NangNgoan3859
New member
Vào hè năm 2020, khi cả thế giới còn đang loay hoay với Covid-19, hội các nhà khoa học đã quyết định "phượt" vào những cánh rừng sâu thẳm ở miền Bắc Lào để "săn" dơi mang mầm bệnh. Nghe thôi đã thấy hardcore rồi đúng không!
Plot twist: Virus từ dơi Lào "dính" tế bào người chặt hơn cả SARS-CoV-2 ban đầu
Giữa đêm tối mịt mùng, team nghiên cứu phải dùng lưới và bẫy để bắt lũ dơi khi chúng bay ra từ hang, lấy mẫu nước bọt, nước tiểu và phân rồi thả về. Sau đó họ nghiên cứu các mẫu có virus corona trong phòng lab siêu bảo mật (gọi là BSL-3), phải mặc đồ bảo hộ xịn sò và có cả bộ lọc không khí nữa nha.
Và đây là phần "chấn động" nhất: 3 trong số các virus corona tìm được ở Lào này quá là đặc biệt luôn! Chúng có gai protein trên bề mặt giống hệt phần gai của SARS-CoV-2 (virus gây Covid-19 đó), được dùng để "móc" vào enzyme ACE-2 của con người. Đây chính là "ổ khóa" mà virus nhắm để xâm nhập cơ thể mình đấy.
Marc Eloit - trưởng nhóm nghiên cứu tại Viện Pasteur (Paris) còn cho biết luôn: "Nó thậm chí còn hoạt động xịn hơn cả chủng SARS-CoV-2 ban đầu, khi nói đến cách gai protein của virus corona trên dơi Lào dính vào tế bào người". Nghiên cứu này đã được đăng online từ tháng 9 rồi nhưng chưa xuất hiện trên tạp chí khoa học chính thức.
Phát hiện này làm các chuyên gia về virus phải "ơ kìa" hết sức! Một số người nghi ngờ rằng những virus giống SARS-CoV-2 này có thể đã lây sang người từ lâu rồi, nhưng chỉ gây những đợt bùng phát nhẹ và không lan rộng thôi. Nhưng khi "trúng ngày đẹp trời", chúng có thể gây ra đại dịch như Covid-19 luôn đó!
Những virus mới này cùng hơn 10 loại virus khác được phát hiện ở Lào, Campuchia, Trung Quốc và Thái Lan gần đây cũng có thể giúp các nhà nghiên cứu dự đoán tốt hơn về những đại dịch trong tương lai nè. Sơ đồ phả hệ virus đã cung cấp gợi ý về chỗ "ẩn náu" của các chủng virus nguy hiểm và giờ các nhà khoa học đang mò tìm chúng.
Tuần trước, chính phủ Mỹ đã công bố dự án "khủng" trị giá 125 triệu USD để xác định hàng nghìn loại virus trên động vật hoang dã ở châu Á, châu Mỹ Latin và châu Phi nhằm xem chúng có nguy cơ lây sang người không. Tiến sỹ Eloit dự đoán rằng sẽ còn nhiều chủng virus "họ hàng" với SARS-CoV-2 được tìm thấy trong tương lai.
Khi SARS-CoV-2 lần đầu được phát hiện, "họ hàng" gần nhất được biết đến là virus corona trên dơi mà các nhà nghiên cứu Trung Quốc tìm thấy năm 2016 trong một mỏ ở tỉnh Vân Nam, miền Nam Trung Quốc, tên là RaTG13. RaTG13 có bộ gen giống đến 96% bộ gen của virus gây đại dịch. Dựa trên các biến thể, các nhà khoa học ước tính RaTG13 và SARS-CoV-2 có chung "ông nội" từng lây nhiễm dơi khoảng 40 năm trước.
Cả hai loại virus đều "hack" vào tế bào bằng cách dùng gai protein có vùng gắn thụ thể RBD. Gai protein của RaTG13 bám chặt vào tế bào dơi, nhưng lại "lỏng lẻo" với tế bào người. Ngược lại, gai protein của SARS-CoV-2 có thể bám chặt vào các tế bào trong hệ hô hấp con người. Thế là xong chuyện!
Khi các virus "remix" với nhau: Công thức tạo ra mối đe dọa mới
Để tìm ra những "anh em họ" của SARS-CoV-2, các chuyên gia virus đã lục lại những mẫu cũ được thu thập từ khắp nơi trên thế giới. Họ đã xác định được một số virus corona tương tự từ miền Nam Trung Quốc, Campuchia và Thái Lan, hầu hết có trên dơi, một số ít từ động vật có vú như tê tê. Nhưng không loại nào giống SARS-CoV-2 như RaTG13 cả.
