"Người làm phóng sự giỏi ngoài việc chắc kiến thức chuyên môn còn phải lặn giỏi, để thấy được 7 phần còn lại của tảng băng trôi" - đây chính là câu nói viral từ nhà báo Huỳnh Dũng Nhân trong buổi gặp gỡ sinh viên báo chí Hà Nội. Bởi vì đã bỏ công đi tìm thì phải tìm cho ra sự thật hoàn chỉnh mới xứng công chứ nhỉ!
Nhân dịp nhà báo Huỳnh Dũng Nhân có chuyến công tác một tuần ở Hà Nội, phóng viên đã có cơ hội gặp gỡ và "bóc phốt" hành trình từ cây bút vô danh đến "vua phóng sự" của làng báo Việt Nam của ông. Spoiler: câu chuyện quá xịn luôn á!
Thưa nhà báo Huỳnh Dũng Nhân, ông có thể chia sẻ về lần đầu làm báo hoặc là công việc đầu tiên sau khi ra trường?
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân: Với câu hỏi này tôi xin phép flashback lại những năm mới tốt nghiệp nhé. Ngay từ lúc cầm bằng, tôi đã xác định sẽ làm đúng ngành nghề của mình, đặc biệt là mảng văn nghệ vì nó gần với ngành học nhất. Lúc đó tôi xin vào báo Văn Nghệ và phỏng vấn nhà thơ Bảo Định Giang. Tuy nhiên... seen rồi không rep luôn Nhưng mà không sao, tôi vẫn kiên định với lựa chọn làm báo.
Sau đó may mắn được chọn là 1 trong 13 người ra Hà Nội học báo chí tại Trường Tuyên huấn Trung ương - điều này giúp tôi level up trong nghề luôn. Sau khi tốt nghiệp lần thứ hai, nhờ có nhiều bài viết và sách xuất bản, tôi được tận 5 đơn vị mời làm việc (flex một chút cho vui ). Cuối cùng chọn báo Tuổi Trẻ vì quê nhà ở miền Nam. Tại đây, bắt đầu với mảng an ninh quốc phòng, viết về thanh niên xung phong, rồi được giao thêm văn hóa nghệ thuật và thể thao. Con đường vào nghề của tôi khá thuận lợi nhờ đam mê và nền tảng vững chắc từ sớm.
Trong suốt hơn 40 năm làm nghề báo, đặc biệt với vai trò là phóng viên phóng sự, ông đã từng gặp phải khó khăn gì trong quá trình tác nghiệp khiến ông nhớ mãi?
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân: Công việc báo chí luôn đầy khó khăn và thử thách. Nhiều người hỏi tôi đã trải qua những câu chuyện éo le nào chưa? Là người chuyên viết phóng sự với hơn 40 năm làm nghề, tôi có thể khẳng định: khó khăn là điều không thể tránh khỏi, đặc biệt với những người làm phóng sự.
Nghề báo vốn đã áp lực về thời gian, sức khỏe, và đôi khi cả tiền bạc rồi, nhưng riêng phóng sự còn phức tạp hơn nhiều. Đầu tiên, làm phóng sự không đi theo team mà phải solo. Không có đề tài được giao sẵn, phải tự tìm tòi, tự đến với những câu chuyện và khám phá điều mới mẻ để viết. Điều này đòi hỏi sự sáng tạo cá nhân cực kỳ lớn, vì phóng sự không thể theo một công thức cứng nhắc nào cả.
Nếu báo chí nói chung đòi hỏi tính khách quan, thì phóng sự lại mang đậm tính chủ quan, thể hiện qua góc nhìn và quan điểm riêng của người viết. Phóng sự không chỉ thuật lại sự việc, mà là kể câu chuyện theo cách của chính mình.
Có ba khó khăn chính với người viết phóng sự nih:
Thứ nhất: Thời gian. Bài báo thông thường có thể viết xong trong vài giờ hoặc một ngày, nhưng một bài phóng sự? Đôi khi mất cả tháng trời luôn á!
Thứ hai: Tiền bạc. Chi phí tác nghiệp thường không đủ, đôi khi phải tự móc túi ra đóng góp. Đau lòng lắm nha!
Thứ ba: Sức khỏe. Những chuyến đi xa qua rừng, núi, biển, khu vực thiên tai... đều là thách thức không nhỏ đối với sức khỏe.
Tôi nhớ có lần xin đi theo máy bay trực thăng đến hiện trường một vụ tai nạn, nhưng không được chấp nhận vì đó là chuyến bay cứu hộ. Chúng tôi đành quay về, nhưng chỉ một ngày sau, chiếc máy bay đó rơi và 7 người trên chuyến bay tử nạn. Nếu được phép đi theo, có lẽ tôi cũng đã không còn ở đây để chia sẻ với các bạn nữa rồi...
Là một người đầu ngành, chắc hẳn ông đã từng nghe qua những tiếng xấu trong xã hội gắn với người làm báo. Ông có cảm nhận như thế nào về vấn đề này?
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân: Câu "nhà báo nói láo ăn tiền" hay "nhà văn nói láo, nhà báo nói thêm" đã có từ rất lâu rồi, xuất phát từ dân gian. Tuy nhiên, không phải tự dưng mà những câu này dính vào nghề của chúng tôi, mà chính từ hành vi không đúng đắn của một số nhà báo. Có điều oan, nhưng cũng có điều người ta nói đúng thật. Có trường hợp nhà báo vô tình sai, nhưng cũng có trường hợp cố ý sai, thêm thắt, bóp méo sự thật. Những điều này đã gây nỗi buồn và đau lòng cho nhiều nhà báo chân chính như tôi.
