Lương đứng im suốt 30 năm khiến ngay cả lao động phổ thông cũng không còn thèm đến Nhật nữa, đúng là drama quá trời!
Hãng Fujiya - một doanh nghiệp lâu đời chuyên sản xuất máy cắt của Nhật Bản đang phải "cầm cự" nhờ 8 thợ Việt Nam đến thực tập theo chương trình thực tập sinh kỹ thuật (TITP) của chính phủ Nhật.
"Chúng tôi không thể giữ được năng suất nếu thiếu những thực tập sinh nước ngoài như thế này. Công ty hiện rất khó tuyển dụng những thực tập sinh từ thị trường lao động trong nước" - Chủ tịch Yasunobu Nozaki của Fujiya thừa nhận luôn.
Theo Nikkei Asian Review, Fujiya chỉ là một trong vô số doanh nghiệp Nhật đang phải phụ thuộc vào nguồn lao động nước ngoài để... sống sót. Riêng năm ngoái thôi, Nhật đã có tới 1,82 triệu lao động nước ngoài. Số lượng thực tập sinh không phải người bản địa đã chạm mốc 343.000 người, cao gấp đôi so với 10 năm trước!
"Thực tập sinh kỹ thuật đã trở thành một phần quan trọng trong lực lượng lao động của chúng tôi. Nếu họ có thể ở lại lâu hơn thì thực tốt" - Chủ tịch Nozaki chia sẻ.
Khát nhân lực level max
Với dân số già hoá nhanh vãi, nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới đang khát nhân lực nước ngoài hơn bao giờ hết, từ kỹ thuật, dịch vụ cho đến cả mấy ngành chẳng cần bằng cấp như thu hoạch nông sản.
Tổng dân số 124 triệu người của Nhật dự kiến sẽ giảm 30% vào năm 2070. Số liệu chính thức cho thấy tỷ lệ sinh bình quân chỉ còn 1,26 trẻ/phụ nữ năm 2022 - thấp kỷ lục luôn á! Số trẻ được sinh ra năm ngoái đã xuống dưới ngưỡng 800.000 bé lần đầu tiên trong lịch sử.
"Cần phải thừa nhận rằng lao động nước ngoài có thể phát huy tối đa tiềm năng và góp phần giảm bớt tình trạng thiếu lao động của Nhật Bản. Để làm được điều đó thì chính phủ nên chấp nhận công dân nước ngoài như một thành viên của nền kinh tế địa phương" - đề xuất của một hội đồng chuyên gia chính phủ gửi lên tháng 5/2023 nêu rõ.
Nhận thức được tình hình nghiêm trọng, chính phủ Nhật đã tung ra hàng loạt chính sách hỗ trợ, ví dụ như chương trình TITP từ năm 1993 để thu hút lao động tay nghề cao. Bên cạnh đó là các chương trình giảm thuế, nới lỏng visa cùng hàng loạt ưu đãi khác.
Hiện chỉ có 1% nhân lực trình độ cao ở Nhật là người nước ngoài, thấp hơn nhiều so với 23% tại Anh và 16% ở Mỹ.
Thế nhưng, văn hóa lao động khắc nghiệt, làm việc đến chết (karoshi) cùng mức lương thấp đang khiến Nhật tụt hậu phía sau các đối thủ. Chương trình TITP vốn đem lại nguồn nhân lực quan trọng cho nhiều doanh nghiệp như Fujiya lại đang thành tâm điểm chỉ trích khi tạo điều kiện cho nhiều lao động bỏ trốn.
Năm 2021, khoảng 7.100 thực tập sinh kỹ thuật tại Nhật đã tự ý rời bỏ doanh nghiệp không báo trước để tìm cơ hội việc làm tốt hơn dù trái luật. Chạy mất dép luôn á!
Kém hấp dẫn trầm trọng
Nhật Bản đang lên kế hoạch cấp visa 2 năm cho bất kỳ sinh viên tốt nghiệp top 100 trường đại học thế giới đến đây làm việc. Động thái cấp visa cho cả sinh viên mới ra trường đang thất nghiệp cho thấy họ khát nhân lực đến mức nào rồi đấy!
Tuy nhiên kinh tế giảm tốc, đồng Yên yếu và mức lương chẳng thay đổi mấy trong hơn 30 năm qua khiến ngay cả sinh viên mới tốt nghiệp cũng ngại ngần đến nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới này.
