Ngành công nghiệp chiếm 7% GDP của Ukraine đang rơi vào tình trạng khó khăn chưa từng thấy – đó chính là ngành thép đang "thoi thóp" trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn
Hàng loạt nhà máy đóng cửa chưa biết ngày mở lại
Ngày 25/9, ArcelorMittal Kryvyi Rih – nhà máy thép lớn nhất Ukraine đã phải thông báo tạm ngừng hoạt động. Và đây không phải là trường hợp đơn lẻ, mà là câu chuyện chung của cả ngành thép nước này.
Trên mạng xã hội X ngày 29/9, bà Yulia Mendel, cựu phát ngôn viên của Tổng thống Volodymyr Zelensky chia sẻ: các nhà máy lớn phải ngừng hoạt động sau những đợt tấn công dồn dập khiến nhiều lò luyện kim bị hư hại. Ukraine vừa trải qua một tuần trong tháng 9 không sản xuất được thép.
Chi phí để khởi động lại một lò luyện kim? Tầm 50 triệu USD. Còn xây lò mới thì "bay" luôn 500 triệu USD Hiện tại, ngành xuất khẩu thép Ukraine đang lỗ khoảng 200 triệu USD/tháng.
Tại Diễn đàn Khả năng phục hồi kinh tế do Forbes Ukraine tổ chức ở Kyiv ngày 23/9, ông Oleksandr Vodoviz, người đứng đầu văn phòng Tổng giám đốc điều hành tại Tập đoàn Metinvest xác nhận: "Vào tháng 9, có một tuần, lần đầu tiên trong 100 năm, Ukraine không sản xuất được một tấn thép nào".
Ngày 25/9, ArcelorMittal Kryvyi Rih thông báo không thể tái khởi động sản xuất trong bối cảnh Nga tăng cường tấn công vào các cơ sở công nghiệp.
Ngành luyện kim từng đóng góp 7% GDP của Ukraine năm 2025 và tạo việc làm cho hàng chục nghìn người, giờ đã trở thành mục tiêu chính trong chiến dịch tấn công quy mô lớn của Nga. Từ tháng 8, có ít nhất 9 vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo nhắm vào các nhà máy thép.
Các cuộc tấn công nhằm vào thiết bị quan trọng như lò cao khiến nhà máy không thể sản xuất gang – nguyên liệu đầu vào chính để sản xuất thép. Ba doanh nghiệp luyện kim lớn gồm Metinvest, Interpipe và ArcelorMittal Kryvyi Rih đều đã phải đình chỉ hoạt động.
Thiệt hại chồng chất, ngành thép kêu cứu
Hiệp hội Các doanh nghiệp luyện kim Ukraine (Ukrmetallurgprom) cho biết những cuộc tấn công gần đây gây thiệt hại ước tính gần 100 triệu USD cho các nhà sản xuất thép. Theo Chủ tịch hiệp hội Oleksandr Kalenkov, đây là năm khó khăn nhất với ngành thép kể từ năm 2022, khi các nhà máy Azovstal và Illich ở Mariupol bị phá hủy hoặc mất quyền kiểm soát, khiến sản lượng thép Ukraine giảm khoảng 40%.
Ông Oleksandr Kalenkov cho rằng ngành thép cần thêm hỗ trợ từ chính phủ và các đối tác quốc tế để duy trì hoạt động. Nếu không có biện pháp phù hợp, các doanh nghiệp Ukraine có thể phải ngừng sản xuất cho đến khi chiến sự kết thúc – mà thời điểm đó thì... ai mà biết được
Thêm vào đó, chi phí logistics tăng mạnh do hoạt động vận tải qua các cảng Biển Đen bị hạn chế. Theo ông Oleksandr Myronenko, Giám đốc Vận hành của Metinvest, chi phí vận chuyển một số mặt hàng (trong đó có than đá) bằng đường sắt hoặc qua các cảng Ba Lan và Romania đã tăng 50-60%.
Ông Oleksandr Kalenkov nói chính phủ Ukraine và các nước châu Âu có thể chia sẻ một phần chi phí này. Bởi chi phí logistics thấp hơn cũng giúp doanh nghiệp nhập khẩu gang và phôi thép từ nước ngoài để cán tại các nhà máy ở Ukraine, trong trường hợp chưa thể khôi phục hoàn toàn hoạt động luyện thép.
Kêu gọi giải pháp khẩn cấp từ quốc tế
Ông Oleksandr Vodoviz nhấn mạnh Ukraine cần được tiếp cận không hạn chế thị trường thép của EU, đồng thời được miễn trừ khỏi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) – cơ chế áp thêm thuế với các mặt hàng nhập khẩu có hàm lượng carbon cao.
Các nhà sản xuất Ukraine không thể tự chi trả cho quá trình khử carbon quy mô lớn, trong khi liên tục phải tái thiết sau những cuộc tấn công bằng tên lửa. Tuy nhiên, động lực lớn nhất cho ngành thép Ukraine sẽ là việc mở lại tuyến đường qua Biển Đen. Việc này không chỉ giúp cắt giảm chi phí logistics mà còn cho phép các công ty nối lại hoạt động xuất khẩu quặng sắt để tạo ra nguồn thu tiền mặt
Ông Kalenkov nhận định ngay cả khi ngành thép Ukraine nhận được sự hỗ trợ cần thiết, vẫn sẽ mất nhiều tháng và hàng chục triệu USD để tái khởi động sản xuất, với điều kiện Nga không tiếp tục tấn công.
"Vào lúc này, vấn đề cốt yếu chỉ là tìm cách để tồn tại", ông Kalenkov kết luận.
Vào đầu tháng 9, đại diện ngành thép đã cảnh báo Thủ tướng Serhii Koretskyi về tình hình nghiêm trọng và đề xuất các biện pháp hỗ trợ. Đáng chú ý, một phương án đang được thảo luận tại Quốc hội Ukraine là thành lập quỹ hỗ trợ ngành thép tương tự Quỹ Hỗ trợ Năng lượng Ukraine, nhằm huy động vốn từ các đối tác để giúp doanh nghiệp bị ảnh hưởng mua thiết bị thiết yếu từ châu Âu.
Ông Oleksandr Vodoviz cho rằng một quỹ phục hồi có thể hỗ trợ các nhà sản xuất trang trải chi phí sửa chữa khẩn cấp, khôi phục năng lực sản xuất và tăng khả năng chống chịu. Trong khi đó, ông Kalenkov nhận định Ukraine cần đàm phán với các tổ chức tài chính như Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) để mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp luyện kim, trong đó có Metinvest.
Theo The Kyiv Independent, ngành thép mang lại cho Ukraine khoảng 6,2 tỷ USD nguồn thu ngoại tệ mỗi năm. Đây cũng là ngành xuất khẩu lớn thứ hai (sau nông sản) và chiếm khoảng 13% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Nguồn: soha.vn