Series phim "gợi đòn nhất năm" đang được khán giả khen nức nở, nhưng các nhà phê bình thì soi xét cực kỹ luôn á!
Ngày 18/7/2023, một cô giáo 26 tuổi bước vào căn phòng nhỏ tại trường tiểu học Seoi, quận Seocho, Seoul, và không bao giờ bước ra nữa rồi...
Cô Kim Eun Ji mới dạy được có một năm thôi, và vụ việc khởi đầu từ chuyện siêu bình thường: một em học sinh dùng bút chì cào vào trán bạn cùng lớp, cô giáo xử lý đúng quy trình và tưởng như chuyện đã xong xuôi. Nhưng sau đó, cô Kim liên tục hứng chịu lời phàn nàn từ phụ huynh, áp lực chồng chất từng ngày một, cho đến khi cô không còn chịu đựng được nữa. Hệ thống pháp lý Hàn Quốc mở cuộc điều tra, đưa ra kết luận rồi khép lại bi kịch bằng cái kết gây tranh cãi: không đủ bằng chứng để quy trách nhiệm cho ai cả. Công lý đâu mất tiêu rồi.
Ngày 2/9/2023, 350.000 giáo viên Hàn Quốc xuống đường biểu tình! Họ đứng trước Quốc hội, trước cổng Văn phòng Giáo dục Seoul, tay cầm hoa và biểu ngữ, lên tiếng đòi công bằng cho đồng nghiệp của mình. Đến tháng 2/2024, chính phủ Hàn Quốc chính thức công nhận cái chết của Kim Eun Ji là tử vong khi thi hành công vụ – một quyết định mà báo chí gọi là "lịch sử" với ngành giáo dục nước này đấy.
Hai năm sau, một bộ phim dài tập xuất hiện trên Netflix và đào lại vụ việc gây tranh cãi năm nào. Gãi đúng chỗ ngứa luôn, series tên Teach You a Lesson nêu bật những vấn đề gai góc bằng những tập phim mix giữa bạo lực và hài kịch, thu về hơn 67 triệu giờ xem chỉ trong tuần đầu tiên và kéo theo đủ thứ tranh cãi. Giữa những cuộc tranh luận nóng hổi, một câu hỏi thú vị nảy sinh: tại sao mình lại cảm thấy thỏa mãn với những tình tiết "máu me" trong phim thế nhỉ? 
## Bản năng bạo lực của con người vẫn còn đấy, chỉ là "ẩn" đi thôi
Năm 2011, nhà tâm lý học Steven Pinker xuất bản The Better Angels of Our Nature, với lập luận rằng bạo lực trên toàn cầu đã giảm đáng kể theo thống kê dài hạn: chúng ta chứng kiến ít chiến tranh hơn, ít tra tấn hơn, ít đổ máu hơn so với các thế kỷ trước. Nhưng ngay trong cuốn sách đó, Pinker cũng cảnh báo luôn: sự suy giảm không diễn ra đều đặn, không đưa bạo lực về 0 được, và không ai đảm bảo xu hướng tích cực này sẽ tiếp tục đâu. Bản năng bạo lực của loài linh trưởng vẫn còn đó, nó chỉ bị nén lại và tìm những cách biểu hiện khác mà thôi.
Từ đấu trường La Mã đến phim hành động Hollywood, từ boxing đến các trận đấu MMA, nhân loại liên tục tạo ra những không gian để trải nghiệm bạo lực trong điều kiện an toàn: xem, cổ vũ, cảm nhận, rồi về nhà. Có một điều mâu thuẫn ở đây nè: bạo lực ngoài đời thực có xu hướng giảm, trong khi nhu cầu xem bạo lực trong giải trí thì không giảm theo. Bản năng cố hữu không biến mất cùng tốc độ với hành vi, nó chỉ "đổi skin" thôi. Series Teach You a Lesson là phiên bản mới nhất, lấp đầy khoảng trống đó và đồng thời kể một câu chuyện cực kỳ thời sự.
## Hai kiểu bạo lực đối lập: chọn team nào đây?
Phim xây dựng hai cực bạo lực đặt cạnh nhau, buộc người xem phải đứng về một phía.
Một phía là thứ bạo lực hỗn mang từ những học sinh cá biệt. Chúng bốc đồng, nguyên thủy, và dùng sức mạnh hoặc quyền lực gia đình để áp bức kẻ yếu thế. Đây là thứ bạo lực tồn tại vì kẻ mạnh có thể áp đặt cái tôi của mình trong hệ thống không đủ sức ngăn chặn.
