EchGirl4112
New member
Việc thích nghi với những bước tiến của công nghệ là skill sống còn ở thế kỷ 21 rồi, nhưng mà đừng nghĩ đây là thứ chỉ có mình gen Z chúng mình mới phải lo lắng nhé!
Thật ra, câu chuyện này đã có từ thời xa xưa lắm rồi, từ những bản ghi chép đầu tiên xuất hiện dưới dạng truyền thuyết thần thoại cổ đại á.
ChatGPT giờ đang "dọa" làm thay đổi cả giới chữ nghĩa (và mấy nghề liên quan đến viết lách) như chúng ta thấy đấy, nhưng mà người Lưỡng Hà - những người sống cách đây 4.000 năm (khu vực Iraq bây giờ) - đã từng trải qua loại thay đổi chấn động này trước mình từ lâu rồi. Nền văn minh của họ được cho là đã phát minh ra chữ viết luôn á!
Sống trong thời đại đầy biến động
Chỉ hai tháng sau khi ra mắt vào tháng 11/2022, ChatGPT do OpenAI phát triển đã cán mốc hơn 100 triệu người dùng. Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) này viral nhờ khả năng trả lời câu hỏi giống người thật đến mức đáng sợ luôn.
Phản ứng với ChatGPT và các đối thủ của nó thì đủ kiểu: từ cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn cho đến khen ngợi những lợi ích khủng mà nó có thể mang lại. Chúng ta như đang bị ngập trong các lý thuyết về việc AI có thể thay đổi cách con người làm việc, học tập và sinh sống ra sao.
Lưỡng Hà cổ đại là nơi khởi nguồn của nhiều thứ trong nền văn minh ngày nay. Người dân của họ là những người dẫn đầu thế giới trong việc thích ứng với sự thay đổi công nghệ và văn hóa.
Người Lưỡng Hà đã phát minh ra bánh xe và canh tác nông nghiệp, đồng thời đi tiên phong trong các bước tiến về toán học, đô thị hóa cũng như giao thông vận tải. Những bước đột phá này được ghi lại bằng chữ hình nêm, một trong những dạng chữ viết được biết đến sớm nhất, khoảng thế kỷ 30 trước công nguyên.
Lịch sử của chữ viết hình nêm khá rối, nhưng có vẻ ban đầu nó được tạo ra để ghi chép dữ liệu kinh tế, kiểu như các khoản nợ ấy. Tuy nhiên, theo thời gian, người Lưỡng Hà đã mở rộng việc sử dụng những dấu hiệu khắc trên đất sét để ghi lại nhiều loại thông tin bằng nhiều ngôn ngữ.
Ứng dụng của nó đa dạng lắm: từ thư ngoại giao, văn bản chiêm tinh, cho đến một số kiệt tác văn học lâu đời nhất thế giới.
Những anh hùng cổ đại được công nghệ buff
Trong Gilgamesh - sử thi được biết đến sớm nhất trên thế giới, người anh hùng cùng tên đã phát minh và sử dụng các công nghệ, chẳng hạn như tạ lặn hay cánh buồm, để di chuyển đến tận cùng thế giới luôn.
Theo Andrew George - nhà khảo cổ nghiên cứu về vương quốc Assyria cổ đại, anh hùng trẻ tuổi này đã phát triển các công nghệ mới để giúp anh tìm kiếm danh tiếng và sự bất tử. Những tiến bộ này cho phép anh tham gia vào các hoạt động chưa từng ai làm được trước đó, như chèo thuyền và lặn biển sâu.
Một anh hùng hoàng gia khác từ Mesopotamia - Lugalbanda cũng được tôn vinh với những tiến bộ công nghệ. Lugalbanda đã cải tiến kỹ thuật nhóm lửa bằng cách dùng đá lửa để đốt than hồng và nướng bánh mì. Việc các anh hùng cổ đại biết xài công cụ mới cho thấy họ đỉnh thế nào.