Sau đó tiến sỹ Eloit và team quyết định tự đi tìm virus corona mới. Họ đến miền Bắc Lào, cách nơi tìm thấy RaTG13 hơn 240km. Trong hơn 6 tháng, họ đã bắt được 645 con dơi thuộc 45 loài khác nhau. Những con dơi này có chứa 20 loại virus corona. Trong đó 3 loại có đặc điểm tương tự SARS-CoV-2 - đặc biệt là ở vùng gắn thụ thể luôn.
Nghe này nè: Virus RaTG13 chỉ có 11/17 điểm giống SARS-CoV-2 ở vùng gắn thụ thể, nhưng 3 chủng virus ở Lào có tận 16/17 điểm giống - mức cao nhất mà các nhà khoa học từng ghi nhận được đó!
Tiến sỹ Eloit suy đoán rằng một hoặc nhiều virus corona này có thể đã lây sang người và gây bệnh nhẹ rồi. Trong một nghiên cứu riêng, ông và team đã lấy mẫu máu của những người thu thập phân dơi để kiếm sống ở Lào. Mặc dù không ai có triệu chứng Covid-19 nhưng lại có kháng thể với bệnh này, có vẻ như được tạo ra do nhiễm virus tương tự rồi đấy!
Wang Linfa, nhà virus học tại Trường Y Duke - Đại học Quốc gia Singapore cho rằng khả năng những người này nhiễm virus là có thể xảy ra thật, vì virus mới phát hiện có thể gắn chặt gai protein trên tế bào ACE2 của con người. "Nếu vùng gắn thụ thể sẵn sàng dùng ACE2, những người đó có thể gặp nguy hiểm đó".
Nhưng điều đáng chú ý là một số gen của 3 loại virus tìm được ở Lào lại khác xa so với SARS-CoV-2. Điều này cho thấy quá trình tiến hóa của virus corona phức tạp vãi chưởng!
Nếu một con dơi "hên xui" bị nhiễm cùng lúc 2 chủng virus, hai chủng này có thể cùng xâm nhập vào một tế bào. Khi tế bào bắt đầu sao chép hai virus đó, các gen của chúng có thể "hợp thể" với nhau, tạo ra virus lai mới.
Ở các virus corona tìm thấy tại Lào, sự kết hợp gen này đã giúp virus có vùng gắn thụ thể rất giống SARS-CoV-2. Theo phân tích sơ bộ của nhà nghiên cứu Spyros Lytras tại Đại học Glasgow ở Scotland, việc kết hợp gen ban đầu có thể diễn ra cách đây 1 thập kỷ rồi đó.
Ông Lytras và team hiện đang so sánh SARS-CoV-2 với virus mới tìm thấy ở Lào và các loại virus khác cùng họ được phát hiện gần đây. Họ đã tìm thấy nhiều bằng chứng về việc kết hợp gen. Quá trình được gọi là "tái tổ hợp di truyền" này có thể biến đổi virus theo thời gian đấy.
Hiện tại, nhà nghiên cứu Lytras và team đang vẽ sơ đồ tiến hóa của những loại virus giống SARS-CoV-2 dựa trên các phát hiện mới. Việc tìm kiếm thêm nhiều loại virus có thể khiến bức tranh ngày càng rõ ràng hơn. Nhưng các nhà khoa học vẫn đang "cãi nhau" về việc phải đi đâu để tìm chúng nữa.
Sự xuất hiện nhiều loại virus "họ hàng" với SARS-CoV-2 trong tự nhiên không có nghĩa là tất cả chúng đều nguy hiểm với con người đâu nha!
Chúng có thể không lây nhiễm trên người, hoặc chỉ gây ra những đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm nhỏ thôi. Cho đến giờ, chỉ có 7 loại virus corona được biết đến đã vượt qua các rào cản để trở thành tác nhân gây bệnh cho con người.Bà Jessica Metcalf - một nhà sinh thái học tại Đại học Princeton cho biết: "Có thể có rất nhiều virus vô hại với con người đấy. Tuy nhiên sự tái tổ hợp di truyền có thể biến một virus vô hại thành một mối đe dọa mới". Trước đó vào tháng 5, các nhà nghiên cứu cho biết hai loại virus corona trên chó ở Indonesia đã "remix" với nhau, tạo ra virus lai mới, khiến 8 trẻ em bị lây nhiễm luôn.
Nguồn: soha.vn