Phía kia là cách giải quyết của Thanh tra Na Hwa Jin. Anh ta không bốc đồng, không để cảm xúc dẫn dắt, và mỗi hành động đều được tính toán ở mức độ cần thiết. Đây là thứ bạo lực thể chế, được đo lường, được cấp phép, đặt vào tay một người đại diện để tái lập trật tự khi trật tự đã vỡ tan. Khán giả cổ vũ Na Hwa Jin vì anh ta đại diện cho phương án mà đời thực từ chối cung cấp: một ai đó có đủ quyền lực và sẵn sàng dùng nó đúng chỗ.
## Khi những thành tựu văn minh bị lạm dụng
Thất bại của các phương án văn minh trong phim không xuất phát từ sự thiếu vắng luật pháp. Thay vào đó, những thành tựu xã hội tiến bộ bị lạm dụng một cách tinh vi bởi chính những kẻ tha hóa về đạo đức.
Đơn cử như "Quyền học sinh", một khái niệm tiến bộ, một thành quả đáng giá của xã hội hiện đại lại bị những học sinh cá biệt và phụ huynh có quyền lực lợi dụng như lá chắn để thoát khỏi hậu quả. Giáo viên bị trói tay bởi các quy định bảo vệ học sinh, cùng lúc đó phụ huynh giàu có lại dùng tiền và sức ảnh hưởng để che đậy những chuyện tày trời mà "con quý" của họ làm. Kẻ ác trong phim không phải những kẻ ngốc nghếch đâu. Trái lại, chúng biết chính xác ranh giới mà người khác không được vượt qua, và chúng sống thoải mái ngay phía sau ranh giới đó. Khi cái ác học cách dùng sự văn minh làm lá chắn, bản thân sự văn minh trở nên bất lực luôn.
Thật đáng tiếc cho giáo viên quá cố Kim Eun Ji, Thanh tra Na Hwa Jin không tồn tại ngoài đời để giúp cô thoát khỏi bóng tối bủa vây. Hệ thống pháp lý vận hành đúng thủ tục, điều tra đúng quy trình, và đưa tới kết luận không thỏa đáng chút nào. Cái chết của cô lơ lửng trong khoảng trống mà không ai chịu trách nhiệm điền vào.
## Catharsis – giải phóng cảm xúc qua nghệ thuật
Khi viết về bi kịch Hy Lạp, triết gia Aristotle đưa ra khái niệm "catharsis", có thể hiểu là sự thanh lọc cảm xúc bị đè nén nặng nề thông qua nghệ thuật. Xem bi kịch diễn ra trên sân khấu giúp người xem giải phóng những gì đang bị kìm nén bên trong, và đó là lý do bi kịch có giá trị. Phần lớn cảm giác hả hê khi xem Teach You a Lesson bắt nguồn từ nơi sâu hơn niềm đam mê võ thuật, người xem thỏa mãn khi thấy cán cân đạo đức được lập lại, khi kẻ bắt nạt phải đối mặt với hậu quả, khi ai đó cuối cùng cũng làm điều mà hệ thống đáng lẽ phải làm từ trước.
Ở đây có điểm lưu ý nữa nè: việc tiếp xúc liên tục với nội dung bạo lực có thể nâng ngưỡng kích thích của người xem, đến mức lần sau cần kích thích mạnh hơn để đạt được cùng cảm giác đó. Đây là vấn đề mà giới nghiên cứu còn tranh cãi, nhưng điều này nhắc nhở chúng mình rằng Teach You a Lesson chỉ là van xả tạm thời, và câu chuyện vĩ mô vẫn chưa kết thúc ở đây đâu.
## Sức mạnh của câu chuyện
Hơn 67 triệu giờ xem là con số mà hiếm chiến dịch tuyên truyền hay chương trình giáo dục công dân nào chạm được. Điều đó tự nói lên nhiều thứ về sức mạnh của một câu chuyện so với những gạch đầu dòng lý thuyết khô khan.
Cục Bảo vệ Quyền Sư phạm trong phim là cơ quan hư cấu, và nhà làm phim tạo ra nó rõ ràng để phản chiếu nỗi đau xã hội có thật, chứ không phải để đề xuất chính phủ lập ra tổ chức cực đoan tương tự nhé. Giá trị của cơ quan giả tưởng nằm ở khả năng phản chiếu đời thực: nó cho người xem thấy xã hội đang mơ về điều gì, và vì sao lại mơ về điều đó. Thay vì đặt câu hỏi "có nên lập ra tổ chức này ngoài đời thực không", người xem tự vấn: điều gì khiến mình ước ao Cục có thật?
Phim thành công vì nó là lời đe dọa trực diện vào những lỗ hổng đạo đức, thay vì cuốn sách giáo khoa công dân mỏng dính. Người ta đọc lời đe dọa dễ hơn đọc bài học, bởi lời đe dọa sẽ chạm vào cảm xúc trước để dọn đường "dễ thấm" cho bài học được cô đọng sau.
