Từ cô nhân viên văn phòng với lương 10 triệu/tháng, chị Ngô Thu Huyền (sinh năm 1991) đã "quay xe" về quê làm nghề thủ công truyền thống khiến ai cũng sốc. Nhưng plot twist ở đây là cách chị "upgrade" giấy dó thành thiệp xinh, sổ tay trendy và quà tặng xịn sò, rồi bán đắt như tôm tươi qua mạng xã hội!
Bỏ phố về quê - quyết định "liều ăn nhiều"
Làng Dương Ổ (hay còn gọi Đống Cao) ở phường Võ Cường, TP. Bắc Ninh, từng là "thánh địa" làm giấy dó cung cấp cho cả miền Bắc ngày xưa. Nhưng giờ thì các hộ làm nghề này đếm trên đầu ngón tay luôn á!
Trong số ít ỏi đó có chị Ngô Thu Huyền - cô gái sinh ra trong gia đình làm giấy dó nhiều đời, đang cố gắng "giữ lửa" cho nghề truyền thống của tổ tiên.
Tốt nghiệp khoa Ngoại ngữ trường ĐH Phương Đông, chị ở lại Hà Nội làm việc được 2 năm, lương 10 triệu/tháng ổn định lắm rồi. Nhưng mà sao tâm trí cứ "về quê" hoài, hình ảnh xưởng giấy của ông nội cứ hiện lên mãi trong đầu.
"Ngồi trong văn phòng máy lạnh mát rượi, nhưng đầu óc lại cứ nghĩ về bể bột, về những tờ giấy mỏng tang từng nuôi sống cả nhà. Tự nhiên nhận ra nếu mình không về thì nghề của ông bà sẽ chỉ còn trong ký ức thôi", chị Huyền tâm sự.
Năm 2017, chị quyết định "nghỉ phắt", bỏ thành phố về quê nối nghiệp. Quyết định này khiến mọi người "há hốc" vì nghề làm giấy dó vất vả, lại không có thu nhập ổn định, trong khi cơ hội ở thành phố thì "ngon" hơn nhiều.
"Ai cũng bảo tôi liều quá trời, nhưng nghĩ mà xem, nếu giới trẻ không giữ thì làng nghề sẽ bay màu thôi. Còn trẻ thì cứ thử, cứ giữ lại những giá trị mà ông bà để lại", chị Huyền nói.
Dù lớn lên trong gia đình làm giấy, chị vẫn phải "học lại từ đầu" luôn đó. Từ ngâm vỏ dó, nấu nguyên liệu, giã bột, lọc xơ đến xeo giấy - mỗi bước đều cần kiên nhẫn và tỉ mỉ cực kỳ.
Những ngày đầu theo nghề, đôi tay chị ngâm nước đến nhăn nheo kinh khủng. Mùa đông đứng hàng giờ bên bể bột lạnh như cắt thì tay tê cứng hết cả. "Trời rét cắt da cắt thịt, tay mình vẫn ngâm trong nước lạnh hàng giờ liền. Nhấc lên không còn cảm giác gì luôn á", chị kể lại.
Khó khăn không kém là chuyện... bán hàng! Có thời điểm mỗi tháng xưởng chỉ bán được vài trăm tờ giấy, doanh thu chưa đến 20 triệu, trong khi phải trả nguyên liệu, điện nước, công nhân đủ thứ. Khách chủ yếu là mấy bác chơi thư pháp, nghệ nhân truyền thống nên thị trường hẹp lắm.
Trước thực tế đó, chị Huyền "giật mình" nhận ra: muốn giữ nghề lâu dài, ngoài tình yêu với truyền thống, phải biết "chơi" với thị trường mới được!
"Lên mạng" - nước cờ thần thánh
Thay vì chỉ làm giấy dó theo kiểu cũ, chị Huyền "sáng tạo" thêm nhiều sản phẩm mới như giấy dó in vân lá ngải cứu, giấy màu tự nhiên, thiệp thủ công, sổ tay, túi giấy và quà tặng xịn xò.
Năm 2019, chị bắt đầu "tấn công" mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Trên mạng, chị đăng ầm ầm hình ảnh, video về quy trình xeo giấy, phơi giấy và câu chuyện "behind the scenes" của từng sản phẩm.
Nhờ nỗ lực này, giấy dó Đống Cao dần tiếp cận được nhóm khách mới: họa sĩ, nhà thiết kế, trường mỹ thuật, kiến trúc sư và các công ty làm quà tặng doanh nghiệp. Chị còn nhận custom độ dày mỏng của giấy theo yêu cầu để vẽ tranh, in ấn, phục chế tài liệu và in kinh Phật nữa!
Thay vì ngồi chờ khách tìm đến, chị chủ động kết nối, tư vấn và giới thiệu những cách dùng giấy dó trong đời sống hiện đại. Không gian mạng trở thành "cầu nối vàng" giúp sản phẩm thủ công truyền thống tiếp cận được giới trẻ, đồng thời lan tỏa câu chuyện văn hóa của làng nghề.
Sau nhiều năm "cày" không ngừng nghỉ, cơ sở của chị dần có đầu ra ổn định, cung cấp hàng nghìn tờ giấy cùng các sản phẩm thủ công mỗi tháng cho khách ở Hà Nội, Đà Nẵng, TP. HCM và còn xuất khẩu sang Nhật Bản, châu Âu nữa chứ!
Xưởng giấy hiện tạo việc làm thường xuyên cho 4-5 lao động địa phương. Tuy quy mô chưa "khủng" nhưng hoạt động sản xuất đã mang lại nguồn thu ổn định hơn hẳn, nhất là vào những dịp cao điểm.
Theo chị Huyền, khách bây giờ không chỉ quan tâm chất lượng mà còn chú ý đến câu chuyện văn hóa, nguồn gốc và giá trị thủ công của sản phẩm. Vì vậy, ngoài sản xuất, chị còn đón khách đến tham quan, trải nghiệm công đoạn xeo giấy tại xưởng luôn.
"Giữ nghề bây giờ không chỉ cần tình yêu, mà còn phải biết thích ứng với thị trường và thay đổi cách làm nữa", chị chia sẻ.
Không chỉ gia đình chị Huyền, một số hộ dân ở Dương Ổ cũng đang "giữ lửa" cho nghề làm giấy dó. Theo nghệ nhân Nguyễn Văn Thăng, gia đình ông làm giấy gần 200 năm rồi đó, từng sản xuất giấy viết, giấy in truyền đơn và báo nữa.
Quy trình làm giấy dó cầu kỳ lắm: vỏ dó được ngâm vôi, nấu mềm khoảng 1-2 ngày, rồi rửa sạch, loại bỏ phần xấu và nghiền thành bột. Người thợ dùng khuôn xeo dàn bột giấy thành lớp mỏng, để ráo nước, sau đó ép, bóc và phơi khô. Trong quá trình này, nhựa cây mò giúp các sợi giấy phân tán đều trong nước, hạn chế lắng đọng. Độ bền của giấy phụ thuộc vào kỹ thuật xử lý, liên kết sợi và điều kiện bảo quản.
"Các loại giấy dó này làm thủ công, không dùng hóa chất, in trăm năm không bị mất chữ đâu", ông Thăng khẳng định.
Nguồn: svvn.tienphong.vn