Dù vậy, tôi nhận thấy rằng lỗi nghề nghiệp như sơ suất kỹ thuật hay vô tình sai sót có thể được tha thứ. Nhưng những lỗi cố tình, có chủ đích để câu view, kiếm tiền hoặc làm hại người khác mới đáng bị công chúng phê phán nặng nề.
Trong suốt mấy chục năm làm nghề, tôi chứng kiến nhiều lỗi sơ suất hơn là lỗi cố ý. Nhưng hiện nay, thật đáng buồn là cũng có một số trường hợp nhà báo cố tình vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Điều đó khiến câu "nhà báo nói láo" càng nặng nề hơn.
Dù vậy, chúng ta không thể lấy vài cá nhân làm sai để đánh giá cả nghề. Con số những người làm báo sai trái chỉ là phần nhỏ trong hàng ngàn người đang làm việc đúng đắn. Hàng năm có vài chục nhà báo bị phát hiện sai phạm, nhưng số lượng nhà báo đang cống hiến cho nghề và viết những điều tốt đẹp lớn hơn rất nhiều.
Nếu nhà báo "nói láo", thì việc gì chúng tôi phải đi tận nơi, mất bao nhiêu công sức, mồ hôi, tiền bạc và cả sức khỏe để viết những bài báo từ thực tế? Còn rất nhiều nhà báo, đặc biệt ở các tỉnh thành, vẫn đang làm việc đàng hoàng và cống hiến không ngừng cho nghề mà không bị dính tiếng xấu.
Vậy nên, chúng ta cần nhìn nhận công bằng. Đừng để vài "con sâu làm rầu nồi canh" mà quên đi những người đang cống hiến, đóng góp cho sự phát triển và phản ánh đúng đắn sự thật của xã hội nhé!
Phỏng vấn lấy tin luôn là khâu quan trọng nhưng đồng thời cũng cực kỳ "khó nhằn" đối với người làm báo. Tuy nhiên, không một bài báo nào của ông vắng bóng những chia sẻ, câu chuyện chân thật, cảm động, những tâm sự tưởng chừng khó khai thác được từ nhân vật. Vậy, bí quyết để phỏng vấn thành công ở đây là gì?
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân: Điều quan trọng nhất khi phỏng vấn là phải luôn trung thực với nhân vật, đừng bao giờ biến tấu lời họ. Nếu không, sau này có thể xảy ra tranh cãi khi nhân vật cho rằng họ không hề nói điều đó. Ví dụ, tôi từng ghi lại lời của ông Võ Văn Kiệt, nhưng sau đó phải xin lỗi vì có sự hiểu lầm rằng đó là mệnh lệnh chính thức, trong khi chỉ là lời nói thường. Điều đó dạy tôi rằng khi phỏng vấn, cần rõ ràng về mục đích và bối cảnh bài viết.
Muốn phỏng vấn thành công, trước tiên phải tạo được sự tin tưởng từ nhân vật. Cần giải thích rõ bạn đến từ tờ báo nào, vấn đề bạn muốn khai thác là gì, và bài viết sẽ đăng ở đâu. Luôn tôn trọng quyền của nhân vật, đừng ép họ trả lời theo ý mình. Cách tiếp cận này sẽ giúp bạn có được những câu trả lời tự nhiên, chân thật nhất.
Một bí kíp nữa là hãy để nhân vật đọc lại bài viết trước khi xuất bản. Điều này không chỉ giúp họ hài lòng mà còn giúp bạn tránh được sai sót không đáng có. Đồng thời, bạn cũng nên biết cách kiên nhẫn và khéo léo khi đối mặt với những nhân vật khó tính. Đôi khi, phỏng vấn không chỉ là hỏi đúng câu hỏi, mà còn là khơi gợi đúng cảm xúc của nhân vật.
Nhà báo phải biết điều chỉnh vai trò của mình. Đừng bao giờ tỏ ra mình biết quá nhiều, vì việc khoe kiến thức sẽ làm nhân vật cảm thấy bị áp lực. Hãy đặt những câu hỏi mở để nhân vật có thể thoải mái chia sẻ thêm thông tin. Ba câu hỏi quan trọng trong bất kỳ cuộc phỏng vấn nào là: cung cấp thông tin, mở rộng vấn đề, và đối chiếu thông tin. Đối chiếu là bước quan trọng để xác nhận độ chính xác và tránh nhầm lẫn.
Cuối cùng, kiên trì là yếu tố quyết định! Rất nhiều nhân vật sẽ từ chối trả lời ngay từ đầu, nhưng nếu bạn bám đuổi, chứng tỏ được sự quan tâm thực sự, họ sẽ dần mở lòng. Có trường hợp như cựu Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, ông từ chối trả lời báo Sài Gòn Giải Phóng nhưng lại trả lời phóng viên báo Tuổi Trẻ vì sự kiên trì của họ đấy. Nhà báo không chỉ đơn giản là đến hỏi và đi, mà còn phải tạo ra mối quan hệ, thể hiện sự tôn trọng và cần thiết đối với người được phỏng vấn.
Trong nghề báo, sự nhạy bén, tinh tế và lòng kiên trì luôn là những yếu tố không thể thiếu để tạo nên một cuộc phỏng vấn thành công đấy các bạn ơi!
Trân trọng cảm ơn ông!
Nguồn: svvn.tienphong.vn