Ai bảo thơ xưa chỉ để ngâm nga? Giờ còn giúp các nhà khoa học "mở khóa" bí mật về lịch sử cá heo Dương Tử nữa này!
Năm 1765, vua Càn Long đang thong dong du ngoạn trên sông Dương Tử, đi thuyền về Trấn Giang thì bỗng chứng kiến cảnh siêu đỉnh: cả một đàn cá heo không vây Dương Tử nhảy lên khỏi mặt nước!
Xúc động quá, vị vua kiêm thi nhân tài ba này bèn chắp bút viết luôn mấy câu thơ:
"Cá heo đuổi theo ánh trăng trên làn sóng bạc, như rồng gọi mây giông hiện hình phía trước"
Fast forward gần 300 năm sau, khi các nhà khoa học muốn vẽ lại bản đồ nơi ở xưa kia của loài động vật đang "sống lay lắt" này, họ nghĩ ra chiêu độc: lục tung hàng trăm bài thơ cổ Trung Hoa để tìm những dòng chữ có nhắc đến cá heo! Mục tiêu là lập bản đồ phân bố lịch sử của loài này, từ đó hiểu rõ hơn về những nguy cơ đang đe dọa chúng.
Loài cá heo này có tên khoa học là Neophocaena asiaeorientalis và chỉ sống ở sông Dương Tử thôi nha! Đây là loài cá heo nước ngọt cực kỳ hiếm, hiện chỉ còn khoảng 1.250 bé đang tồn tại trong tự nhiên
Plot twist: Dù tên tiếng Anh gọi là "porpoise" (cá heo) và trông cũng na ná giống cá heo thật, nhưng thực ra chúng lại là họ hàng gần với kỳ lân biển (narwhal - Monodon monoceros) và cá voi trắng (beluga - Delphinapterus leucas) hơn đấy!
"Việc tiếp cận được dữ liệu quá khứ cho phép chúng tôi xác định khi nào sự suy giảm bắt đầu và liên hệ các thay đổi đó với những mối đe dọa tiềm tàng như phá hủy môi trường sống, biến đổi khí hậu, săn bắt quá mức, dịch bệnh hoặc sự xâm nhập của loài xâm lấn", chị Zhang Yaoyao - nhà sinh thái học thuộc Viện Thủy sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho hay.
Chị Zhang và team đã cày cuốc mò mẫm trong kho thơ cổ để tìm data về loài cá heo nước ngọt này. "Chúng tôi tìm kiếm các danh xưng cổ khác nhau của cá heo không vây Dương Tử trong thơ văn các triều đại, và kiểm chứng một cách thủ công từng trường hợp để chắc chắn rằng văn tự thực sự nhắc đến cá heo, chứ không phải loài vật khác", chị chia sẻ.
"Các thi nhân mô tả sinh động hành vi thực tế của loài cá heo [bằng ngôn từ] như 'thổi sóng…', 'nổi sóng cuồn cuộn…' và 'cúi mình trước gió'", chị nói thêm. Nghe mà thấy lãng mạn ghê!
Nghiên cứu được đăng hôm thứ Hai trên tạp chí Current Biology đã phát hiện 724 bài thơ có đề cập đến cá heo, một nửa trong số đó cung cấp thông tin về địa điểm nơi chúng được nhìn thấy.
Kết quả cho thấy phạm vi sinh sống của cá heo đã giảm khoảng 65% trong 1.400 năm, với tốc độ suy giảm tăng vọt trong thế kỷ vừa qua Các bài thơ từ thời xa xưa ghi lại sự hiện diện của loài vật này tại các phụ lưu và hồ dọc theo sông Dương Tử, nhưng trong những bài thơ gần đây hơn, các đề cập như vậy đã giảm mạnh.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng phạm vi phân bố của phân loài này tại các phụ lưu và hồ đã suy giảm tới 91%. Con số đáng báo động quá đi mất!
Nghiên cứu này "kế thừa nhiều ví dụ trước đó cho thấy văn bản lịch sử thuộc nhiều thể loại có thể giúp ta hiểu về sự phân bố loài trong quá khứ", cũng như "sự mất mát đa dạng sinh học do con người gây ra" - anh Jens-Christian Svenning, nhà đại sinh thái học tại Đại học Aarhus (Đan Mạch) - người không tham gia nghiên cứu - nhận xét.
Trong quá khứ, phương pháp tương tự cũng đã được áp dụng rồi! Ví dụ như các nhà khoa học đã tái dựng thành phần động vật cổ ở Hy Lạp nhờ các miêu tả trong thơ ca sử thi cổ. Dù phương pháp này có thể gặp thách thức và thậm chí vẫn có thể mắc sai sót, nhưng theo anh Svenning, "nó chắc chắn có tiềm năng lớn" để áp dụng cho các loài khác và tại những khu vực khác trên thế giới.
Chị Zhang Yaoyao cho biết trong bước tiếp theo, chị và các cộng sự sẽ tiếp tục đào sâu hơn vào kho thơ ca đã thu thập được để tìm kiếm thông tin về "diện mạo dòng sông thuở trước, quy mô các đàn cá heo đương thời, và cách chúng từng hành xử trước khi số lượng suy giảm".
Ai ngờ thơ xưa giờ lại có thể giúp bảo vệ động vật quý hiếm nhỉ? Đúng là "học thơ có ích" đấy nha!
