Khoảng cách giữa báo chí thế giới và Việt Nam giờ đây ngắn lại thấy rõ luôn nha! Những trend như báo chí dữ liệu, báo chí giải pháp, hay dùng AI để làm content không còn là chuyện "tương lai xa vời" nữa mà đã có thật trong các tòa soạn trong nước rồi đó Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng ban Báo Nhân Dân điện tử đã ngồi lại tâm sự với phóng viên Chuyên trang Sinh Viên Việt Nam, Báo Tiền Phong về những chủ đề hot hòn họt này nè!
Trong đống xu hướng báo chí toàn cầu đang diễn ra, theo anh thì cái nào sẽ "làm mưa làm gió" ở Việt Nam trong thời gian tới vậy anh?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Trước kia, các xu hướng báo chí trên thế giới "về team" Việt Nam thường bị delay vài năm cơ. Nhưng giờ khoảng cách đó đã rút ngắn đi nhiều, thậm chí có nhiều trend còn diễn ra song song luôn – tức là thế giới có cái gì thì VN cũng bắt đầu thấy tác động tương tự. Với cơ chế "bình thông nhau" như vậy thì mình sẽ có nhiều lợi thế hơn để nhận định tình hình và đưa ra chiến lược phát triển cho hợp lý.
Trong một hội thảo quốc tế gần đây mà tôi có tham dự, một diễn giả Hà Lan đã nói: "AI không còn là option cho các tòa soạn nữa – mà là câu chuyện sinh tồn luôn". Và vì thế, khi thấy các tòa soạn ở Việt Nam cũng nhanh chóng thích nghi với kỷ nguyên AI, tôi mong là mình không bị "out trend" như cách mà các cơ quan báo chí để các nền tảng mạng xã hội "vượt mặt" quá xa ở thập kỷ trước
Việc các hãng tin lớn trên thế giới ngày càng đầu tư vào việc xây cộng đồng độc giả trung thành qua mô hình membership hay newsletter chuyên sâu thì đặt ra những thử thách gì cho báo chí Việt Nam trong việc tìm mô hình phát triển bền vững vậy ạ?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Như đã nói, trước đây do trend về VN có độ trễ nên mình ít hoặc đúng hơn là không mấy quan tâm đến chiến lược build cộng đồng độc giả trung thành. Văn hóa sử dụng data để ra quyết định từng là điều "xa xỉ" vì mình thường đánh giá tình hình theo cảm tính, không quan tâm độc giả của mình là ai
Nhưng sự phát triển của công nghệ đang giúp báo chí làm điều đó tốt hơn nhiều, nhờ AI mà giờ mình có thể xây dựng được "user journey", hiểu rõ nhu cầu của từng nhóm đối tượng, từ đó đề ra chiến lược giữ chân độc giả cũ, phát triển độc giả mới. Và đó chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững.
Sẽ không có môi trường báo chí lành mạnh nếu cả làng báo cùng đổ xô đi khai thác một sự vụ nào đó. Ví dụ, không ai đọc Hoa Học Trò/Sinh viên Việt Nam nếu như báo cũng đăng tin về thịt lợn bệnh hay tiểu thương bãi chợ. Phát triển thị trường ngách luôn là lựa chọn đúng đắn
Trend "báo chí giải pháp" và "báo chí xây dựng" sẽ mang lại giá trị gì cho độc giả và xã hội ạ?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Khi mình có đủ data để hiểu độc giả muốn gì, mình sẽ nhận ra rằng độc giả không chỉ quan tâm đến tin nóng. Các cơ quan báo chí trên thế giới đang phân tích nhu cầu người dùng (user needs), và họ phát hiện độc giả muốn tìm kiếm thông tin hữu ích, thông tin "healing"... khi đã quá mệt mỏi với những loại tin nóng mà mình quen gọi là "cướp-giết-hiếp". Ngay cả tờ báo lớn như New York Times cũng mở riêng chuyên trang Wired Cutter để đăng những bài về công thức nấu ăn hay cách chăm sóc bản thân đó
Đương nhiên, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn là tin tức, "xới" vấn đề, trình bày sự thật khách quan. Nhưng báo chí cũng cần đi đến tận cùng sự việc, cùng chuyên gia hay cơ quan chức năng tìm ra giải pháp cho những vấn đề mà mình đã "xới" ra. Vì thế, báo chí giải pháp chính là "đích đến" của các cơ quan báo chí, khi các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, bảo vệ người yếu thế ngày càng được quan tâm và đáng được quan tâm nhiều hơn là tin breaking news.
Video ngắn và việc đọc tin qua mạng xã hội đang thay đổi cách gen Z tiếp cận thông tin. Anh đánh giá thế nào về cơ hội và rủi ro khi báo chí Việt Nam ngày càng "lấn sân" sang các nền tảng này?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Sự thật là gen Z lớn lên trong thời đại số, không có chút hoài niệm nào với báo in, radio, TV truyền thống. Vì vậy không thể bắt họ phải "nghe" thông tin giống ông bà, bố mẹ. Thế nên các cơ quan báo chí cũng cần đổi cách đưa tin theo style mà giới trẻ thích
Chuyên gia Tristan Ferner của BBC từng nói: "Chúng tôi chọn cách kể chuyện theo chiều dọc cho người trẻ vì họ dùng mobile và thích trải nghiệm mới lạ". Vì thế mà video ngắn theo format dọc (9:16) mới bùng nổ như vậy đó!
