lệnh cấm làm việc sau 8 giờ tối. Từ năm 2013, không ai được ở lại làm việc sau 8h tối, trừ những trường hợp không thể tránh khỏi như cuộc gọi công tác ở nước ngoài.
Tổng giám đốc nhân sự, ông Toshiyuki Kakimi, cho biết: "Nếu vẫn còn công việc thì nên hoàn thành vào sáng hôm sau và làm thêm giờ vẫn được trả thù lao".
Itochu khuyến khích nhân viên làm việc trước 8 giờ sáng, với bữa sáng miễn phí ở công ty, và về sớm hơn. Công ty này cũng có cơ sở chăm sóc trẻ em riêng, gọi là I-Kids. Sao mà cool vậy!
Anh Kentaro Yellin (33 tuổi), nhân viên của Itochu, nói rằng: "Những biện pháp này đã giúp các gia đình có thu nhập, lại dễ dàng nuôi dạy con cái hơn".
Ông Toshiyuki cho biết tỷ lệ nghỉ thai sản của Itochu là 52%, những ông bố có con mới sinh được nghỉ phép trung bình 36 ngày. Công ty đang phấn đấu đạt 100% vào tháng 3/2025.
Ông Toshiyuki cho biết: "Chúng tôi muốn tạo ra một bầu không khí nơi nhân viên cảm thấy thoải mái khi được nghỉ ít nhất hai tuần, thay vì chỉ một hoặc hai ngày khi con họ chào đời".
Tập đoàn tư vấn nhân sự Pasona, có trụ sở tại Tokyo và đảo Awaji ngoài khơi Kobe, mở ra các cơ sở giữ trẻ từ 6 tuổi trở xuống tại cả 2 cơ sở.
Anh Tomokazu Okada, 41 tuổi, phụ trách kế hoạch doanh nghiệp, cho biết: "Nếu không có công ty hỗ trợ, tôi đã không muốn sinh con thứ 2 vì sẽ rất khó khăn. Nhưng được ở bên gia đình cũng khiến tôi cảm thấy may mắn, như thể chúng tôi là một thực thể thống nhất vậy". Tình cảm quá đi mất!
Việc chăm sóc tinh thần cho các bà mẹ quay trở lại làm việc cũng là điều quan trọng nhất. Tập đoàn Pasona đã cung cấp dịch vụ tư vấn 24/24 với các bác sĩ cho nhân viên nữ mới sinh. Điều này giúp giảm hẳn tỷ lệ các bà mẹ bị suy nhược cơ thể sau sinh.
Tại Fujitsu, cô Saera Ikeshita, 33 tuổi, cho biết điều đó khiến cô yên tâm. Nữ nhân viên thâm niên 12 năm có 3 đứa con - 8, 4 và 2 tuổi - đã nghỉ việc tổng cộng 4 năm rưỡi, thời gian dài nhất là 3 năm.
Cô nói: "Tôi có thể sinh ba đứa con vì tôi yên tâm rằng triển vọng nghề nghiệp của mình sẽ không bị mất đi". Queen energy!
Công ty hình ảnh và điện tử Ricoh đã đạt được kỳ tích hiếm có là 100% tỷ lệ nam nhân viên chấp nhận "nghỉ thai sản" kể từ năm 2016. Năm đó, công ty ban hành chính sách nhân sự để theo dõi những nhân viên không nộp đơn xin nghỉ chăm con.
Giám đốc truyền thông tiếp thị James Loginov, 39 tuổi, gia nhập Ricoh vào tháng 5 và đã nghỉ phép một tháng để chăm sóc đứa con thứ 3, sinh vào tháng 11.
James, đến từ Anh, cho biết đây là lần đầu tiên anh "nghỉ thai sản" sau một thập kỷ ở Nhật Bản, từng làm việc cho các công ty tiếp thị và một nhà sản xuất truyền thống do gia đình điều hành.
Nhưng không giống như trước đây, khi vợ giáo viên người Nhật của anh bảo anh đừng bao giờ xin nghỉ phép để chăm con vì điều đó sẽ gây ảnh hưởng cho sự nghiệp, James không hề e ngại khi làm điều đó ở Ricoh.
"Đây là lần đầu tiên tôi chia sẻ gánh nặng với vợ vì trước đây tôi luôn phải đi làm và vợ tôi đã làm mọi việc", anh nói. "Điều tuyệt vời nhất là mỗi buổi sáng đều có thể đưa con đi học. Chúng lớn lên nhanh quá. Thật tuyệt khi có khoảng thời gian đó với các con".
Nguồn: kenh14.vn