Nhắc đến thời Thanh triều cầm quyền ở Trung Quốc, phải kể ngay đến những vụ án văn tự (văn tự ngục) khiến ai nghe cũng phải... rùng mình
Án văn tự là gì? Nói đơn giản là những vụ án "dính" chữ nghĩa là bay đầu luôn á! Từ thơ văn, sách vở gì đó, nạn nhân chủ yếu là các anh văn nhân, thi sĩ. Dù bạn viết, chép hay trích dẫn, chỉ cần nửa chữ "đụng" chạm triều đình là hàng trăm người phải... rơi đầu đấy
Mặc dù văn tự ngục có từ xưa rồi, nhưng thời Thanh triều - đặc biệt là dưới triều Khang Hi, Ung Chính và Càn Long - mới thực sự đỉnh cao tàn khốc!
Hai vụ án văn tự đẫm máu nhất: "Minh sử" và "Nam Sơn tập"
Vụ án "Minh sử" - Trang Đình Long và 72 mạng người
Vụ đầu tiên phải kể đến thời Khang Hi với tên gọi "Minh sử". Câu chuyện bắt đầu từ cuối đời Minh, khi Tướng quốc Chu Quốc Chinh soạn bộ sử về nhà Minh nhưng chưa xong thì... qua đời.
Do gia đình túng quẫn, nhà Chu bán bản thảo cho một gia đình giàu có ở Nam Tầm là nhà Trang Duẫn Thanh. Con trai cả của ông, Trang Đình Long, tuy đỗ sinh viên nhưng lại bị mù cả hai mắt.
Nghe tiếng bản thảo này lâu rồi, Trang Đình Long mời hẳn các nho sĩ Giang Nam về tu chỉnh và cho ra đời bộ "Minh sử kỷ lược". Ông còn bổ sung thêm sự kiện về Sùng Trinh - vị vua cuối cùng nhà Minh.
Thế là... oan! Chính quyền Mãn Thanh coi đây là hành động công kích triều đình. Năm 1633, Tri huyện Quy An là Ngô Chi Vinh tố cáo lên. Sách chưa kịp xuất bản, Trang Đình Long đã mất, nhưng triều đình vẫn... quật mộ, đốt thi hài để "trừng phạt"
Em trai ông - Trang Đình Việt - bị giết chết. Cả nhà Trang bị bắt về kinh thành, có người chịu không nổi tra tấn nên tự tử trong tù, có người bị quật mồ phanh thây, còn lại đều bị chém đầu hoặc lưu đày.
Nhưng chưa dừng đó! Ai liên quan đến cuốn sách đều phải chịu án liên đới cực kỳ thảm khốc:
• Lý Lệnh Triết (người viết lời tựa) bị xử lăng trì, 4 con trai cũng bị chém
• Các tướng quân, tuần phủ, án sát... tùy mức độ bị giam hoặc giết
• Hai Huấn đạo mới ở huyện Quy An bị treo cổ vì "biết mà che giấu" - trong đó Đàm Hy Mẫn mới làm quan 3 tháng, Vương Triệu Trinh chưa đầy nửa tháng
• Cả thợ khắc chữ, người bán sách, mua sách... đều bị chém
Thậm chí người không liên quan cũng dính! Do có thù với Chu Hựu Minh, Ngô Chi Vinh vu khống rằng cuốn sách theo "Chu thị nguyên cảo", khiến Chu Hựu Minh và 5 con trai đều bị chém đầu.
Kết quả: 72 người chết, hơn 100 người bị đày ra biên ải
Vụ án "Nam Sơn tập" - Khi trích dẫn cũng là tội
Thời Khang Hi còn có vụ "Nam Sơn tập" nổi tiếng nữa. Phương Lý Tiêu từng làm quan thời Ngô Tam Quế, sau đó đầu hàng Thanh triều được miễn tội chết. Ông viết một số sách, trong đó có "Điềm điềm kỷ văn".
Sau này, Đới Danh Thế đọc được một lá thư trong cuốn sách này, quyết tâm nghiên cứu và trích dẫn vào tác phẩm "Nam Sơn tập" của mình.
