Nhiều quốc gia cho phép hiến tạng từ người dưới 18 tuổi sau khi qua đời, nhưng quy định về độ tuổi, sự đồng thuận và vai trò của cha mẹ hoặc người giám hộ có sự khác biệt đáng kể đấy các bạn ơi
Ngày 23/10, Bộ Y tế đã thông tin về đề xuất giảm độ tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người trong dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét. Đây là một chủ đề khá nóng và nhạy cảm nhé!
Theo Bộ Y tế, nguồn hiến từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn có thể mang lại cơ hội điều trị cho nhiều bệnh nhân, trong đó có trẻ em đang chờ ghép tạng. Kinh nghiệm quốc tế là một trong những cơ sở để cơ quan soạn thảo nghiên cứu, đánh giá tính phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam và xây dựng các cơ chế bảo vệ cần thiết.
WHO quy định thế nào về hiến tạng ở người dưới 18 tuổi?
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đưa ra các nguyên tắc chung về hiến, ghép tế bào, mô và cơ quan người, trong đó nhấn mạnh tính tự nguyện, sự đồng thuận có đầy đủ thông tin và các biện pháp bảo vệ người hiến.
Plot twist: WHO không quy định một độ tuổi tối thiểu thống nhất áp dụng cho tất cả quốc gia đối với việc hiến tạng sau khi qua đời Cơ chế đồng thuận, quyền quyết định của người chưa thành niên và vai trò của cha mẹ hoặc người giám hộ được điều chỉnh theo pháp luật từng nước.
Đối với người chưa thành niên còn sống, việc lấy tế bào, mô hoặc cơ quan để ghép nhìn chung bị hạn chế nghiêm ngặt, chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép và đáp ứng các điều kiện bảo vệ cần thiết. Một số trường hợp có thể liên quan đến việc hiến tế bào có khả năng tái tạo cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Với người đã qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể phải tuân thủ cơ chế đồng thuận theo pháp luật quốc gia và tôn trọng ý nguyện của người hiến. Do đó, việc một nước cho phép hiến tạng sau khi qua đời không đồng nghĩa người dưới 18 tuổi được tự quyết định trong mọi trường hợp. Cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp có thể giữ vai trò quan trọng trong quá trình này.
Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng đặt ra những điều kiện chặt chẽ đối với việc lấy mô tái sinh từ người chưa thành niên còn sống để điều trị cho anh, chị, em ruột.
Số liệu quốc tế về người hiến tạng dưới 18 tuổi
Theo báo cáo Donation & Transplantation Global Report 2023 của Cơ quan Quan sát Toàn cầu về Hiến và Ghép tạng (GODT), cơ sở dữ liệu hợp tác giữa WHO và Tổ chức Ghép tạng Quốc gia Tây Ban Nha, năm 2023 có 2.330 người hiến tạng sau khi qua đời dưới 18 tuổi tại 75 quốc gia cung cấp dữ liệu về độ tuổi người hiến. Nhóm này chiếm khoảng 5% tổng số người hiến được thống kê.
Con số này cho thấy hoạt động hiến tạng từ người chưa thành niên đã được triển khai tại nhiều quốc gia rồi nha. Tuy nhiên, số ca hiến tạng thực tế không thay thế cho việc đối chiếu quy định pháp luật cụ thể của từng nước về độ tuổi và điều kiện đồng thuận.
Quy định tại một số quốc gia
Mỹ: Người dưới 18 tuổi có thể đăng ký hiến tạng tại một số bang, nhưng việc lấy tạng sau khi qua đời thường cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Độ tuổi được đăng ký khác nhau giữa các bang; một số nơi cho phép thanh thiếu niên đăng ký từ 13 tuổi, trong khi những nơi khác gắn việc đăng ký với thủ tục cấp giấy phép tập lái xe hoặc bằng lái xe ở độ tuổi 15–16.
Trẻ sơ sinh cũng có thể trở thành người hiến tạng nếu đáp ứng các điều kiện y khoa, bao gồm xác định chết não hoặc chết theo tiêu chuẩn tuần hoàn và có sự đồng ý cần thiết của cha mẹ.
Anh: Quy định có sự khác biệt giữa các vùng. Tại Anh, Wales và Bắc Ireland, cơ chế đồng thuận mặc định hiến tạng không áp dụng theo cách thông thường đối với người dưới 18 tuổi; việc hiến phải tuân thủ các quy định liên quan đến sự đồng thuận và người có trách nhiệm pháp lý đối với trẻ. Tại Scotland, người từ đủ 12 tuổi có thể tự đăng ký hiến tạng sau khi qua đời nếu đáp ứng các điều kiện pháp lý nhất định. Khá là linh hoạt đúng không nè?
Đức: Theo Luật Ghép tạng của Đức, người từ đủ 16 tuổi có thể tự quyết định đăng ký hiến tạng và mô sau khi qua đời mà không cần sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Trong khi đó, người từ đủ 14 tuổi có quyền phản đối việc hiến tạng. Cứng quá đi mất!
Australia: Người từ đủ 18 tuổi có thể đăng ký hiến tạng trên Hệ thống Đăng ký Hiến tạng Quốc gia. Thanh thiếu niên từ 16–17 tuổi có thể đăng ký nguyện vọng nhưng quyết định này không có giá trị tự quyết pháp lý như đối với người trưởng thành. Khi người chưa thành niên qua đời, việc lấy tạng cần có sự chấp thuận của cha mẹ hoặc người giám hộ. Theo báo cáo của Cơ quan Quản lý Mô và Tạng Australia (OTA), năm 2023 nước này ghi nhận 28 người hiến tạng sau khi qua đời dưới 18 tuổi.
Italy: Nước này cho phép hiến tạng sau khi qua đời, nhưng quy trình quyết định đối với người chưa thành niên khác với người trưởng thành. Theo Trung tâm Ghép tạng Quốc gia Italy, cha mẹ quyết định việc hiến tạng của con chưa thành niên đã qua đời; nếu một trong hai người phản đối, việc lấy tạng không được thực hiện. Nguyên tắc "cả hai cùng đồng ý" khá chặt chẽ đây
Malaysia: Nước này áp dụng cơ chế hiến tạng tự nguyện và yêu cầu có sự chấp thuận của gia đình trước khi lấy tạng từ người đã qua đời. Người dưới 18 tuổi muốn đăng ký cam kết hiến phải có sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ. Ngay cả khi đã đăng ký, việc lấy mô, tạng vẫn phải đáp ứng yêu cầu về sự đồng thuận của gia đình và các tiêu chí y khoa. Theo GODT, Malaysia ghi nhận 43 trường hợp hiến tạng sau khi qua đời ở mọi độ tuổi trong năm 2023.
Kinh nghiệm từ các quốc gia cho thấy quy định về hiến tạng ở người dưới 18 tuổi không hoàn toàn giống nhau. Bên cạnh độ tuổi, pháp luật mỗi nước còn xác định rõ cơ chế đồng thuận, vai trò của cha mẹ hoặc người giám hộ và các điều kiện bảo vệ người hiến. Đây là những yếu tố cần được cân nhắc kỹ lưỡng khi nghiên cứu đề xuất sửa đổi pháp luật tại Việt Nam. Hy vọng chúng ta sẽ có được quy định phù hợp nhất!
Nguồn: techz.vn