Ông Gorbachev từng thừa nhận chiến dịch chống rượu năm 1985-1987 là cần thiết, nhưng cách thực hiện thì... hơi vội vàng Tuy nhiên các bác sử học và kinh tế học lại thấy chiến dịch này fail nhiều hơn là win đấy!
Vì sao lại có "lệnh cấm" này?
Thật ra đất nước Xô viết đã từng "cai nghiện" cho dân từ năm 1918, 1929, 1958, 1972 rồi. Nhưng trận chiến "xịn" nhất, gây hậu quả kinh tế khủng khiếp nhất chính là "cuộc thập tự chinh" (1985-1987) của Mikhail Gorbachev.
Năm 1984, người Liên Xô uống bình quân 10,5 lít rượu/người/năm (kể cả trẻ con luôn nha ), còn tính cả rượu lậu thì lên đến 14 lít! Cả nước có tới 5 triệu người nghiện rượu, kể cả chị em phụ nữ và con số này cứ tăng mỗi năm.
Hậu quả? Năng suất lao động giảm sút, tai nạn giao thông tăng vọt, trẻ em bị bỏ rơi nhiều hơn và còn nhiều vấn đề nữa không kể xiết
Viện Xã hội học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô tính toán rằng mỗi năm nền kinh tế mất 80-100 tỷ rúp vì rượu. Cứ thu được 1 rúp từ bán rượu thì các ngành khác lại mất 4-5 rúp. Các chuyên gia khẳng định nếu giải quyết được vấn đề này, nhà nước sẽ tiết kiệm được khoảng 100 tỷ rúp mỗi năm. Gorbachev liền đặt ra lộ trình để "fix" tình hình kinh tế - xã hội và bắt đầu thực hiện chương trình chống rượu mà ông đã góp phần dự thảo từ thời Brezhnev.
Những đòn "chí mạng"
Ngày 7/5/1985, Ủy ban Trung ương CPSU ra nghị quyết "Về các biện pháp khắc phục chứng say rượu và nghiện rượu" và Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô cũng có sắc lệnh về việc "cấm tự nấu rượu". Đến ngày 16/5, Gorbachev chính thức công bố "Về việc tăng cường cuộc chiến chống say rượu".
Và thế là bắt đầu những quy định "gắt" vô cùng:
• 2/3 cơ sở đóng chai và điểm bán rượu phải đóng cửa, giá rượu bia tăng gấp 2,5-3 lần luôn
• Chỉ được bán rượu từ 14h-19h thôi nha (siêu strict!)
• Tiền phạt uống rượu nơi công cộng: 100 rúp - bằng cả lương tháng đó các bạn ơi
• Champagne không cồn được tung ra để "thay thế" champagne thật (bruh...)
• Sau đó còn phát phiếu mua rượu nữa chứ!
• Khẩu hiệu vang lên: "Tỉnh táo là chuẩn mực của cuộc sống"
Chiến dịch này còn đi kèm với propaganda siêu to khổng lồ. Đám cưới không rượu được quảng cáo khắp nơi, các cảnh uống rượu trong phim bị cắt hết... Trên tàu đường dài cấm uống rượu, vi phạm là bị cho xuống tàu liền. Say xỉn ở chỗ làm? Đuổi việc! Đảng viên say rượu? Khai trừ ngay!
Kết quả có "xịn" như lời đồn?
Theo Cục Thống kê Trung ương thì:
• Tiêu thụ rượu bia giảm 2,5 lần
• Tuổi thọ tăng từ 62,4 (1984) lên 65 tuổi (1986)
• Tử vong ở độ tuổi lao động giảm 20%, riêng nam giảm 37%
• Tỷ lệ sinh tăng 0,5 triệu/năm, trẻ sơ sinh khiếm khuyết giảm hơn 8%
• Năng suất lao động 1986-1987 tăng 1%/năm, kiếm thêm 9 tỷ rúp
• Tai nạn giao thông giảm gần 30%
• Tội phạm giảm 70%
• Tiền gửi tiết kiệm tăng 45 triệu rúp
• Nước giải khát và nước khoáng bán chạy gấp đôi
Nghe thì ngon lành cành đào nhỉ? Nhưng khoan đã!
Các học giả bảo thực tế không hề như vậy. Đây là thời điểm tội phạm thực sự bắt đầu tăng vọt, nên số liệu về giảm tội phạm chỉ là "ảo tưởng" thôi.
Tỷ lệ sinh tăng không phải vì người ta ngừng uống rượu, mà vì họ tin vào tương lai tươi sáng và có mood tốt để sinh con Còn số liệu về giảm nghiện rượu thì không nói gì về việc nghiện ma túy tăng mạnh. Nhiều người chuyển từ rượu khan hiếm sang ma túy rẻ hơn và nguy hiểm hơn nhiều! Tử vong do vấn đề tim mạch giảm nhưng tử vong do chất độc, ma túy lại tăng vọt.
Hậu quả thảm khốc dần lộ diện
Cảnh tượng kinh điển: người ta xếp hàng hàng giờ để mua rượu, ẩu đả nổ ra liên tục. Các cụ về hưu có thời gian rảnh xếp hàng trước, rồi bán chỗ với giá 3-5 rúp
Rượu lậu, đặc biệt là vodka, phát triển như vũ bão. Nhân viên và quản lý cửa hàng bán "chui" từ cửa sau, chỉ bán cho người quen vì sợ công an.
Người dân bắt đầu tự nấu rượu tại nhà, làm tăng nhu cầu về đường và gây ra tình trạng thiếu đường, buộc phải bán theo phiếu. Còn không thì dùng các chất có cồn như thuốc ngâm thảo dược, nước hoa, cồn công nghiệp, thậm chí là nước rửa kính ô tô và keo BF-6
Các công thức chiết xuất rượu được truyền tai nhau. Việc uống "rượu thay thế" dẫn đến hàng loạt vụ ngộ độc lớn. Buôn ma túy lộng hành và nghiện ma túy trở thành vấn đề toàn cầu.
Nhưng thiệt hại lớn nhất? Các vườn nho! Khoảng 30% ruộng nho bị phá hủy - nhiều hơn 1/3 so với thiệt hại trong Thế chiến II đấy các bạn!
Ngân sách nhà nước mất 39 tỷ rúp trong năm 1985-1990 do giảm doanh thu bán rượu, trong khi tiền bán rượu chiếm 1/4 ngân sách thu. Cuộc khủng hoảng năm 1987 buộc chiến dịch phải dừng lại, nhưng rượu vẫn bán theo phiếu cho đến khi Liên Xô sụp đổ (mặc dù có thể mua ở quán cà phê, nhà hàng với giá trên trời).
Ngay sau khi Liên Xô tan rã, các nước cộng hòa độc lập thực sự "chìm" trong rượu kém chất lượng nhập từ nước ngoài. Ước tính lúc đó, tỷ lệ tiêu thụ rượu bia trên đầu người là hơn 16 lít/năm - cao hơn cả trước khi có chiến dịch!
Nguồn: soha.vn