Sáng chế và những mặt trái
Sử thi Lưỡng Hà không chỉ thuần túy khen ngợi những lợi ích của tiến bộ văn hóa và công nghệ đâu. Trong Gilgamesh, lợi ích của văn minh và đô thị hóa, như những tiến bộ về công nghệ xây tường được đặt cạnh với những tác động tiêu cực mà chúng tạo ra, chẳng hạn như hủy hoại môi trường và xa lánh thế giới hoang dã.
Sử thi thường đề cập tới các công nghệ mới đang được khai thác để phục vụ xung đột của con người và chỉ có lợi cho những người có địa vị xã hội cao một cách bất công.
Trong sử thi Sumer Enmerkar và Chúa tể của Aratta, vị vua anh hùng đánh bại kẻ thù bằng cách phát minh và sử dụng công nghệ siêu xịn: khả năng viết trên những tấm đất sét.
Phát minh này cũng liên quan đến Sử thi Sargon, trong đó Sargon đã tránh được một âm mưu ám sát nhờ kỹ năng đọc của mình. Mặc dù viết trên các tấm đất sét đã được phát triển vào giai đoạn đó, nhưng việc sử dụng phong bì để che giấu nội dung thì chưa (nên thật may cho Sargon!).
Ở một khía cạnh nào đó, việc giới thiệu các công nghệ mới trong văn tự hình nêm phản ánh những lo ngại giống với AI hiện nay: Lo lắng về sự gia tăng bất bình đẳng xã hội và khả năng sử dụng nó trong chiến tranh mạng.
Tương lai của lịch sử
Nghiên cứu về quá khứ có thể giúp chúng ta hiểu sâu hơn về cách con người đã thích nghi với công nghệ hiện đại từ hàng nghìn năm nay. Ngược lại, công nghệ hiện đại tiếp tục mở rộng sự hiểu biết của chúng ta về lịch sử nữa.
Trong những năm gần đây, AI - hình thức viết mới nhất - đã được sử dụng để giải mã thứ lâu đời nhất: văn tự chữ hình nêm. Ví dụ, dự án Fragmentarium sử dụng các thuật toán xịn xò để xác định các đoạn văn bản chữ hình nêm bị vỡ vụn nào thuộc về nhau; các thuật toán này dự đoán văn bản đã từng lấp đầy các phần còn thiếu. AI có thể sẽ tiếp tục thay đổi cách các nhà sử học phân tích quá khứ.
Trong lĩnh vực học thuật rộng hơn, ranh giới về cách sử dụng AI vẫn chưa được giải thích rõ ràng lắm. Ví dụ, vào tháng 1, một hội nghị AI quốc tế hàng đầu đã cấm sử dụng các công cụ AI để viết các bài báo khoa học – mặc dù việc sử dụng nó để chỉnh sửa bài báo thì được chấp nhận.
Xem xét giới hạn của công nghệ
Ngay cả những người từng thích ứng với công nghệ từ thuở ban đầu - người Lưỡng Hà, cũng gặp phải những vấn đề mà công nghệ thời đó không thể giải quyết được.
Biến đổi khí hậu được cho là đã dẫn đến sự sụp đổ của Đế chế Akkadian, đôi khi được gọi là thực thể chính trị đa quốc gia đầu tiên trên thế giới. Và ngay cả Gilgamesh xảo quyệt cũng không thể thoát khỏi cái chết của chính mình.
Con người đã phải vật lộn với cách phát minh, sử dụng và thích ứng với công nghệ kể từ những nền văn minh đầu tiên của chúng ta rồi. Trong văn học sử thi Lưỡng Hà, công nghệ mới giúp những cá nhân anh hùng vượt qua những giới hạn được chấp nhận và phát triển những kỹ năng mới. Thế nhưng, công nghệ và kiến thức thu được không phải lúc nào cũng được phân bổ đồng đều cả.
Nguồn: soha.vn