Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/3 có cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin để bàn chuyện ngừng bắn. Nhưng Moscow đã "từ chối lịch sự" đề xuất ngừng bắn trong 30 ngày, còn cho rằng Ukraine mới là bên hưởng lợi nhiều hơn nếu dừng đánh nhau.
Theo giới chuyên gia, lệnh ngừng bắn 1 tháng nghe có vẻ win-win cho cả hai bên – cho phép họ "hồi máu" và tập hợp lại quân lực. Nhưng thực tế chiến trường của Ukraine đang "toang" hơn so với Nga rồi. Sau khi lực lượng Kiev phải rút khỏi thị trấn Sudzha ở tỉnh Kursk của Nga, các chuyên gia nhận xét Ukraine chính là bên "khao khát" dừng chiến sự hơn.
"Nga cũng có thể hồi phục nhưng vì Ukraine đang thiếu người trầm trọng hơn, nhất là việc bổ sung lực lượng cho mấy lữ đoàn trên tiền tuyến, nên lệnh ngừng bắn có thể mang lại nhiều lợi ích hơn cho họ", Sascha Bruchmann – nhà phân tích quân sự tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở London – chia sẻ.
Sau các cuộc đàm phán tại Jeddah, Saudi Arabia ngày 11/3, Kiev cho biết đã gật đầu với lệnh ngừng bắn 30 ngày do Washington đề xuất, với điều kiện Nga cũng đồng ý luôn.
Ngày 13/3, Tổng thống Putin nói Nga "sẵn sàng" nhưng rồi lại đưa ra cả list dài yêu cầu mà Kiev và Washington phải đáp ứng thì Moscow mới chịu ngồi vào bàn đàm phán.
Chủ đề ngừng bắn tiềm năng cũng là topic số 1 trong cuộc điện đàm giữa Trump và Putin ngày 18/3. Trong khi đó, cả Nga lẫn Ukraine đều đang gặp vấn đề về quân số lẫn trang bị.
**"Hồi máu" cho ai nhiều hơn? **
Nga đã tiến công vào tỉnh Donetsk từ 2023 với những bước tiến "rùa bò" trong tháng qua, còn quân đội Ukraine thậm chí còn giành được lợi thế gần các thị trấn Toretsk và Pokrovsk.
Nhưng Ukraine lại phải đối mặt với những thất bại ở tỉnh Kursk của Nga, mất luôn thị trấn quan trọng Sudzha và phải rút lui về gần biên giới hơn.
Peter Layton – chuyên gia quân sự tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI) – cho biết: "Cả hai bên sẽ cố gắng tái vũ trang trong suốt thời gian ngừng bắn và nhanh chóng chuyển hàng tiếp tế lên tiền tuyến".
Federico Borsari – chuyên gia quốc phòng tại Trung tâm Phân tích Chính sách Châu Âu – cũng đồng ý rằng "lệnh ngừng bắn sẽ có lợi cho cả hai bên, xét đến đống vấn đề mà cả Ukraine lẫn Nga đều phải đối mặt". Tuy nhiên, Ukraine vẫn sẽ được hưởng lợi nhiều hơn từ việc ngừng bắn tiềm năng này.
Chuyên gia Borsari nói lệnh ngừng bắn "sẽ cho phép Ukraine xoay vòng các đơn vị tại những khu vực hot nhất trên tiền tuyến như ở Sumy - Kursk, Lyman..., huấn luyện quân mới, tăng cường phòng thủ và tiếp tế cho các đơn vị dọc mặt trận".
"Ukraine đang đối mặt với tình thế Nga áp đảo về nhân lực, đặc biệt là ở tỉnh Kursk và vì hai bên có trình độ công nghệ tương đối ngang tài ngang sức trong việc sử dụng máy bay không người lái chiến thuật, nên lệnh ngừng bắn sẽ giúp Ukraine có thời gian đánh giá kỹ tình hình tiền tuyến, setup thêm các biện pháp đối phó chống UAV và train quân mới", ông Bosari giải thích.
