Hẳn là ai cũng từng nghĩ "ủa giải Nobel đỉnh rồi còn gì nữa", nhưng GS Quarraisha Abdool Karim - chủ nhân Giải VinFuture mùa đầu lại khẳng định: Có thứ còn giá trị hơn cả núi tiền thưởng đó nha!
Quay lại năm 2021, GS Quarraisha Abdool Karim cùng ông xã - GS Salim Abdool Karim đã "ẵm trọn" giải Đặc biệt dành cho "Nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển" với công trình phát triển loại gel chứa tenofovir - vũ khí siêu xịn chống lại HIV và ngăn chặn lây nhiễm. Real slay!
Giờ đây, từ ứng viên lên làm giám khảo Hội đồng Sơ khảo VinFuture 2022, chị vừa có những chia sẻ cực kỳ chất về giải thưởng này, cũng như những khó khăn và cơ hội của các nhà khoa học từ các nước đang phát triển như mình.
VinFuture - Không chỉ là tiền, mà là cả sự khác biệt!
PV: Năm 2021 chị đến VN với tư cách ứng viên, năm 2022 là giám khảo luôn. Cảm giác thế nào ạ?
GS Quarraisha: Thú vị lắm luôn! Được đọc và xem hàng tá công trình khoa học đỉnh cao từ khắp nơi trên thế giới, biết trước được "spoiler" gì sắp xảy ra nữa chứ Lần đầu làm thành viên hội đồng sơ khảo, mới thấy số lượng, chất lượng và sự đa dạng của các đề cử "xịn sò" như nào!
Điểm khác biệt của VinFuture không chỉ là tôn vinh nghiên cứu khoa học đâu nhé. Mà là những nghiên cứu này thực sự tạo ra thay đổi và impact đến đời sống con người. Đây cũng chính là mục đích sống mà tôi luôn theo đuổi. Vì vậy khi được mời tham gia, tôi nhận lời ngay không cần suy nghĩ!
Lần đầu đến Việt Nam năm 2021 thì tôi excited lắm. Nhiều bạn bè hỏi "Việt Nam thế nào?" - giờ sau chuyến đi đó, chúng tôi đã hợp tác với nhau rồi đó, ví dụ như dự án đưa sinh viên y khoa Việt Nam sang Nam Phi, cùng làm các bài giảng và dự án nghiên cứu chung về y tế giữa hai nước.
PV: Năm ngoái chị cùng chồng về VN và chiến thắng ấn tượng tại VinFuture. Năm nay vai trò mới, phải chăng chồng là nguồn động lực của chị?
GS Quarraisha: Tôi và chồng đã gắn bó hơn 30 năm rồi. Chúng tôi từng theo đuổi nhiều dự án khác nhau trước khi cùng nghiên cứu về HIV. Quan điểm của hai vợ chồng bổ sung cho nhau như âm và dương vậy. Nên việc tôi tham gia Hội đồng Sơ khảo VinFuture 2022 cũng không ảnh hưởng gì đến anh ấy đâu. Ngược lại, chồng tôi còn hào hứng lắm! Vì đây là cơ hội để tôi tham gia nhiều hoạt động của giải thưởng, đồng thời tăng cường mối quan hệ hợp tác giữa các nhà khoa học Việt Nam và Nam Phi.
PV: Trước khi tham gia VinFuture, chị đã từng làm giám khảo giải thưởng nào chưa và có gì khác biệt không?
GS Quarraisha: Tôi từng tham gia nhiều hội đồng giải thưởng khác nhau, như ở Canada, Nam Phi... Nhưng sự khác biệt lớn nhất của VinFuture là sự khám phá và hướng đến việc tạo ra dấu ấn lớn, ảnh hưởng sâu rộng đến toàn nhân loại. Đây cũng là điều khiến tôi ấn tượng nhất!
PV: Chủ đề VinFuture 2022 là "Hồi sinh và Tái thiết", các đề cử năm nay có đáp ứng được tiêu chí này không ạ?
GS Quarraisha: Đương nhiên rồi! "Hồi sinh và Tái thiết" là chủ đề sâu sắc và được phản ánh rất tốt qua những đề cử năm nay. Đại dịch Covid-19 đã cho thấy vai trò của công nghệ để hướng tới tương lai. Chủ đề này cũng là lời nhắc nhở thế giới rằng chúng ta vẫn còn nhiều thách thức và không thể bỏ dở những gì đang làm.
Trong số các đề cử năm nay, có rất nhiều nghiên cứu khoa học chất lượng cao. Thực tế có nhiều dự án mới chỉ ở giai đoạn đầu. Nhưng vấn đề quan trọng là sức ảnh hưởng và khả năng tác động của các nghiên cứu chứ không quan trọng là nghiên cứu đang ở giai đoạn nào.
PV: Nhiều người cho rằng sức hấp dẫn của VinFuture đến từ tiền thưởng. Với vai trò cả ứng viên lẫn giám khảo, chị nghĩ sao?