Dĩ nhiên, lựa chọn này cũng có rủi ro vì khi "chơi sân" của các nền tảng số, báo chí phải theo luật chơi của họ, trong khi nhiều tòa soạn không kịp adapt. Nhưng nếu cứ "đậm chân" ở nền tảng truyền thống – nơi gen Z và các thế hệ sau đã rời bỏ, thì nguy cơ thất bại còn lớn hơn nhiều
Làn sóng AI đang "len lỏi" vào mọi ngóc ngách của báo chí toàn cầu, từ sáng tạo nội dung đến phân tích data... Điều này sẽ định hình lại vai trò và kỹ năng của nhà báo Việt Nam như thế nào ạ?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Dù muốn hay không thì AI cũng đã có mặt trong mọi khâu sản xuất tin của mỗi tòa soạn rồi. Điều này có 2 mặt. Các tòa soạn chuyển đổi nhanh sẽ tận dụng được cơ hội để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngược lại, chậm chuyển đổi sẽ dẫn đến tụt hậu hoặc ra đời những sản phẩm kém chất lượng mà người ta gọi là "AI slop"
Các chuyên gia nói rằng AI đang định hình cả ngành công nghiệp tin tức và trong tòa soạn sẽ có 2 loại nhà báo: những người biết dùng AI như trợ lý đắc lực, và những người quá phụ thuộc AI đến mức mất khả năng sáng tạo.
Mô hình báo chí dữ liệu và báo chí điều tra dựa trên data ngày càng chứng tỏ sức mạnh. Theo anh, yếu tố nào cần thiết để thúc đẩy loại hình báo chí này ở VN hiệu quả hơn?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: AI phát triển đồng nghĩa với việc chúng ta có cơ hội triển khai những điều trước đây chưa làm được hoặc phải tốn quá nhiều thời gian, công sức khi làm các tuyến bài điều tra. AI giúp phân tích data dễ dàng hơn, hỗ trợ việc "bóc tách", trực quan hóa data phục vụ cho bài điều tra. Chúng ta vẫn thiếu những bài điều tra lớn, kiểu như vụ Panama Papers mà thế giới đã làm. Nhưng với AI, tôi tin những tác phẩm báo chí dạng đó sẽ sớm xuất hiện thôi!
Nếu được thiết kế lại chương trình đào tạo báo chí cho sinh viên, anh sẽ thêm vào những gì để bắt kịp xu hướng nghề nghiệp mới?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Khoa học cơ bản luôn cần thiết và không thể bỏ, nhưng sinh viên báo chí cần nắm bắt kiến thức mới, đặc biệt là công nghệ, ví dụ như cách dùng AI đúng cách. Sinh viên cần nhiều kỹ năng mềm, biết tự tạo ra công cụ phục vụ cho quá trình làm việc, vì trend dùng AI Agents sẽ là kỹ năng cơ bản trong tương lai. Ngoài giờ học lý thuyết thì thời gian thực hành, thực chiến tại các tòa soạn cũng cực kỳ quan trọng đối với sinh viên báo chí
Trong bối cảnh mạng xã hội đang "cầm trịch" hành vi đọc tin, theo anh người làm báo trẻ nên tận dụng hay dè chừng trước ảnh hưởng của mạng xã hội?
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: Báo cáo kỹ thuật số 2025 của Reuters có nhắc đến xu hướng các influencer "lấn sân" báo chí, và điều đó đang xảy ra trên toàn thế giới cũng như ở VN. Cộng thêm việc AI sẽ làm tăng các sản phẩm báo chí giả mạo hoặc kém chất lượng, thì các cơ quan báo chí càng phải thể hiện vai trò trong việc xác thực thông tin, và báo chí có thẩm quyền lớn để làm điều đó.
Nhưng trước khi yêu cầu nhà báo thay đổi thì cơ quan quản lý, các tòa soạn cũng cần tự thay đổi trước đã nhé. Chuyển đổi số cần diễn ra đồng bộ, cả về tổ chức (tòa soạn), tư duy (theo hướng product thinking thay vì quá lệ thuộc vào văn bản) và tiếp cận công nghệ. Mà chuyển đổi số là quá trình không ngừng nghỉ, vì công nghệ không bao giờ dừng lại mà luôn biến đổi. Giữ bản sắc không có nghĩa là "đóng cửa lại" trong vỏ ốc, mà phải đi kèm với thay đổi để bắt kịp trend thời cuộc
Trân trọng cảm ơn anh!
Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật nguyên là Phó Tổng Biên tập báo điện tử VietnamPlus. Ông là diễn giả, khách mời của nhiều hội thảo uy tín trong nước và quốc tế về báo chí, giảng viên Trung tâm bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí – Hội nhà báo Việt Nam.
Nguồn: svvn.tienphong.vn