Nguồn: kenh14.vn
Ngày 18/7/2023, một cô giáo 26 tuổi bước vào căn phòng nhỏ tại trường tiểu học Seoi, quận Seocho, Seoul, và không bao giờ bước ra nữa rồi...
Cô Kim Eun Ji mới dạy được có một năm thôi, và vụ việc khởi đầu từ chuyện siêu bình thường: một em học sinh dùng bút chì cào vào trán bạn cùng lớp, cô giáo xử lý đúng quy trình và tưởng như chuyện đã xong xuôi. Nhưng sau đó, cô Kim liên tục hứng chịu lời phàn nàn từ phụ huynh, áp lực chồng chất từng ngày một, cho đến khi cô không còn chịu đựng được nữa. Hệ thống pháp lý Hàn Quốc mở cuộc điều tra, đưa ra kết luận rồi khép lại bi kịch bằng cái kết gây tranh cãi: không đủ bằng chứng để quy trách nhiệm cho ai cả. Công lý đâu mất tiêu rồi.
Ngày 2/9/2023, 350.000 giáo viên Hàn Quốc xuống đường biểu tình! Họ đứng trước Quốc hội, trước cổng Văn phòng Giáo dục Seoul, tay cầm hoa và biểu ngữ, lên tiếng đòi công bằng cho đồng nghiệp của mình. Đến tháng 2/2024, chính phủ Hàn Quốc chính thức công nhận cái chết của Kim Eun Ji là tử vong khi thi hành công vụ – một quyết định mà báo chí gọi là "lịch sử" với ngành giáo dục nước này đấy.
Hai năm sau, một bộ phim dài tập xuất hiện trên Netflix và đào lại vụ việc gây tranh cãi năm nào. Gãi đúng chỗ ngứa luôn, series tên Teach You a Lesson nêu bật những vấn đề gai góc bằng những tập phim mix giữa bạo lực và hài kịch, thu về hơn 67 triệu giờ xem chỉ trong tuần đầu tiên và kéo theo đủ thứ tranh cãi. Giữa những cuộc tranh luận nóng hổi, một câu hỏi thú vị nảy sinh: tại sao mình lại cảm thấy thỏa mãn với những tình tiết "máu me" trong phim thế nhỉ?
## Bản năng bạo lực của con người vẫn còn đấy, chỉ là "ẩn" đi thôi
Năm 2011, nhà tâm lý học Steven Pinker xuất bản The Better Angels of Our Nature, với lập luận rằng bạo lực trên toàn cầu đã giảm đáng kể theo thống kê dài hạn: chúng ta chứng kiến ít chiến tranh hơn, ít tra tấn hơn, ít đổ máu hơn so với các thế kỷ trước. Nhưng ngay trong cuốn sách đó, Pinker cũng cảnh báo luôn: sự suy giảm không diễn ra đều đặn, không đưa bạo lực về 0 được, và không ai đảm bảo xu hướng tích cực này sẽ tiếp tục đâu. Bản năng bạo lực của loài linh trưởng vẫn còn đó, nó chỉ bị nén lại và tìm những cách biểu hiện khác mà thôi.
Từ đấu trường La Mã đến phim hành động Hollywood, từ boxing đến các trận đấu MMA, nhân loại liên tục tạo ra những không gian để trải nghiệm bạo lực trong điều kiện an toàn: xem, cổ vũ, cảm nhận, rồi về nhà. Có một điều mâu thuẫn ở đây nè: bạo lực ngoài đời thực có xu hướng giảm, trong khi nhu cầu xem bạo lực trong giải trí thì không giảm theo. Bản năng cố hữu không biến mất cùng tốc độ với hành vi, nó chỉ "đổi skin" thôi. Series Teach You a Lesson là phiên bản mới nhất, lấp đầy khoảng trống đó và đồng thời kể một câu chuyện cực kỳ thời sự.
## Hai kiểu bạo lực đối lập: chọn team nào đây?
Phim xây dựng hai cực bạo lực đặt cạnh nhau, buộc người xem phải đứng về một phía.
Một phía là thứ bạo lực hỗn mang từ những học sinh cá biệt. Chúng bốc đồng, nguyên thủy, và dùng sức mạnh hoặc quyền lực gia đình để áp bức kẻ yếu thế. Đây là thứ bạo lực tồn tại vì kẻ mạnh có thể áp đặt cái tôi của mình trong hệ thống không đủ sức ngăn chặn.