GS Quarraisha: Đương nhiên tiền thưởng hấp dẫn là một lý do người ta chọn VinFuture rồi. Giá trị giải thưởng còn lớn hơn cả Nobel nữa cơ, nên ai cũng bất ngờ! Nhưng những giá trị mà VinFuture mang lại mới là thứ giúp giải thưởng này vươn tầm thế giới. Thụy Sĩ có Nobel, Nhật Bản có giải Kyoto từ Quỹ Inamori... và Việt Nam sau này sẽ là VinFuture. Giải thưởng này sẽ đưa Việt Nam lên bản đồ thế giới về tầm vóc khoa học!
Tuy nhiên, với tôi, lựa chọn VinFuture bởi đây không chỉ tôn vinh những khoa học đổi mới mà còn tạo ra tác động thay đổi cuộc sống của hàng triệu người trên thế giới. Ngoài ra, khác với các giải khác, VinFuture có tới 4 giải thưởng, trong đó có giải đặc biệt dành cho nhà khoa học nữ. Đây là sân chơi công bằng cho nhiều sáng kiến, nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực khác nhau.
Tăng cường hợp tác nghiên cứu khoa học - công nghệ, đó là chìa khóa!
PV: Làm sao để cải thiện tình hình nghiên cứu khoa học – công nghệ ở các nước đang phát triển?
GS Quarraisha: Trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, không có sự khác biệt giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển đâu. Điều quan trọng là phải tăng cường kết nối khắp nơi. Đầu tiên, để thiết lập quan hệ đối tác cần hiểu rằng chúng ta có thể làm được nhiều hơn khi hợp tác thay vì tự làm.
Trong các nước đang phát triển, chúng ta cần tìm kiếm người có thể mang lại thêm giá trị. Để làm được điều này, cần có sự hợp tác. Ví dụ như đọc nghiên cứu của đồng nghiệp trong cùng lĩnh vực. Để chọn đối tác, chúng ta cũng cần có "chemistry" nào đó để tôn trọng lẫn nhau dù ở mức độ phát triển khác nhau.
Khi làm việc cùng nhau, chúng ta có thể kết nối cả một cộng đồng để tìm giải pháp cho những vấn đề chung của nhân loại. Đặc biệt, khi hợp tác thì sẽ giải quyết vấn đề nhanh hơn nhiều!
PV: Đổi mới sáng tạo khoa học tại các quốc gia đang phát triển không đơn giản, đâu là cách để thúc đẩy?
GS Quarraisha: Rào cản luôn đi kèm với cơ hội mà. Với tôi, động lực từ một vị GS đã hình thành tư tưởng cho tôi: Khi cơ hội tới thì phải đảm bảo mình sẵn sàng! Thách thức với các quốc gia đang phát triển là số lượng nhà khoa học đủ kỹ năng bị hạn chế và công nghệ chưa đủ cập nhật. Chúng ta cần xem ai có kỹ năng gì, đóng góp gì và làm sao để trở thành một phần của đội ngũ. Khi đó, sẽ có đội ngũ khoa học toàn diện.
Trong đại dịch Covid-19, lần đầu tiên các rào cản được phá bỏ. Đây là lần đầu khả năng tiếp cận vắc xin công bằng và bình đẳng toàn cầu.
Thời Covid-19, khi còn đang tìm phương pháp điều trị thì WHO đưa ra nền tảng đoàn kết để rà soát mọi phác đồ. Nhờ đoàn kết, chúng ta có thể chia sẻ phát kiến y học lâm sàng. Bình thường mất 10-20 năm để kiểm chứng nhưng nền tảng đoàn kết giúp phản ứng nhanh hơn nhiều. Tức là đổi mới sáng tạo có thể tăng tốc việc giải quyết vấn đề của nhân loại.
Vì vậy, chúng ta cần chung tay thu hút sự tham gia của các quốc gia và tài năng, tạo ra cơ chế đoàn kết như vậy để hành động.
PV: Nhiều bạn trẻ chọn theo đuổi ngành khác chứ không phải khoa học. Chị có lời nhắn gì đến các nhà khoa học trẻ?
GS Quarraisha: Tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, không nhiều người chọn theo đuổi nghiên cứu khoa học.
Nhưng nếu nhìn vào quần áo, điện thoại, các tòa nhà cao tầng thì đều có thể thấy chúng đều là thành quả của khoa học từ các lĩnh vực khác nhau.
Vì vậy, nếu làm việc với nhau, chúng ta có thể xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn trong tương lai. Đó không chỉ dừng lại ở tòa nhà mà còn là nhiều tiện ích cơ bản khác. Mục đích của khoa học là mang lại cuộc sống ý nghĩa không chỉ cho chúng ta mà còn cho những người xung quanh.
Tôi hy vọng khi những người trẻ thấy rằng khoa học sẽ dẫn dắt thế giới và mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn thì họ sẽ có cảm hứng và đam mê để theo đuổi nó, chứ đừng chỉ chạy theo TikTok, Instagram hay theo dõi Kim Kardashian nữa nhé!
Xin cảm ơn GS!
Nguồn: kenh14.vn