Có một sự thật hơi buồn: không ít loài chim đang "lơ lửng" giữa ranh giới mong manh của lĩnh vực bảo tồn. Chúng như... "mất hút" trong một khoảng thời gian siêu dài, nhưng cũng chẳng ai chứng minh được là chúng đã tuyệt chủng hẳn rồi
Và thế là, với niềm hy vọng còn âm ỉ cùng sự gấp rút muốn cứu lấy những cá thể cuối cùng, cuộc truy tìm những loài chim "bị mất tích" chính thức bắt đầu!
Tháng 9/2022, hội tám nhà khoa học và nhà bảo tồn đã lên đường đến Papua New Guinea. Họ leo núi lội suối, chịu đựng lũ muỗi khát máu cực khổ, tất cả chỉ để tìm một thứ... rất có thể không còn tồn tại nữa Đó là chim bồ câu gà lôi gáy đen (black-naped pheasant pigeon, tên khoa học là Otidiphaps insularis) - loài đã "biến mất khỏi radar khoa học" suốt 140 năm trời luôn!
Cuộc tìm kiếm kéo dài cả tháng và có lẽ đã thất bại nếu không có sự giúp đỡ nhiệt tình của các cộng đồng dân tộc bản địa đấy
Kể từ năm 1882, khi hai mẫu vật đầu tiên (và cũng là duy nhất) của bồ câu gà lôi gáy đen được các nhà điểu học người Anh mô tả, loài chim to bằng con gà và sống trên mặt đất này đã "ẩn mình" đến mức người ta so sánh nó với Bigfoot - quái vật huyền thoại ở Bắc Mỹ ấy Và nó chỉ là một trong vô số loài chim mà khoa học đã không ghi nhận được trong nhiều thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ.
Bí ẩn hơn cả là cú mèo Siau (Otus siaoensis), được nhìn thấy lần cuối vào năm... 1866 (!!) trên đảo nhỏ Siau của Indonesia, phía bắc Sulawesi. Nhiều nhà quan sát đã cố tìm nhưng toàn thất bại, trong khi diện tích rừng - nơi được cho là nhà của chúng - ngày càng bị thu hẹp
Còn có loài bồ câu ăn quả Negros (Ptilinopus arcanus), lần đầu và duy nhất được thấy vào năm 1953 ở Philippines. Đó là một loài chim cực kỳ xinh, với bộ lông xanh lá cây tươi tắn, điểm vàng tươi trên cánh và bụng, kèm theo vòng vàng bao quanh mắt nữa. Hay đúng hơn là... "đã từng xinh", vì nó có thể đã tuyệt chủng rồi?
Theo lý thuyết, nếu không còn cá thể nào sống sót, một loài sẽ được xếp vào danh sách "tuyệt chủng" trong Sách đỏ của IUCN. Nghe đau lòng nhưng ít ra cũng rõ ràng. Nhưng mà... có những trường hợp một loài biến mất chỉ vì các nhà khoa học không biết tìm chúng ở đâu và bằng cách nào, hoặc không tiếp cận được môi trường sống của chúng - có thể vì quá xa xôi hiểm trở hoặc do chính sách hạn chế đi lại.
Vấn đề nằm ở chỗ: Khi để trống câu hỏi cơ bản nhất (còn sống hay đã tuyệt chủng?), công tác bảo tồn sẽ bị "lag" nặng. Và vì thế, việc tìm kiếm các loài chim "bị mất" là cực kỳ cần thiết đấy!
Riêng chuyện chim bồ câu gà lôi gáy đen, sự hiện diện liên tục của nó trong các cánh rừng nhiệt đới miền núi trên đảo Fergusson của Papua New Guinea đã được các thợ săn địa phương và người bản địa xác nhận, theo một khảo sát năm 2019. Chính kiến thức của họ đã giúp các nhà nghiên cứu xác định những vị trí tiềm năng để đặt 20 bẫy ảnh vào tháng 9
Chuyến thám hiểm đảo Fergusson là một phần của sáng kiến "The Search for Lost Birds" (tạm dịch: Truy Tìm Lạc Điểu) được các tổ chức bảo tồn lớn - BirdLife International, American Bird Conservancy (ABC) và Re:wild - ra mắt vào năm 2021, với sự hỗ trợ dữ liệu từ Phòng thí nghiệm Điểu học Cornell (Mỹ) và nền tảng eBird.
