Năm 2015, ông phải bán luôn giải Nobel để đủ tiền viện phí, nghe mà xót xa
Nhà vật lý học đỉnh cao Leon Lederman, người từng ẵm giải Nobel nhờ nghiên cứu về hạt hạ nguyên tử và là người đặt ra cụm từ huyền thoại "hạt của Chúa", đã qua đời ở tuổi 96 vào ngày 3/10/2018. Suốt 7 năm trời, ông đã phải chống chọi với bệnh tật và sức khỏe ngày càng đi xuống. Chuyện buồn nhất là hồi năm 2015, ông còn phải bán đấu giá luôn giải Nobel của mình với giá 750.000 USD để trả viện phí, nghe mà đau lòng quá đi
Leon Lederman sinh năm 1922, lấy bằng cử nhân hóa học tại Đại học Thành phố New York trước khi đi nghĩa vụ, tham chiến trong Thế chiến Thứ Hai. Sau khi chiến tranh kết thúc, ông tiếp tục học lên và lấy bằng Tiến sĩ ngành vật lý hạt tại Đại học Columbia. Chính tại đây, ông đã trở thành một nhà nghiên cứu không thể thay thế được.
Ông từng là giám đốc Phòng thí nghiệm Gia tốc Quốc gia Fermi thuộc Đại học Chicago từ năm 1978 đến 1989. Thời còn ở Đại học Columbia, ông cùng team của mình đã phát hiện ra hạt neutrino mang tên muon - một hạt hạ nguyên tử và là hạt neutrino thứ hai mà khoa học từng tìm ra. Nghiên cứu này đã chứng minh rằng electron không phải là hạt neutrino duy nhất, breakthrough thật sự!
Năm 1988, ông Lederman cùng hai đồng nghiệp Melvin Schwartz và Jack Steinberger vinh dự nhận giải Nobel vì những đóng góp xịn sò trong ngành Vật lý. Đây cũng là thời điểm ông Lederman sử dụng cụm từ iconic "hạt của Chúa" để chỉ hạt Higgs – một trong 17 hạt cơ bản của vật lý hạt. Sau này, máy gia tốc hạt lớn tại CERN đã chứng minh sự tồn tại của "hạt của Chúa" này.
Cụm từ ông dùng nhằm nhấn mạnh tầm quan trọng siêu to khổng lồ của hạt này khi được tìm ra. Tuy nhiên, ông Lederman không phải là người đầu tiên nói về sự tồn tại của hạt Higgs, đó là giả thuyết mà Peter Higgs và team đặt ra từ năm 1964. Năm 2004, Peter Higgs và François Englert cũng đã đoạt giải Nobel Vật lý nhờ lý thuyết về hạt Higgs này.
Năm 2011, ông Lederman cùng vợ chuyển đến sống tại Idaho nhờ số tiền thưởng từ giải Nobel, nhưng cũng từ lúc đó, sức khỏe của ông ngày càng đi xuống. Năm 2015, ông được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ, cặp vợ chồng già phải bán luôn giải Nobel để có tiền chữa bệnh
"Hoàn cảnh thật éo le", bà Ellen, vợ của ông Leon Lederman buồn bã chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn năm 2015. "Mọi thứ cứ ngày càng khó khăn, tôi ước gì mọi chuyện có thể khác đi. Nhưng ông ấy vẫn hạnh phúc lắm. Ông vẫn vui vẻ bên những chú chó, mèo và mấy con ngựa trong nhà. Tôi thấy may mắn khi ông vẫn luôn bằng lòng với cuộc sống hiện tại".
Cựu giám đốc của Fermilab là John Peoples, người đã làm việc với ông Lederman hơn 40 năm, đã có những lời chia tay đầy xúc động: "Leon đã cho nước Mỹ và toàn bộ cộng đồng nhà vật lý học trên thế giới một bước đột phá, một nhà máy độc nhất vô nhị, một máy gia tốc năng lượng khủng, và những người kế tục ông vẫn tiếp tục nghiên cứu. Leon là người đã tạo nên tất cả. Ông là vĩ nhân đã đưa mọi thứ vào quỹ đạo".
Nguồn: kenh14.vn