Hội chứng ngừng thở khi ngủ đang là vấn đề sức khỏe đáng lo ngại mà nhiều người vẫn còn chủ quan Đây là rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ phổ biến nhất, đặc trưng bởi tình trạng đường hô hấp trên bị xẹp đi liên tục trong lúc ngủ. Xu hướng mắc bệnh ngày càng tăng và hậu quả của nó thì... nguy hiểm vô cùng luôn!
Để hiểu rõ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng, cách chẩn đoán và điều trị hội chứng ngừng thở khi ngủ, mình cùng tìm hiểu qua bài viết của TS.BS. Phạm Thị Bích Thủy - Bệnh viện Tai Mũi Họng Trung ương nhé!
**1. Hội chứng ngừng thở khi ngủ là gì?**
Nói đơn giản thì hội chứng ngừng thở khi ngủ là tình trạng xuất hiện các cơn ngừng thở và giảm thở liên tục do đường hô hấp trên bị tắc nghẽn khi đang ngủ.
Khi ngừng thở, lượng oxy trong máu giảm xuống, khí CO2 tăng lên, cơ thể sẽ phản xạ kích thích để thở lại. Lúc này bạn tỉnh dậy, các cơ vùng hầu họng co lại giúp đường thở mở rộng và hô hấp hoạt động trở lại. Nhưng rồi khi ngủ sâu hơn, các cơ lại giãn ra gây ra tiếng ngáy rít và lại ngừng thở do tắc nghẽn
Quá trình này cứ lặp đi lặp lại suốt đêm, khiến bạn ngáy to và liên tục tỉnh giấc, không ngủ được sâu chút nào.
Theo Hiệp hội giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), một người được xác định là có cơn ngừng thở khi: Biên độ đường ghi tín hiệu của cảm biến giảm 90% so với trước đó, kéo dài ít nhất 10 giây.
**2. Nguyên nhân của hội chứng ngừng thở khi ngủ**
Nguyên nhân gây ra hội chứng này phụ thuộc vào nhiều yếu tố: từ cấu trúc giải phẫu đường hô hấp trên, đến các vấn đề sinh lý tạo ra sự bất ổn của đường thở khi ngủ.
Cụ thể, tình trạng tắc nghẽn xảy ra ở vùng hầu họng do các mô mềm xung quanh đường thở như lưỡi, amidan đáy lưỡi, amidan khẩu cái, vòm khẩu cái mềm, lưỡi gà... được các cơ vùng hầu họng nâng đỡ. Khi ngủ say, các cơ này giãn ra làm tắc nghẽn đường thở và gây ngừng thở.
Việc xác định chính xác vị trí tắc nghẽn và mức độ nghiêm trọng cực kỳ quan trọng để đánh giá mức độ nguy hiểm và quyết định phương pháp điều trị phù hợp, đặc biệt là lập kế hoạch phẫu thuật hợp lý.
**3. Phân loại ngừng thở khi ngủ**
Có 3 loại chính:
- **Ngừng thở do tắc nghẽn đường hô hấp trên**: Cử động ngực bụng vẫn bình thường. Đây là loại phổ biến nhất, chiếm hơn 80%.
- **Ngừng thở trung tâm**: Trung tâm hô hấp ngừng hoạt động, luồng không khí qua mũi miệng ngừng lại, không có cử động lồng ngực và bụng. Thường do bệnh lý thần kinh trung ương. Loại này ít gặp nhất.
- **Loại hỗn hợp**: Kết hợp cả 2 loại trên, chiếm 15%.
**4. Ai dễ mắc hội chứng ngừng thở khi ngủ?**
Cẩn thận nếu bạn thuộc các nhóm này nhé:
- Hội chứng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng đặc biệt hay gặp ở tuổi trung niên. Nam giới mắc nhiều hơn nữ giới.
- Những người **béo phì**, cổ ngắn, hoặc có bất thường về cấu trúc đường hô hấp trên như amidan quá phát, lưỡi gà to, màn hầu dày, hàm nhỏ hoặc ra sau, lưỡi dày hoặc quá to.
