Các bạn ơi, một nghiên cứu khoa học siêu xịn vừa drop kết quả choáng váng: toán học không chỉ là món ăn tinh thần của con người đâu nha! Những chú ong mật tí hon cũng hiểu được các khái niệm số học cơ bản, và điều này đang mở ra một viễn cảnh cực kỳ sci-fi – toán học có thể trở thành ngôn ngữ chung để chúng ta giao tiếp với alien luôn đó!
**Vấn đề nan giải khi muốn chat với người ngoài hành tinh**
Tưởng tượng một ngày nào đó nhân loại nhận được tin nhắn từ một nền văn minh ngoài Trái Đất thì sao nhỉ? Rào cản lớn nhất không phải là công nghệ hay khoảng cách vũ trụ xa xôi, mà chính là... làm sao để chat cho hiểu nhau đây!
Hệ sao gần nhất với Trái Đất cách chúng ta hơn bốn năm ánh sáng, nghĩa là chỉ cần hỏi một câu rồi đợi trả lời thôi cũng mất hơn một thập kỷ rồi. Chưa kể những thứ quen thuộc như ngôn ngữ nói, chữ viết, cử chỉ hay emoji của con người gần như vô dụng luôn.
Lý do là vì những hình thức giao tiếp này chỉ work khi các bên có chung nền tảng về sinh học, lịch sử tiến hóa và trải nghiệm sống. Mà điều đó khó xảy ra giữa con người và một nền văn minh phát triển ở hành tinh khác lắm. Vậy nên câu hỏi đặt ra là: liệu có tồn tại một "ngôn ngữ" nào vượt qua mọi khác biệt về loài, sinh học và văn hóa không?
**Toán học – ngôn ngữ phổ quát của vũ trụ?**
Một nghiên cứu mới cho rằng câu trả lời nằm ở... toán học! Theo các nhà khoa học, toán học có thể là một trong số ít lĩnh vực mà các sinh vật thông minh trong vũ trụ có thể cùng chia sẻ.
Và để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu không tìm đến các mô hình giả định về alien, mà lựa chọn một đối tượng cực kỳ... down-to-earth: ong mật!
Các tác giả đặt ra câu hỏi rằng nếu con người, ong và các loài động vật khác đều có thể hiểu hoặc học được các khái niệm số học, thì liệu toán học có thể đóng vai trò như một ngôn ngữ phổ quát không?
**Tại sao lại chọn ong mật?**
Việc chọn ong mật không phải là random đâu nha! Con người và ong đã tách ra từ một tổ tiên chung cách đây hơn 600 triệu năm, dẫn đến sự khác biệt siêu lớn về cấu trúc não bộ, kích thước, chức năng cũng như cách giao tiếp.
Con người dựa vào ngôn ngữ nói và viết để truyền đạt thông tin, trong khi ong nổi tiếng với điệu nhảy lắc lư (waggle dance) cực xịn – một hình thức giao tiếp vật lý tinh vi để mã hóa thông tin về nguồn thức ăn. Điệu nhảy này có thể truyền tải hướng đi, khoảng cách, góc so với mặt trời và cả chất lượng của nguồn thức ăn nữa!
Dù khác biệt sâu sắc, cả hai loài đều sống trong các xã hội phức tạp và có khả năng trao đổi thông tin mang ý nghĩa rõ ràng.
**Thí nghiệm đỉnh cao với ong mật**
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng ong và con người tuy cách nhau hơn 600 triệu năm tiến hóa, nhưng vẫn có những điểm tương đồng nhất định về giao tiếp, hợp tác và khả năng toán học. Đây chính là nền tảng để họ triển khai loạt thí nghiệm kéo dài từ năm 2016 đến năm 2024 với ong mật bay tự do.
Trong các thí nghiệm này, ong được huấn luyện quan sát những hình ảnh đơn giản hiển thị số lượng các hình dạng khác nhau. Một số màu sắc hoặc ký hiệu được sử dụng như tín hiệu chỉ dẫn cho ong biết cần làm gì. Ví dụ, một màu nhất định có thể có nghĩa là "cộng thêm một", trong khi màu khác nghĩa là "trừ đi một".
Nếu con ong chọn đúng đáp án, nó sẽ được thưởng bằng nước đường ngọt lịm. Còn nếu trả lời sai thì... ế luôn! Qua nhiều lần lặp lại, các con ong dần học được các quy tắc, không chỉ ghi nhớ máy móc mà còn bắt đầu áp dụng chúng vào những tình huống mới chưa từng gặp.
**Kết quả gây sốc**
Kết quả cho thấy ong có thể thực hiện các phép toán cơ bản như cộng và trừ đơn giản, cụ thể là cộng hoặc trừ một đơn vị. Ngoài ra, chúng còn thể hiện khả năng:
- Hiểu khái niệm số không
- Sắp xếp số lượng
- Nhận biết nhóm nào có nhiều hoặc ít vật phẩm hơn
- Phân loại số lẻ và số chẵn
- Học cách liên kết các ký hiệu với con số (giống như cách con người học chữ số 1, 2, 3)
Những phát hiện này gây bất ngờ lớn cho giới khoa học vì não bộ của ong chỉ chứa chưa đến một triệu tế bào thần kinh, trong khi não người có khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh. Dù sở hữu bộ máy thần kinh vô cùng hạn chế, ong vẫn có thể nắm bắt được các khái niệm số học nền tảng – quá là pro!
**Ý nghĩa với việc tìm kiếm trí tuệ ngoài hành tinh**
Theo các nhà nghiên cứu, một khi một sinh vật có khả năng cộng hoặc trừ một đơn vị, về mặt lý thuyết, nó đã có nền tảng để biểu diễn toàn bộ các số tự nhiên. Điều này đồng nghĩa với việc ong đã thể hiện những khối xây dựng cơ bản nhất của toán học, không thông qua ngôn ngữ, mà thông qua nhận thức.
Từ đó, nhóm nghiên cứu cho rằng nếu trí tuệ ngoài hành tinh tồn tại và sở hữu năng lực nhận thức đủ phát triển, thì khả năng cao là chúng cũng có hiểu biết về toán học. Nếu hai loài khác biệt sâu sắc như con người và ong có thể độc lập phát triển và hiểu được các khái niệm toán học, thì toán học nhiều khả năng không phải là phát minh riêng của loài người.
Thay vào đó, toán học có thể là kết quả tự nhiên của trí thông minh và đóng vai trò như một ngôn ngữ phổ quát, vượt qua mọi ranh giới về sinh học hay tiến hóa. Quan điểm này cũng phù hợp với những suy nghĩ đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử khoa học. Nhà toán học nổi tiếng Galileo Galilei từng cho rằng vũ trụ được viết bằng ngôn ngữ toán học, hàm ý rằng các quy luật toán học là nền tảng chung của tự nhiên.
**Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải**
Dù vậy, các nhà khoa học cũng thừa nhận rằng còn rất nhiều câu hỏi cần được giải đáp. Thử thách tiếp theo là hiểu rõ mức độ linh hoạt thực sự của toán học giữa các loài khác nhau, và liệu các khái niệm chung này có thể mở rộng từ việc đếm đơn giản sang những ý tưởng trừu tượng hơn hay không.
Nguồn: genk.vn