HanHong8642
New member
Giữa lòng thành phố Biên Hòa sầm uất, một ngôi thành cổ 300 tuổi đang "bay màu" theo mưa nắng nè! Đây là ngôi thành cổ duy nhất còn sót lại ở Nam Bộ với thành quách đá ong và biệt thự cổ kính.
Nhưng mà đáng lo nhất là nếu không khẩn trương trùng tu, thành cổ Biên Hòa sẽ chỉ còn tồn tại trong sách vở thôi, các bạn ơi!
Angkor Wat phiên bản Nam Bộ?
Tòa thành 300 tuổi này nằm chính giữa góc phố đông đúc tại ngã ba Thành. Mặt tiền đang được "hô biến" thành khu dịch vụ bán cà phê tên "Khu dịch vụ - di tích Thành Biên Hòa", bên ngoài còn có pano quảng cáo phòng gym siêu to, khá ramai vào buổi chiều luôn.
Điểm check-in dễ nhận nhất là 2 ngôi biệt thự phương Tây, nhưng đang bị che khuất bởi 2 căn nhà làm trụ sở Sở VH-TT-DL và BQL Di tích danh thắng. Chỉ khi đi sâu vào bên trong mới thấy được chút vẻ di tích cổ - ngôi biệt thự tây đổ nát, trông sắp sập luôn á.
Đi vào trong biệt thự mà rợn cả người, sợ nó sập xuống đầu ấy chứ! Trần nhà gạch thủng lỗ chỗ, tường bong tróc loang lổ như vết dầu loang, cầu thang sắt lên lầu mất mấy bậc, cong trĩu xuống. Nhiều mảng tường bị rễ cây ăn sâu vào trông y chang các đền Angkor, mái ngói thủng toang cả mảng lớn.
Theo BQL Di tích danh thắng tỉnh Đồng Nai, thành Biên Hòa hiện hữu trên mảnh đất bằng phẳng hình vuông có tổng diện tích 10.816,5m2 trong khu đông dân cư thuộc khu phố 1, phường Quang Vinh, TP.Biên Hòa.
Lịch sử cho hay từ thế kỷ XIV - XV, thành do dân Lạp Man xây bằng đất với tên gọi "Thành Cựu" và đã trải qua bốn lần "đại tu" lớn:
Lần đầu vào năm 1837 (Minh Mạng thứ XVIII), triều đình nhà Nguyễn đập bỏ toàn bộ thành đất của người Lạp Man xây, chỉ giữ lại nền, xây lại thành trì mới bằng đá ong.
Lần hai vào thời Pháp chiếm đóng (có thể sau năm 1861), chu vi thành cũ bị thu gọn còn 1/8. Thành được xây theo kiểu kiến trúc vô-băng bằng đá ong và gạch thẻ, đồng thời xây thêm doanh trại lính, nhà thương bằng ván gỗ tôn và hai biệt thự.
Lần ba sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 1975, đến năm 1977 giao cho Phòng Hậu cần, Công an tỉnh Đồng Nai quản lý. Đợt này toàn bộ tường thành phía trên hướng Đông Bắc, Tây Bắc và nhiều hạng mục lô cốt, nhà thương, doanh trại bị đập bỏ. Thậm chí cổng chính kiến trúc cuốn vòm cũng bị phá để xây nhà giữ xe, phòng làm việc mới...
Đợt cuối cùng năm 2001 do nhu cầu cải tạo đô thị, mở rộng đường trong nội ô TP.Biên Hòa, 1/3 đoạn tường thành và lô cốt hướng Tây Nam bị đập bỏ hoàn toàn.
"Trải qua 4 lần trùng tu, sửa chữa, cải tạo, các công trình của thành cổ Biên Hòa lần hồi biến mất, số còn lại đang xuống cấp nghiêm trọng. Nếu không sớm được trùng tu, tôn tạo, khôi phục lại, di tích thành Biên Hòa sẽ chỉ còn trong sách vở thôi", ông Lê Trí Dũng – GĐ BQL di tích danh thắng tỉnh Đồng Nai lo lắng chia sẻ.
