Từ ngọn lửa thiêu rụi di sản thiên nhiên, những cú rung chuyển địa chất kinh hoàng, cho đến loạt quyết định chính sách y tế và khí hậu gây sốc, thế giới khoa học đã trải qua 12 tháng đầy biến động và nghịch lý không tưởng
Năm 2025 vừa qua thực sự là một năm mà ranh giới giữa tham vọng và ảo tưởng trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Khi một công ty startup được định giá hàng tỷ đô hứa hẹn "hồi sinh" những sinh vật cổ đại từ cõi chết, thì ở một nơi khác, lũ trẻ con đang vô tư chơi đùa trên nền cát chứa chất độc gây ung thư Đúng kiểu năm của những thái cực: hy vọng lẫn lộn với thất vọng, xây dựng đan xen phá hủy, tiến bộ nhưng cũng thụt lùi.
Giấc mơ "Jurassic Park đời thực" và sự hoài nghi của giới học giả
Câu chuyện gây bão nhất năm chắc chắn phải kể đến Colossal Biosciences - startup Mỹ với định giá 10 tỷ USD cùng tham vọng "hồi sinh tuyệt chủng" nghe xịn sò vô cùng. Chiến dịch PR rầm rộ của họ, có cả dàn sao Hollywood xuất hiện và hình ảnh những chú sói dire cổ đại được "tái sinh", đã làm công chúng phấn khích hết nấc
Nhưng mà plot twist ở chỗ, khi Colossal tuyên bố muốn hồi sinh loài đà điểu Moa khổng lồ - biểu tượng đã tuyệt chủng của New Zealand, giới khoa học liền "thắp hương" ngay. Các chuyên gia chỉ ra rằng, những gì công ty này tạo ra thực chất chỉ là động vật biến đổi gen hoặc con lai thôi chứ đâu phải "phục sinh" kiểu như phim ảnh đâu. "Nếu điều gì nghe quá tốt để là sự thật, thì thường là như vậy", một chuyên gia nhận định thẳng thừng
Dù công nghệ này có thể support việc bảo tồn các loài nguy cấp như sói đỏ, nhưng áp dụng nó cho các loài chim cổ đại của New Zealand vốn đã tách nhánh tiến hóa từ hàng chục triệu năm trước thì gần như mission impossible rồi.
Chính sách khí hậu "quay xe" ngoạn mục: Tiến 1 bước, lùi 2 bước
Năm 2025 cũng đánh dấu một bước lùi đáng lo ngại trong cam kết bảo vệ môi trường, đặc biệt tại New Zealand. Một loạt quyết định chính sách được đưa ra theo hướng nới lỏng kiểm soát khí thải, tạo ra làn sóng phản đối từ cộng đồng khoa học cực mạnh
Từ tháng 1 đến tháng 11, một kịch bản "plot twist" diễn ra có hệ thống: các mục tiêu giảm thải năm 2035 bị hạ thấp, dự án lưu trữ carbon hứa hẹn nhất bị hủy bỏ. Đỉnh điểm là Chương trình Mua bán Khí thải (ETS) bị tách khỏi cam kết Hiệp định Paris và Ủy ban Khí hậu bị tước quyền tư vấn luôn. Những động thái này diễn ra trong bối cảnh các chuyên gia tại Christchurch đang kêu cứu để đối phó với bão lũ và nước biển dâng, tạo nên nghịch lý đau lòng giữa chính sách và thực tế.
Hệ quả của biến đổi khí hậu không hề "đợi chờ" các chính sách đâu nhé. Vụ cháy rừng kinh hoàng tại Công viên Quốc gia Tongariro thiêu rụi 3.000 ha đất bảo tồn là minh chứng rõ nét nhất Những loài thực vật cực hiếm, như loại cải xoong chỉ mọc ở hai địa điểm duy nhất trên núi Ruapehu, đang đứng trước nguy cơ biến mất vĩnh viễn. Các nhà sinh thái học cảnh báo về "bẫy lửa cỏ dại", nơi hệ sinh thái bị khóa chặt trong vòng luẩn quẩn của sự cháy và tái sinh của các loài thực vật dễ bắt lửa.
An toàn và Thảm họa: Từ tai nạn nhân tạo đến thiên tai
Sự an toàn của con người bị đe dọa từ nhiều phía trong năm 2025. Về mặt xã hội, trào lưu thể thao "giác đấu" Run It Straight lan truyền trên mạng xã hội như một virus độc hại. Với những cú va chạm trực diện mang lực tác động gấp 5 lần cú đấm của võ sĩ quyền anh, trò chơi này đã dẫn đến cái chết thương tâm của một teen New Zealand và vô số ca chấn thương não, nhưng vẫn tiếp tục lan rộng sang Mỹ
Về mặt tiêu dùng, vụ bê bối phát hiện amiăng trong cát vui chơi trẻ em nhập khẩu đã khiến các bậc phụ huynh bàng hoàng không thôi. Dù là loại amiăng ít nguy hiểm hơn, nhưng việc một chất cấm gây ung thư có thể lọt qua các khâu kiểm duyệt để đến tay trẻ em đã phơi bày lỗ hổng khủng khiếp trong quản lý nhập khẩu.
Về mặt tự nhiên, "Mẹ Trái Đất" cũng đã lên tiếng với trận động đất 8.8 độ richter tại Kamchatka - mạnh nhất trong một thập kỷ Dù hệ thống cảnh báo sóng thần tích hợp AI mới của NASA đã được kích hoạt, nhưng những trục trặc kỹ thuật trong việc gửi tin nhắn cảnh báo tại New Zealand cho thấy công nghệ vẫn cần hoàn thiện nhiều để thực sự bảo vệ con người trước thảm họa.
Vũ trụ và Nghiên cứu: Giữa ánh sáng và bóng tối
Bức tranh khoa học năm 2025 không chỉ toàn màu xám đâu nhé. Dù vệ tinh MethaneSAT trị giá 32 triệu đô la của New Zealand mất liên lạc do bão mặt trời (rip ), nhưng dữ liệu nó gửi về vẫn là một kho tàng quý giá. Bù lại, việc kính thiên văn Vera C. Rubin tại Chile đi vào hoạt động với camera lớn nhất thế giới đã mở ra một kỷ nguyên mới cho thiên văn học phương Nam, hứa hẹn giúp nhân loại hiểu rõ hơn về sự giãn nở của vũ trụ
Trong nước, New Zealand cũng tiến hành cuộc cải tổ khoa học lớn nhất trong 30 năm, thay thế các Viện Nghiên cứu Crown bằng các Tổ chức Nghiên cứu Công mới. Dù vấp phải chỉ trích về ngân sách kiểu "giật gấu vá vai", đây vẫn là một nỗ lực đáng ghi nhận nhằm tái cấu trúc nền tảng nghiên cứu quốc gia để đối mặt với những thách thức của tương lai.
Nguồn: genk.vn