Theo ông: "Nga đang tiến quân ở Kursk, vì thế lệnh ngừng bắn có thể làm hỏng bất kỳ kế hoạch nào của họ nhằm tiến quân ở khu vực giáp ranh với Sumy bằng cách khai thác điểm yếu của Ukraine trong vùng".
**Ai lợi hơn ở từng mặt trận? **
Trong khi đó, chuyên gia Bruchmann cho biết: "Về nguyên tắc, việc chấp thuận lệnh ngừng bắn là tốt cho Kiev vì nó củng cố lại mối quan hệ đối tác về vũ khí và tình báo giữa Mỹ và Ukraine".
Tuy nhiên, ở một số khu vực của mặt trận, lệnh ngừng bắn có thể có lợi cho Nga hơn là Ukraine vào thời điểm này.
"Trong những ngày gần đây, lực lượng Ukraine đã giành lại được những vùng lãnh thổ đáng kể gần Toretsk đồng thời chặn đứng các cuộc tiến công của Nga ở phía Tây Nam Pokrovsk", ông Borsari tiết lộ.
"Lực lượng Nga ở những khu vực này đang bị kéo căng và thiếu hỗ trợ cơ giới để tiếp tục tấn công. Do đó, lệnh ngừng bắn sẽ có lợi hơn cho Nga tại đây".
**Cuộc chiến trên không và trên biển
**Các nhà phân tích cho biết Ukraine rõ ràng sẽ được hưởng lợi từ việc dừng các cuộc tấn công và ném bom trên không của Nga. Moscow đã tấn công toàn bộ lãnh thổ Ukraine bằng UAV và tên lửa gần như hàng ngày. Kết quả là một phần lớn cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine đã bị "tan nát".
Kiev đã trả đũa, tấn công sâu vào Nga bằng UAV do chính nước này chế tạo, cũng như tấn công các khu vực biên giới bằng tên lửa do nước ngoài cung cấp. Mặc dù Ukraine gây thiệt hại cho các nhà máy lọc dầu, kho đạn và quân đội Nga nhưng tác động của chúng không "mạnh tay" bằng các cuộc tấn công của Nga vào Ukraine.
Các tên lửa do nước ngoài cung cấp cho Ukraine cũng đang cạn kiệt. Mặc dù chiến dịch tấn công tầm xa của Ukraine nhằm vào các căn cứ và cơ sở hạ tầng của Nga đã có một số tác động đáng kể, đặc biệt là buộc Nga phải phân bổ khí tài theo những cách kém hiệu quả hơn, nhưng không thể phủ nhận tác động của chiến dịch tấn công tầm xa nhằm vào ngành công nghiệp và quân đội Ukraine là lớn hơn nhiều, Justin Bronk – nhà nghiên cứu cao cấp tại RUSI – cho hay.
"Điều này là do Nga có sức mạnh tấn công lớn hơn nhiều, đặc biệt là khi họ sở hữu các tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo xịn hơn. Do đó, bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào áp dụng với các cuộc tấn công tầm xa và tấn công bằng bom lượn chắc chắn sẽ có lợi cho Ukraine nhiều hơn so với Nga, giả sử tất cả các yếu tố khác vẫn như nhau".
Chuyên gia Borsari cũng cho rằng: "Ukraine có thể bổ sung đáng kể kho dự trữ tên lửa phòng không và sửa chữa cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng, mặc dù Nga cũng có thể bổ sung kho vũ khí tên lửa của mình cho các đợt tấn công mới".
Erik Stijnman – chuyên gia quân sự tại Viện Quan hệ Quốc tế Hà Lan (Clingendael) – cho biết: "Cả hai không quân đều không có ưu thế trên không, chứ đừng nói đến việc kiểm soát vùng trời chiến trường đang tranh chấp."