Nguồn: kenh14.vn
Năm 1765, vua Càn Long đang thong dong du ngoạn trên sông Dương Tử, đi thuyền về Trấn Giang thì bỗng chứng kiến cảnh siêu đỉnh: cả một đàn cá heo không vây Dương Tử nhảy lên khỏi mặt nước!
Xúc động quá, vị vua kiêm thi nhân tài ba này bèn chắp bút viết luôn mấy câu thơ:
"Cá heo đuổi theo ánh trăng trên làn sóng bạc, như rồng gọi mây giông hiện hình phía trước"
Fast forward gần 300 năm sau, khi các nhà khoa học muốn vẽ lại bản đồ nơi ở xưa kia của loài động vật đang "sống lay lắt" này, họ nghĩ ra chiêu độc: lục tung hàng trăm bài thơ cổ Trung Hoa để tìm những dòng chữ có nhắc đến cá heo! Mục tiêu là lập bản đồ phân bố lịch sử của loài này, từ đó hiểu rõ hơn về những nguy cơ đang đe dọa chúng.
Loài cá heo này có tên khoa học là Neophocaena asiaeorientalis và chỉ sống ở sông Dương Tử thôi nha! Đây là loài cá heo nước ngọt cực kỳ hiếm, hiện chỉ còn khoảng 1.250 bé đang tồn tại trong tự nhiên
Plot twist: Dù tên tiếng Anh gọi là "porpoise" (cá heo) và trông cũng na ná giống cá heo thật, nhưng thực ra chúng lại là họ hàng gần với kỳ lân biển (narwhal - Monodon monoceros) và cá voi trắng (beluga - Delphinapterus leucas) hơn đấy!
"Việc tiếp cận được dữ liệu quá khứ cho phép chúng tôi xác định khi nào sự suy giảm bắt đầu và liên hệ các thay đổi đó với những mối đe dọa tiềm tàng như phá hủy môi trường sống, biến đổi khí hậu, săn bắt quá mức, dịch bệnh hoặc sự xâm nhập của loài xâm lấn", chị Zhang Yaoyao - nhà sinh thái học thuộc Viện Thủy sinh học, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc cho hay.
Chị Zhang và team đã cày cuốc mò mẫm trong kho thơ cổ để tìm data về loài cá heo nước ngọt này. "Chúng tôi tìm kiếm các danh xưng cổ khác nhau của cá heo không vây Dương Tử trong thơ văn các triều đại, và kiểm chứng một cách thủ công từng trường hợp để chắc chắn rằng văn tự thực sự nhắc đến cá heo, chứ không phải loài vật khác", chị chia sẻ.
"Các thi nhân mô tả sinh động hành vi thực tế của loài cá heo [bằng ngôn từ] như 'thổi sóng…', 'nổi sóng cuồn cuộn…' và 'cúi mình trước gió'", chị nói thêm. Nghe mà thấy lãng mạn ghê!
Nghiên cứu được đăng hôm thứ Hai trên tạp chí Current Biology đã phát hiện 724 bài thơ có đề cập đến cá heo, một nửa trong số đó cung cấp thông tin về địa điểm nơi chúng được nhìn thấy.
Kết quả cho thấy phạm vi sinh sống của cá heo đã giảm khoảng 65% trong 1.400 năm, với tốc độ suy giảm tăng vọt trong thế kỷ vừa qua Các bài thơ từ thời xa xưa ghi lại sự hiện diện của loài vật này tại các phụ lưu và hồ dọc theo sông Dương Tử, nhưng trong những bài thơ gần đây hơn, các đề cập như vậy đã giảm mạnh.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng phạm vi phân bố của phân loài này tại các phụ lưu và hồ đã suy giảm tới 91%. Con số đáng báo động quá đi mất!
Nghiên cứu này "kế thừa nhiều ví dụ trước đó cho thấy văn bản lịch sử thuộc nhiều thể loại có thể giúp ta hiểu về sự phân bố loài trong quá khứ", cũng như "sự mất mát đa dạng sinh học do con người gây ra" - anh Jens-Christian Svenning, nhà đại sinh thái học tại Đại học Aarhus (Đan Mạch) - người không tham gia nghiên cứu - nhận xét.
Trong quá khứ, phương pháp tương tự cũng đã được áp dụng rồi! Ví dụ như các nhà khoa học đã tái dựng thành phần động vật cổ ở Hy Lạp nhờ các miêu tả trong thơ ca sử thi cổ. Dù phương pháp này có thể gặp thách thức và thậm chí vẫn có thể mắc sai sót, nhưng theo anh Svenning, "nó chắc chắn có tiềm năng lớn" để áp dụng cho các loài khác và tại những khu vực khác trên thế giới.
Chị Zhang Yaoyao cho biết trong bước tiếp theo, chị và các cộng sự sẽ tiếp tục đào sâu hơn vào kho thơ ca đã thu thập được để tìm kiếm thông tin về "diện mạo dòng sông thuở trước, quy mô các đàn cá heo đương thời, và cách chúng từng hành xử trước khi số lượng suy giảm".
Ai ngờ thơ xưa giờ lại có thể giúp bảo vệ động vật quý hiếm nhỉ? Đúng là "học thơ có ích" đấy nha!
Nguồn: kenh14.vn