Như tên gọi, sáng kiến này nhắm "tái phát hiện" hơn 150 loài chim chưa bị tuyên bố "tuyệt chủng", nhưng cũng chưa được nhìn thấy trong khoảng từ 10 đến 156 năm
Những người điều hành dự án mong muốn khai thác sức mạnh tập thể của cộng đồng xem chim (birdwatching) toàn cầu để cùng giải quyết những thách thức bảo tồn này. Bất cứ ai cũng có thể góp sức, ngay từ sân sau nhà mình luôn!
"Bằng cách báo cáo trực tiếp hình ảnh và thông tin qua eBird, những người xem chim và các nhà khoa học công dân từ mọi nơi trên thế giới có thể giúp chúng tôi tìm kiếm và học hỏi thêm về những loài bị mất tích này" - John C. Mittermeier, giám đốc chương trình tiếp cận các loài bị đe dọa tại ABC cho biết.
Theo trang tin của Birdlife, nền tảng eBird (bao gồm website và app) hiện có hơn 700,000 người dùng, với hơn 1 tỉ báo cáo về những lần nhìn thấy các loài chim từ khắp nơi trên Trái Đất
"Tôi thực sự khuyến khích mọi người - nếu điều này khơi dậy hứng thú ở bạn - hãy quan sát (chim) và xem bạn có thể làm gì. Việc đó vui, thú vị và có vô vàn cơ hội để bước ra ngoài, tìm một loài và cứu lấy nó" - Barney Long, đại diện Re:wild, chia sẻ trong một bài báo của National Audubon Society (một tổ chức lâu đời về chim của Mỹ).
Và rồi tin vui đã đến vào tháng 8! Danh sách "10 lạc điểu được chờ mong nhất" của "The Search for Lost Birds" đã được đánh dấu tick đầu tiên Đang lang thang nơi núi non của Colombia, nhà xem chim giàu kinh nghiệm Yurgen Vega đã bắt gặp một tia sáng óng ánh màu xanh lam và xanh lục: một con chim ruồi Santa Marta (Campylopterus phainopeplus)!
Chưa cần đăng lên eBird, Vega đã có thể nhận dạng loài chim quý này nhờ bộ lông xanh lá cây, cổ xanh óng ánh và chiếc mỏ cong màu đen. Đây chỉ là lần thứ ba trong lịch sử khoa học loài chim ruồi cực kỳ nguy cấp này được ghi nhận - lần đầu năm 1946 và lần hai năm 2010. (Bồ câu ăn quả Negros và cú mèo Siau cũng có tên trong danh sách nhưng đến giờ vẫn chưa ai ghi nhận được ).
Còn cuộc tìm kiếm loài bồ câu gà lôi gáy đen bí ẩn thì sao? Cuối tháng 9, trên một sườn núi dốc đứng, rậm rạp cây rừng của Kilkerran - ngọn núi cao nhất trên đảo Fergusson, tại vị trí do thợ săn tên Augustin Gregory thuộc làng Duda Ununa "chỉ điểm", chỉ vài giờ trước khi phải rời đảo, nhóm nghiên cứu đã nhìn thấy điều mình chờ mong: bẫy ảnh ghi lại cảnh một con bồ câu đang đi trên mặt đất, lộ rõ cái đuôi rộng siêu đặc trưng của nó
Mittermeier nói với Audubon: "Tìm thấy một thứ đã mất tích lâu như vậy, thứ mà bạn nghĩ là gần như đã tuyệt chủng và rồi phát hiện ra rằng nó không hề tuyệt chủng, giống như việc tìm thấy một con kỳ lân hoặc một con Bigfoot vậy"
Loài bồ câu quý này có lẽ "mất tích" với khoa học, nhưng vẫn tồn tại trong cuộc sống của người bản địa với cái tên "Auwo". Phát hiện chấn động này cho thấy vai trò vô giá của các cộng đồng bản địa trong nỗ lực bảo vệ và bảo tồn các loài, bên cạnh sự hỗ trợ của "The Search for Lost Birds"
Khám phá của nhóm còn cho thấy quần thể của chúng rất nhỏ, hiếm và đang giảm dần. Cánh rừng hiểm trở nơi họ tái phát hiện loài bồ câu rất có thể là thành trì cuối cùng của chúng trên Fergusson.
Nguồn: soha.vn