Thế là... dính luôn! Đới Danh Thế bị kết tội "đại nghịch" vì:
• Cuốn sách đề cập chính quyền Vĩnh Lịch thời Nam Minh, khẳng định không phải Ngụy triều
• Dùng niên hiệu Hoằng Quang đế
• Nói rõ việc Khang Hi giết thái tử nhà Minh
Năm Khang Hi thứ 50 (1711), Triệu Thân Kiều dùng quyển "Dữ Dư Sinh thư" trong "Nam Sơn tập" để tố cáo. Bộ Hình đưa ra danh sách 300 người chịu án liên đới! Tuy nhiên do Khang Hi muốn "mua lòng người" nên chỉ chém 1 người "làm gương" thôi.
Thời Ung Chính và Càn Long: Càng ngày càng vô lý hơn
Ung Chính và những lý do "trời ơi đất hỡi"
Đến đời Ung Chính, các vụ án văn tự càng vô lý!
Triều thần Tra Tư Đình làm chủ khảo ở Giang Tây, ra đề thi là "Duy dân sở chỉ". Hai chữ "duy chỉ" là phần đầu của "Ung Chính" → tống ngay vào tù, chết trong tù luôn, gia đình bị trảm hoặc lưu đày
Quan Hàn lâm Từ Tuấn viết tấu chương lỡ tay viết sai chính tả một chữ - chữ "bệ" trong "bệ hạ" thành chữ "bệ" nghĩa là ngục tù. Ung Chính đọc xong → cách chức ngay, còn điều tra cả thơ văn của họ Từ, tìm được hai câu:
"Thanh phong bất tri sự
Hà sự loạn phiên thư?"
Ung Chính cho rằng "thanh phong" ám chỉ triều đình → kết tội phỉ báng → vong mạng luôn!
Càn Long: Càng thêm tàn khốc
Nối gót ông cha, Càn Long càng thêm "máu lạnh" với văn tự ngục!
Hàn lâm học sĩ Hồ Trung Tảo viết câu thơ "Nhất bả tâm tràng luận trọc Thanh". Hoàng đế nổi đóa vì thêm chữ "trọc" bên cạnh chữ "Thanh" là ý phỉ báng → Hồ Trung Tảo chết, liên lụy cả gia quyến, thầy giáo, bạn bè
Danh sĩ Từ Thuật Quỳ viết tập thơ "Nhất trụ lâu" có câu: "Minh triều ky chấn thiên, nhất cử khứ thanh đô."
Càn Long suy diễn rằng đây là ý "muốn chấn hưng Minh triều, làm Thanh triều mất đi" → Từ Thuật Quỳ mất mạng, cả họ Từ và người liên quan đều bị chém đầu!
Một chữ sai, trăm người chết
Văn tự ngục từ lâu được xem như "hình phạt đặc biệt" dành cho văn nhân, trí thức - là thủ đoạn trấn áp của triều đình phong kiến để kiềm chế tư tưởng đối lập, củng cố chính trị độc tài.
Hình phạt cực kỳ tàn khốc: bắt bớ, khám nhà, ngồi tù, tra tấn, lưu đày biên cương, làm nô tỳ, chém đầu, lăng trì, người chết rồi vẫn phải "khai quan lục thi" (bật quan tài giết thi hài)
Đó là chưa kể án liên đới: một người đắc tội thì họ hàng, bạn bè, người in ấn, mua bán, tàng trữ, quan lại địa phương... dính dáng chút xíu là phải chịu án luôn!
Vậy nên chỉ một con chữ "sai", cả trăm người mắc vạ. Còn kẻ tố giác thì... thăng quan tiến chức ngon lành!
Từ đó, việc tố cáo các án văn tự thành phong trào, ai cũng thi nhau "bới lông tìm vết" để hãm hại người khác mà trục lợi cho bản thân.
Trong các triều đại phong kiến Trung Quốc, cách xử lý "văn tự ngục" thời Thanh được đánh giá là đạt "đỉnh cao" tàn khốc. Điều này tuy củng cố được chính trị độc tài, nhưng lại tạo nên cục diện chính trị, tư tưởng vô cùng bí bức, gò bó.
Sự bí bức đó sinh ra mâu thuẫn xã hội và đẩy các mâu thuẫn lên đỉnh điểm. Dân chúng khiếp sợ trước các án văn tự → nảy sinh tâm lý bất mãn với triều đình. Thanh triều sụp đổ cũng phần nào bắt nguồn từ đây!
Nguồn: soha.vn