Trao đổi với phóng viên Trí thức trẻ, một chuyên gia dày dạn kinh nghiệm về chiến lược và chính sách nông nghiệp thẳng thắn chia sẻ: khó mà lạc quan được trong thời điểm này luôn các bạn ơi!
Từ năm 2019 đến giờ, nông nghiệp Việt Nam như "ăn combo" hạn mặn, Covid-19, và trước đó còn có dịch tả lợn châu Phi nữa chứ. Liên hoàn "đấm" luôn!
3 "nỗi đau" của nông nghiệp thời Covid
Nỗi đau số 1 và cũng là lớn nhất mà ai cũng thấy: cầu tiêu thụ suy giảm nghiêm trọng! Các quốc gia đối tác lớn không còn nhu cầu mua như trước. Thêm nữa, trong nước thì buôn bán cũng bị hạn chế nặng luôn.
Kể cả khi người dùng có tăng tích trữ trong ngắn hạn đi nữa, cầu cũng không thể thay đổi đủ nhanh để "hớp" hết lượng hàng dư thừa vì xuất khẩu không được.
Thứ hai, bên cạnh chuyện cầu giảm còn có vấn đề gián đoạn logistics nữa. Mới đây, vì tình hình Covid-19 phức tạp, một số địa phương bên Trung Quốc đã siết chặt kiểm soát dịch bệnh và ngăn chặn lây nhiễm từ nước ngoài vào.
Theo chuyên gia, thủ tục kiểm dịch cực kỳ khó khăn, lao động thì thiếu. Trung Quốc siết cửa khẩu vì bản thân họ cũng đang phải kiểm soát dịch bệnh mà.
Ở Trung Quốc vẫn còn "ngăn sông, cấm chợ", khi nhập hàng về mà không luân chuyển được, kho bãi chưa hoạt động thì họ cũng không buôn bán được. Từ đó Việt Nam cũng bị kéo theo "chìm nghỉm" luôn.
Cái khó thứ ba chính là sự thay đổi trong nhu cầu của người dân mùa đại dịch. Khi dịch xảy ra, mọi người sẽ thu hẹp nhu cầu về những thứ căn bản nhất thôi, tạm dừng hết những thứ không thiết yếu. Mà mặt hàng nông sản "không thiết yếu" của Việt Nam thì nhiều vô kể!
Đồ gỗ là không thiết yếu, cao su không thiết yếu, cà phê, hồ tiêu, hạt điều… tất cả những mặt hàng này đều chiếm tỷ trọng rất lớn trong nông nghiệp Việt Nam. Với các bạn hàng thì đây có thể là mặt hàng không thiết yếu, nhưng với Việt Nam - nước xuất khẩu nông sản thì đây lại là những ngành có đóng góp cực kỳ quan trọng!
Ngay cả các mặt hàng như thủy hải sản, rau củ quả trong thời gian tới cũng sẽ gặp khó khăn rất lớn theo chuyên gia. Vì nếu không xuất được ra các thị trường trọng điểm, mặt hàng tươi sống của Việt Nam sẽ không bảo quản được đâu các bạn ơi.
Khó mà vui vẻ được trong ngắn hạn
Theo vị chuyên gia này, nông nghiệp là ngành có rủi ro cao lắm: "Nói nông dân khổ vì Covid-19 chỉ đúng một phần thôi, vì họ khổ từ lâu rồi, trước cả hạn mặn, họ đã điêu đứng từ khi có dịch tả lợn!"
Dịch tả lợn châu Phi đã khiến người chăn nuôi lao đao từ năm 2019, đến giờ vẫn còn rất nhiều tác động khác như khó khăn kỹ thuật, tái đàn, vốn... Hay như tình trạng hạn hán trên sông Mekong năm nay sẽ rất gay gắt, đã lâu không diễn ra nghiêm trọng như này.
Chuyên gia cho rằng việc phụ thuộc vào một vài thị trường, đặc biệt là Trung Quốc và Mỹ đã là câu chuyện muôn thuở rồi. Có thể nói đây là điểm yếu cố hữu của nông nghiệp Việt. Hiện tại không thể tái cơ cấu, đa dạng hóa được ngay trong ngắn hạn. Nếu muốn thay đổi, nâng cao giá trị sản phẩm, đa dạng hóa thị trường thì phải tính tầm nhìn dài hạn và phải làm cho đến nơi đến chốn mới được.
Người nông dân cũng không thể ngừng sản xuất trong thời gian này vì đã gần đến vụ thu hoạch rồi. Chuyển đổi ngay sang việc chế biến cũng không phải chuyện đơn giản, nói là làm được ngay đâu!
Các chính sách hỗ trợ hiện tại tập trung rất nhiều vào doanh nghiệp, trong khi người nông dân thì chưa thực sự được hưởng lợi. Phần hỗ trợ cho người nghèo chỉ có thể giúp họ cầm cự để sống sót trong thời gian ngắn thôi chứ về lâu dài, nếu không khôi phục được thị trường, đầu ra thì vấn đề vẫn không giải quyết được triệt để.
Chuyên gia này cho biết khó có thể đưa ra giải pháp mang tính lạc quan tích cực trong ngắn hạn. Kể cả những biện pháp "giải cứu" nông sản cũng chỉ là nhất thời, nông dân không thể cứ mãi trông chờ vào đó được.
Doanh nghiệp cũng khó có thể cứu được nông dân. "Chính những doanh nghiệp 'dũng cảm' làm nông nghiệp đang là những người chịu thiệt hại vì Covid-19 nặng nề nhất!" – chuyên gia chia sẻ. "Ngay cả khi chưa có Covid-19, kiên trì nhất, dũng cảm nhất như Vinamilk, TH True Milk hay một số doanh nghiệp lớn khác cũng chỉ là số ít thôi".
Chuyên gia này cho biết các doanh nghiệp, các tổ chức nông dân trong thời điểm này khi chưa thể hoạt động bình thường trở lại, họ đang chuẩn bị thủ tục, xây dựng đề án cho vùng nông nghiệp công nghệ cao, chuyển sản xuất manh mún sang quy mô lớn.
Nguồn: soha.vn