Phía kia là cách giải quyết của Thanh tra Na Hwa Jin. Anh ta không bốc đồng, không để cảm xúc dẫn dắt, và mỗi hành động đều được tính toán ở mức độ cần thiết. Đây là thứ bạo lực thể chế, được đo lường, được cấp phép, đặt vào tay một người đại diện để tái lập trật tự khi trật tự đã vỡ tan. Khán giả cổ vũ Na Hwa Jin vì anh ta đại diện cho phương án mà đời thực từ chối cung cấp: một ai đó có đủ quyền lực và sẵn sàng dùng nó đúng chỗ.
## Khi những thành tựu văn minh bị lạm dụng
Thất bại của các phương án văn minh trong phim không xuất phát từ sự thiếu vắng luật pháp. Thay vào đó, những thành tựu xã hội tiến bộ bị lạm dụng một cách tinh vi bởi chính những kẻ tha hóa về đạo đức.
Đơn cử như "Quyền học sinh", một khái niệm tiến bộ, một thành quả đáng giá của xã hội hiện đại lại bị những học sinh cá biệt và phụ huynh có quyền lực lợi dụng như lá chắn để thoát khỏi hậu quả. Giáo viên bị trói tay bởi các quy định bảo vệ học sinh, cùng lúc đó phụ huynh giàu có lại dùng tiền và sức ảnh hưởng để che đậy những chuyện tày trời mà "con quý" của họ làm. Kẻ ác trong phim không phải những kẻ ngốc nghếch đâu. Trái lại, chúng biết chính xác ranh giới mà người khác không được vượt qua, và chúng sống thoải mái ngay phía sau ranh giới đó. Khi cái ác học cách dùng sự văn minh làm lá chắn, bản thân sự văn minh trở nên bất lực luôn.
Thật đáng tiếc cho giáo viên quá cố Kim Eun Ji, Thanh tra Na Hwa Jin không tồn tại ngoài đời để giúp cô thoát khỏi bóng tối bủa vây. Hệ thống pháp lý vận hành đúng thủ tục, điều tra đúng quy trình, và đưa tới kết luận không thỏa đáng chút nào. Cái chết của cô lơ lửng trong khoảng trống mà không ai chịu trách nhiệm điền vào.
## Catharsis – giải phóng cảm xúc qua nghệ thuật
Khi viết về bi kịch Hy Lạp, triết gia Aristotle đưa ra khái niệm "catharsis", có thể hiểu là sự thanh lọc cảm xúc bị đè nén nặng nề thông qua nghệ thuật. Xem bi kịch diễn ra trên sân khấu giúp người xem giải phóng những gì đang bị kìm nén bên trong, và đó là lý do bi kịch có giá trị. Phần lớn cảm giác hả hê khi xem Teach You a Lesson bắt nguồn từ nơi sâu hơn niềm đam mê võ thuật, người xem thỏa mãn khi thấy cán cân đạo đức được lập lại, khi kẻ bắt nạt phải đối mặt với hậu quả, khi ai đó cuối cùng cũng làm điều mà hệ thống đáng lẽ phải làm từ trước.
Ở đây có điểm lưu ý nữa nè: việc tiếp xúc liên tục với nội dung bạo lực có thể nâng ngưỡng kích thích của người xem, đến mức lần sau cần kích thích mạnh hơn để đạt được cùng cảm giác đó. Đây là vấn đề mà giới nghiên cứu còn tranh cãi, nhưng điều này nhắc nhở chúng mình rằng Teach You a Lesson chỉ là van xả tạm thời, và câu chuyện vĩ mô vẫn chưa kết thúc ở đây đâu.
## Sức mạnh của câu chuyện
Hơn 67 triệu giờ xem là con số mà hiếm chiến dịch tuyên truyền hay chương trình giáo dục công dân nào chạm được. Điều đó tự nói lên nhiều thứ về sức mạnh của một câu chuyện so với những gạch đầu dòng lý thuyết khô khan.
Cục Bảo vệ Quyền Sư phạm trong phim là cơ quan hư cấu, và nhà làm phim tạo ra nó rõ ràng để phản chiếu nỗi đau xã hội có thật, chứ không phải để đề xuất chính phủ lập ra tổ chức cực đoan tương tự nhé. Giá trị của cơ quan giả tưởng nằm ở khả năng phản chiếu đời thực: nó cho người xem thấy xã hội đang mơ về điều gì, và vì sao lại mơ về điều đó. Thay vì đặt câu hỏi "có nên lập ra tổ chức này ngoài đời thực không", người xem tự vấn: điều gì khiến mình ước ao Cục có thật?
Phim thành công vì nó là lời đe dọa trực diện vào những lỗ hổng đạo đức, thay vì cuốn sách giáo khoa công dân mỏng dính. Người ta đọc lời đe dọa dễ hơn đọc bài học, bởi lời đe dọa sẽ chạm vào cảm xúc trước để dọn đường "dễ thấm" cho bài học được cô đọng sau.
Nguồn: kenh14.vn