- Người có tiền sử gia đình mắc hội chứng này, nghiện rượu bia, bị đái tháo đường, suy giáp... cũng là các yếu tố nguy cơ cao
**5. Những biến chứng nguy hiểm**
Đây mới là phần đáng lo nhất:
- **Biến chứng nguy hiểm nhất**: Lượng oxy trong máu giảm đột ngột, gây tăng áp lực cho hệ tuần hoàn và tim, dẫn đến đột quỵ, suy tim, nhồi máu cơ tim...
- Giấc ngủ bị gián đoạn liên tục khiến bạn mệt mỏi, mất ngủ, dễ cáu gắt, lái xe mất tập trung nên rất dễ gây tai nạn giao thông.
- Ảnh hưởng nặng nề đến hiệu suất làm việc và chất lượng cuộc sống: khó tập trung, cảm giác mơ màng, đau đầu, trầm cảm, giảm ham muốn tình dục...
**6. Chẩn đoán hội chứng ngừng thở khi ngủ**
Dấu hiệu nhận biết thường đến từ... người khác! Người nhà hoặc bạn ngủ cùng sẽ phàn nàn là bạn ngáy to hoặc phì phò, thở hổn hển kèm theo những cơn ngừng thở đáng sợ
Để chẩn đoán chính xác cần:
- Khai thác kỹ bệnh sử, thăm khám lâm sàng cẩn thận và đánh giá các yếu tố nguy cơ.
- **Đo đa ký giấc ngủ**: Đây là xét nghiệm chuyên sâu, được coi là "tiêu chuẩn vàng" trong chẩn đoán. Phương pháp này cung cấp đầy đủ thông tin về giấc ngủ và các rối loạn xảy ra như rối loạn hô hấp, ngừng thở, rối loạn nhịp tim, bất thường về vận động...
Nếu số lần ngừng thở trên 30 lần/đêm thì được đánh giá là có hội chứng ngừng thở khi ngủ tắc nghẽn. Dựa vào kết quả này, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nặng của bệnh.
- Ngoài ra còn có các kỹ thuật khác như nghiệm pháp Muller, chụp CT, MRI, đo đường kính sọ mặt, nội soi đường thở trong giấc ngủ... Đây là những kỹ thuật hiện đại giúp bác sĩ có quyết định điều trị hợp lý.
**7. Phương pháp điều trị hội chứng ngừng thở khi ngủ**
**Các biện pháp đơn giản**
Với những ca bệnh nhẹ, các biện pháp đơn giản sau khá hiệu quả:
- Thay đổi lối sống: Sinh hoạt, làm việc, nghỉ ngơi hợp lý
- Từ bỏ thói quen xấu: Không rượu bia, không thuốc lá, không lạm dụng thuốc an thần
- Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
- Tập thể dục thường xuyên
- Giảm cân nếu béo phì
**Lưu ý**: Để thực hiện hiệu quả đòi hỏi phải kiên trì, nỗ lực và ý thức rõ mức độ nguy hiểm của bệnh nhé!
**Phương pháp thở áp lực dương liên tục khi ngủ**
Nghiên cứu cho thấy phương pháp này có hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện triệu chứng lâm sàng và chỉ số ngừng thở.
Bệnh nhân sẽ đeo mặt nạ nối với máy thở CPAP. Máy sẽ thổi không khí vào mặt nạ làm đường thở mở rộng trong khi ngủ, ngăn ngừa tắc nghẽn dẫn đến ngừng thở.
Tuy nhiên, nhiều người thấy khó chịu khi đeo mặt nạ nên không tuân thủ điều trị - đây là vấn đề cần lưu ý.
**Phẫu thuật**
Phẫu thuật nhằm mở rộng đường thở, hạn chế tắc nghẽn khi ngủ như cắt bỏ một phần khẩu cái mềm, lưỡi gà, cắt amidan...
Các phương pháp phẫu thuật ngày càng khẳng định vai trò và tính hiệu quả, đặc biệt với những bệnh nhân có bất thường giải phẫu rõ ràng. Một số ca nặng cần can thiệp phẫu thuật ngay lập tức.
**Tóm lại**, hội chứng ngừng thở khi ngủ có thể gây nhiều hậu quả nguy hiểm cho sức khỏe và chất lượng sống. Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa như lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, hạn chế rượu bia, không hút thuốc, tập luyện đều đặn, giữ cân nặng hợp lý... thì đừng chủ quan nhé!
Nguồn: soha.vn