"Sinh viên càng tốt nghiệp trường danh giá thì họ lại càng không muốn đến Nhật Bản" - chuyên gia Keisuke Yoshida của Trung tâm TL, chuyên tìm kiếm sinh viên tài năng đến Nhật làm việc, ngậm ngùi thật.
"Nhật Bản là quốc gia phát triển đang khao khát nhân lực trình độ cao, nhưng mức lương thấp lại khiến chẳng mấy ai mặn mà" - chuyên gia kinh tế Hiashi Yamada của Viện nghiên cứu JRI đồng tình.
Báo cáo của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) cho thấy mức lương bình quân tại Nhật chỉ tăng 3% trong khoảng 2001-2021, thấp hơn quá xa so với 40% ở Hàn Quốc, 29% của Mỹ trong cùng kỳ. Chênh lệch kinh khủng!
Số liệu của Levels.fyi chỉ ra mức lương bình quân của một kỹ sư phần mềm tại Nhật năm 2022 thấp hơn đến 23% so với đồng nghiệp ở Singapore và 17% tại Seoul - Hàn Quốc.
Hậu đại dịch, vô số quốc gia cũng đang thiếu lao động và tăng cường thu hút nhân tài quốc tế. Singapore đã phát động chương trình visa mới năm 2022 nhằm thu hút nhân lực trình độ cao, cho phép những người có thu nhập ít nhất 22.000 USD/tháng có thể ở lại đất nước này đến 5 năm cũng như được phép làm nhiều nghề cùng lúc.
Thái Lan và Malaysia cũng đang gia hạn visa cho lao động trình độ cao ở mảng xe điện hay tài chính.
Báo cáo của OECD cho thấy New Zealand, Thụy Sĩ, Thụy Điển mới là các thị trường thu hút nhân lực trình độ cao chứ không phải Nhật. Những yếu tố như tiêu chuẩn giáo dục quốc tế, dễ dàng xin quyền công dân cho con cái cũng như việc giao tiếp bằng tiếng Anh đều thu hút nhân tài nước ngoài đến những nước này làm việc hơn.
Nikkei thậm chí nhận định nhiều lao động trình độ thấp ở các nước mới nổi như Việt Nam - nơi mức lương bình quân đã tăng nhiều năm qua - cũng bắt đầu giảm hứng thú với Nhật Bản rồi nè!
"Nếu mức lương còn giữ nguyên như 2-3 năm trước thì sẽ rất khó để ổn định được nguồn nhân lực. Chúng tôi phải luôn nhắc nhở các doanh nghiệp rằng nếu bạn muốn duy trì nguồn lao động chất lượng tốt thì phải trả nhiều tiền hơn nữa" - giám đốc Kaori Akiyama của Liên hiệp JAYEA chuyên tìm kiếm thực tập sinh kỹ thuật cho Nhật, cảnh báo.
Đồng quan điểm, chuyên gia Yoshida của TL nhận định các doanh nghiệp Nhật hiện vẫn không chịu thay đổi văn hóa lao động và tuyển dụng. Nhiều sinh viên nước ngoài thấy việc phải đạt trình độ tiếng Nhật N1 (mức cao nhất trong bài thi ngôn ngữ tiếng Nhật) đều cảm thấy nản lòng, không phù hợp và từ bỏ việc đến quốc gia này làm việc luôn.
Trong khi đó, văn hóa làm việc đến chết cùng mức lương không tương xứng càng khiến nhiều lao động thay vì đến Nhật lại lựa chọn những thị trường khác cũng cần nhân lực chẳng kém.
Tệ hơn, việc Nhật thiếu những trường học quốc tế, dịch vụ giao tiếp bằng tiếng Anh so với Singapore hay Hàn Quốc càng khiến đất nước này kém hấp dẫn hơn trong mắt lao động nước ngoài.
"Vấn đề ở đây là Nhật Bản thiếu kinh nghiệm làm việc với người nước ngoài so với những thị trường khác. Sự cứng nhắc về văn hóa truyền thống trong tư tưởng mọi người trở thành rào cản quá lớn. Đây không phải là vấn đề về thủ tục gia hạn visa mà là sự cố hữu trong suy nghĩ" - chuyên gia Yamada của Viện JRI tổng kết.
Nguồn: soha.vn