Các hạng mục di tích gốc gồm hai ngôi nhà tây, hệ thống tường thành, lô cốt xuống cấp nghiêm trọng. Hiện thành Biên Hòa còn hệ thống tường thành 3 mặt phía Đông, Bắc, Tây, một lô cốt góc phía Đông Bắc và 2 biệt thự tây hướng Đông và Tây.
Xã hội hóa để cứu di sản 300 năm - chiêu bài hay sự bất đắc dĩ?
Ông Dũng cho biết: "Việc thành cổ Biên Hòa đang được dùng làm nơi kinh doanh dịch vụ và mở phòng gym cũng là việc 'cực chẳng đã', để tạo nguồn kinh phí duy trì bảo quản di sản này nè. Khi tiếp quản thành Biên Hòa, bên trong đã có sẵn gara ôtô, quán cà phê nhỏ và hệ thống nhà kho, BQL chỉ cải tạo sửa chữa lại thôi.
Do BQL Di tích danh thắng hàng năm không có nguồn vốn chống xuống cấp, không có tiền trả lương bảo vệ, tạp vụ, khu dịch vụ này được mở ra cũng nhằm thu hút người dân để họ biết nơi đây - thành Biên Hòa là di sản Quốc gia.
Ngoài ra, khu dịch vụ là nơi tổ chức các triển lãm văn hóa ngoài trời và trong nhà, nơi sinh hoạt của chi hội di sản văn hóa Đồng Nai, được mở ra phù hợp với Thông tư 18 của Bộ VH-TTDL về quy chế quản lý hoạt động bảo tàng. Còn khu gym thì đây là khu chung của Sở VH-TTDL hoạt động văn hóa thể thao. Trong lúc cơ sở vật chất còn tạm bợ nên chúng tôi tận dụng một phần diện tích cho hoạt động thể hình, để thu hút người tham gia, đóng góp khoản kinh phí vào mục đích bảo tồn di sản".
"Quan điểm của BQL là không chờ di tích được trùng tu xong mới mở cửa, việc xã hội hóa các hoạt động phát triển di sản cũng là một lối ra để bảo tồn các di sản, để nó tự nuôi lấy mình, không nhờ vào 'bầu sữa' của ngân sách Nhà nước", ông Dũng khẳng định.
Một cán bộ ngành văn hóa cho biết: "Thành cổ Biên Hòa may mắn là không bị 'xẻ' ra làm nhiều mảnh. Năm 2010 khi lập hồ sơ trùng tu mới phát hiện phường Quang Vinh, TP.Biên Hòa có quy hoạch chi tiết làm 2 con đường cắt thành Biên Hòa ra thành 4 mảnh luôn. BQL phải phối hợp với Sở Xây dựng, Sở TNMT để điều chỉnh kịp".
Hiện nay, tư liệu về thành Biên Hòa cực kỳ hiếm, đặc biệt là ảnh. Cổng thành Biên Hòa đã mất rồi, việc phục dựng phải dựa trên cổng thành Mỹ Tho xây cùng thời để phỏng dựng lại và xin ý kiến các nhà khoa học. Đến nay, hồ sơ dự án đã hoàn tất và UBND tỉnh cũng đã phê duyệt.
"Có lẽ năm 2014 cũng không trùng tu được bởi Sở KHĐT đã ra thông báo do khó khăn về nguồn vốn nên chưa thể bố trí, số vốn trùng tu khoảng 40 tỷ. Năm 2014, thành Biên Hòa chính thức được công nhận là di tích cấp Quốc gia, sẽ được hưởng chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh Đồng Nai cũng sẽ đăng ký để đến năm 2015 có 2 nguồn vốn trùng tu từ tỉnh và Trung ương", ông Dũng chia sẻ.
Nguồn: soha.vn