"Việc loại bỏ bom lượn khỏi phương trình có thể sẽ có lợi cho Ukraine hơn một chút. Mặc dù việc thực thi lệnh ngừng bắn đối với các phương tiện trên không là điều khả thi, nhưng việc hạn chế hoặc quy định về việc sử dụng máy bay không người lái là rất khó, vì phải quy kết việc sử dụng chúng cho một trong các bên".
Tuy nhiên, Nga cũng có thể cần một khoảng nghỉ để tránh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine.
"Những gì chiến dịch tấn công của Ukraine đã làm được là tăng đáng kể chi phí chiến đấu cho Nga", Fabian Hoffman – chuyên gia về chính sách quốc phòng tại Dự án hạt nhân Oslo – nhận định. Theo ông: "Hiệu quả của các chiến dịch tấn công khác nhau ở cả hai bên, vì vậy tác động của chúng cũng khác nhau. Đôi khi, chiến dịch của Ukraine có thể hiệu quả hơn, trong khi những lúc khác thì chiến dịch của Nga lại đỉnh hơn".
**Ở Biển Đen thì sao?
**Trong khi đó, ở Biển Đen, giới quan sát nhận định lệnh ngừng bắn sẽ giúp Nga "thở phào" hơn.
Ukraine đã nhắm trúng đích các tàu chiến của Nga bằng máy bay không người lái và tên lửa, đẩy chúng ra khỏi các khu vực rộng lớn của Biển Đen. Một trong những "chiến công" ngoạn mục nhất của Ukraine được cho là đánh chìm tàu tuần dương Moskva của Nga năm 2022.
Những chiến thắng của Ukraine đã cho phép nước này mở một hành lang ở Biển Đen vào năm 2023 để vận chuyển ngũ cốc và các sản phẩm nông nghiệp khác.
Chuyên gia Bruchmann đánh giá: "Trên biển, (lệnh ngừng bắn) có thể có lợi cho Nga một chút".
"Tôi nghĩ rằng Nga đã không nắm bắt được thế chủ động ở Biển Đen trong một thời gian dài rồi. Hải quân của họ bị dồn vào thế bí và không tìm ra cách chống lại xuồng không người lái (USV) của Ukraine, vốn dường như đã trở nên nguy hiểm và linh hoạt hơn".
Trong khi đó, ông Borsari lại nhận định: "Nhìn chung, lệnh ngừng bắn sẽ không mang lại bất kỳ thay đổi đáng kể nào ở Biển Đen".
"Ở Biển Đen, chúng ta đã chứng kiến sự suy giảm dần các cuộc tấn công của Ukraine vào các tài sản của Nga do Moscow đã thích nghi và quyết định di chuyển hầu hết các tài sản của mình ra xa hơn và ngoài tầm hoạt động của tên lửa hành trình Storm Shadow/SCALP", ông Borsari cho hay, đồng thời tiết lộ: "Ukraine đã sử dụng USV và các tàu mẹ cùng máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất (FPV) để phá hủy một số hệ thống phòng không có giá trị".
Chuyên gia Stijnman cho biết: "Khi xem xét các lợi thế về mặt hoạt động, lệnh ngừng bắn trên biển có lẽ sẽ dễ thực thi nhất, cho phép sử dụng không bị cản trở các tuyến đường liên lạc trên biển".
**Kết luận: Vẫn là bài toán khó **
Triển vọng ngừng bắn trên biển, trên không và trên bộ vẫn chưa rõ ràng, nhưng cả Ukraine và Nga đều có thể coi đây là một cơ hội.
"Cả hai bên sẽ cần chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo, bất kể đó là gì", ông Stijnman nói.
Theo ông: "Sự ra đời của các cuộc trao đổi, lệnh ngừng bắn và đàm phán hòa bình sẽ tạo ra cơ hội để một bên giành lại vị thế có lợi hơn so với bên kia, trong khuôn khổ hoạt động phòng thủ, tấn công hoặc ổn định tình hình".
Nguồn: soha.vn