Chỉ một ngày sau khi GS. Karikó Katalin (cùng GS. Drew Weissman người Mỹ) rinh về Nobel Y sinh, Hungary lại tiếp tục flex với thêm một giải Nobel Vật lý nữa luôn Lần này là GS. Krausz Ferenc - người đang làm việc tại nhiều trường đại học ở Đức.
Cùng với GS. Pierre Augistini từ Đại học Ohio (Mỹ) và GS. Anne L'hullilier từ Đại học Lund (Thụy Điển), ông Krausz Ferenc từ Viện Quang học Lượng tử Max Planck (Đức) và Đại học Ludwig-Maximilian (Đức) đã chốt hạ giải thưởng đỉnh cao này nhờ hành trình nghiên cứu vật lý cày cuốc suốt 20 năm qua.
**Ứng dụng xịn sò vô cùng**
Ông Ferenc và team được vinh danh vì những phương pháp thí nghiệm tạo ra xung ánh sáng trong atto giây - cái này nghe fancy nhưng mà có thể dùng để nghiên cứu cách electron "nhảy múa" trong vật chất đó nha.
Với công trình này, các nhà khoa học có thể check tính chất và hoạt động của electron trong khoảng thời gian ngắn đến mức không thể tưởng tượng nổi luôn (1 atto giây = 1 phần tỷ của 1 phần tỷ giây á ). Từ đó tạo nên ngành khoa học mới toanh mang tên "Attosecond physics" (vật lý atto giây). Đây chính là con đường mà GS. Ferenc đã theo đuổi từ đầu thập niên 90 thế kỷ trước.
Từ năm 2015, GS. Ferenc và team được xem là ứng viên sáng giá cho giải Nobel Vật lý. Ngành khoa học mới mà ông "mở bát" có những ứng dụng cực thực tế, ví dụ như trong ngành bán dẫn và sản xuất vi mạch. Ở quê nhà Hungary, nghiên cứu laser xung cực nhanh hiện đang được thực hiện tại Trung tâm Nghiên cứu laser ELI-ALPS ở thành phố Szeged.
Trả lời báo giới ngay sau khi Ủy ban Nobel công bố, GS. Ferenc cho biết lúc đó ông đang chuẩn bị buổi giảng tại nhà cho mấy người quan tâm. "Chuyện đến bất ngờ quá trời. Tôi không ngờ tới, shock không nói nên lời luôn", ông chia sẻ.
Là người tiên phong trong một chuyên ngành cực kỳ hẹp của vật lý, nghe thì khó hiểu lắm, nhưng những kết quả mà GS. Ferenc và team đạt được lại rất practical. Công nghệ Attosecond có thể giúp giải mã những thay đổi trong cấu trúc phân tử, từ đó có thể mang lại tiến bộ đáng kể trong việc phát triển thuốc mới.
Trong nghiên cứu gần đây nhất, GS. Ferenc và ekip đã dùng công nghệ Femtosecond (10^-15s) và Attosecond để phân tích mẫu máu và phát hiện những thay đổi siêu nhỏ trong thành phần của chúng - với câu hỏi liệu những thay đổi này có đủ rõ ràng để chẩn đoán bệnh ung thư, u bướu giai đoạn sớm hay không.
Mặc dù đã sống và làm việc ở nước ngoài (Áo, Đức) hơn 30 năm rồi, nhưng GS. Ferenc vẫn cực kỳ attached với quê hương Hungary. Hiện ông đang quản lý công việc của khoảng 150 nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Dấu vân tay DNA (sinh học phân tử) ở Budapest và "còn quan tâm đến Trung tâm hơn là liệu một ngày nào đó tôi có nhận được giải Nobel hay không".
Đó là phát biểu của ông với truyền thông năm 2022, khi được xem là ứng viên sáng giá của giải Nobel Vật lý. Ở tuổi 61, khi rảnh rỗi, GS. Ferenc vẫn chơi nhiều môn thể thao, chủ yếu là chạy bộ, thỉnh thoảng bơi lội và đạp xe, nhưng gần đây ông dành phần lớn thời gian để chill với đứa cháu trai hai tuổi Mặc dù đã là công dán Áo, ông vẫn giữ quốc tịch Hungary.
**Mê vật lý từ bé xíu**
Nhà vật lý thực nghiệm Krausz Ferenc sinh ra ở thành phố nhỏ Mór năm 1962. Bố mẹ ông làm nghề lao động chân tay nên phải vất vả lắm mới chu cấp cho hai con có điều kiện ăn học. Khi còn là học sinh trung học tại Mór, Ferenc đã "ghiền" môn vật lý dù nhiều giáo viên ở trường cảnh báo rằng sẽ khó kiếm việc lắm với ngành này.
Năm 1985, bên cạnh bằng vật lý tại Khoa Khoa học tự nhiên - Đại học Tổng hợp Budapest (ELTE), Ferenc còn cố lấy thêm bằng điện tử tại Đại học Bách khoa Budapest (BME). Ferenc bắt đầu nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của TS. Bakos József trong lĩnh vực vật lý laser tại Viện Vật lý (BME).
Năm 1991, ông nhận bằng tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Vienna (Áo), nơi sau đó ông làm việc trên cương vị phó giáo sư, rồi thăng hạng lên giáo sư. Năm 2003, Ferenc được bổ nhiệm làm Giám đốc Viện Quang học Lượng tử Max Planck và từ năm 2004, ông là Trưởng khoa Vật lý Thực nghiệm tại Đại học Ludwig-Maximilian.
Trước khi rinh Nobel, ông đã là chủ nhân của nhiều giải thưởng khoa học danh giá khác rồi, như Giải Otto Hahn (2013), Giải Wolf trong vật lý (2022)...
Nguồn: soha.vn