Cầm ca tức là đàn và hát đó mọi người ơi. Còn "kiếp cầm ca" là chỉ số phận của những người theo nghề nghệ thuật - nghe có vẻ bi kịch nhưng thật ra cũng drama lắm luôn!
Nhắc đến "kiếp cầm ca" là phải kể về bài thơ huyền thoại "Tỳ bà hành" của Bạch Cư Dị (772-846), ông tổ thơ ca thời Đường bên Trung Quốc. Trong đó có câu: "Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách/ Quạnh hơi thu lau lách đìu hiu" - nghe mà thấy tâm trạng buồn man mác luôn á Kể từ đó, khái niệm "kiếp cầm ca" được nhiều nghệ sĩ đời sau mượn lại để sáng tác, vì nó nói lên số phận của người nghệ sĩ quá chân thực.
Có người còn gọi là "duyên kiếp" - tức là những thứ mà đôi khi con người ta không thể tự quyết định được. Đời có những người vừa đẹp vừa tài, đàn hay hát giỏi, được cả thiên hạ yêu mến. Nhưng rồi thời gian cứ trôi, thanh xuân cũng phai, fan cũng dần thưa bớt, chỉ còn mình nghệ sĩ với tiếng đàn tiếng hát trong nỗi cô đơn
Nguyễn Du từng viết bài "Long thành cầm giả ca" kể về một nghệ sĩ gảy đàn ở thành Thăng Long, tiếng đàn xưa từng làm say lòng bao người dự tiệc. Nhưng 20 năm sau gặp lại, người nghệ sĩ đó đã già nua tiều tụy đến mức không còn nhận ra. "Hồng nhan bạc mệnh", "tài hoa bạc mệnh" - những câu này cũng xuất hiện nhiều trong "Truyện Kiều", thể hiện sự cảm thương trước số phận mong manh của con người tài sắc.
Hồi xưa trong xã hội phong kiến, người ta có quan niệm "xướng ca vô loại", tức là coi thường nghề ca hát. Con cái của nghệ sĩ từng bị phân biệt đối xử, không được dự thi, không có cơ hội thăng tiến qua khoa cử. Đào Duy Từ ở Đàng Ngoài là một trường hợp hiếm hoi thoát khỏi "lời nguyền" này, sau này giúp các chúa Nguyễn ở Đàng Trong thành công. Nhưng đó là thái độ của xã hội còn "kiếp cầm ca" mang ý nghĩa khác - nó là nỗi cảm thương trước sự mong manh của tài sắc và kiếp người.
Ở miền Nam trước 1975 có bản nhạc tên "Kiếp cầm ca" nói về nỗi băn khoăn duyên phận. Khi được chuyển thể thành tân cổ giao duyên, ý niệm này tiếp tục được phát triển qua hình ảnh người nghệ sĩ sân khấu, thêm một lớp nghĩa mới cho câu chuyện nghệ thuật Việt Nam.
Thực ra "kiếp cầm ca" cũng giống kiếp người thôi mà. Ai rồi cũng phải trải qua tuổi trẻ, tuổi già, lên voi xuống chó. Nhưng vì giọng hát và nhan sắc của nghệ sĩ thường được xem là biểu tượng đẹp đẽ nhất, nên khi chúng phai tàn, người ta càng dễ tiếc nuối hơn.
Chính vì thế mà thân phận nghệ sĩ thường được "drama hóa" và truyền tụng qua nhiều thế hệ. Đến bây giờ thì ý niệm "kiếp cầm ca" đã nhạt dần, thay vào đó là việc đề cao tài năng, visual, fame và cả độ giàu có của giới showbiz
Thực ra từ thời Bạch Cư Dị viết "Tỳ bà hành", người ca nữ trong bài thơ cũng từng có lúc "flex" lắm, vàng bạc gấm vóc đầy nhà. Vậy nên chuyện nghệ sĩ giàu có không phải mới xuất hiện bây giờ đâu nhé! Điểm khác biệt nằm ở cách xã hội nhìn nhận nghề nghiệp.
Ngày xưa, đờn ca chưa được coi là nghề "xịn" như các nghề khác. Nghệ sĩ có thể được tung hô trên sân khấu nhưng địa vị xã hội lại thấp. Còn giờ thì nghệ thuật biểu diễn là nghề danh giá, nhiều người kiếm bộn tiền, được công chúng yêu mến hết nấc.
Nhưng khi có fame, tiền bạc và sự tung hô, con người đôi khi dễ "mất phương hướng", có những hành vi khiến netizen phản cảm. Nếu nghệ sĩ xưa tự ti về thân phận thì nghệ sĩ bây giờ lại có nguy cơ "ảo tưởng sức mạnh" quá đà
Suy cho cùng, tự ti hay tự tôn thái quá đều không tốt cả. Có lẽ câu chuyện "kiếp cầm ca" vẫn còn ý nghĩa để nhắc nhở rằng: tài năng, visual, tiền bạc hay fame đều phải chịu thử thách của thời gian. Điều đáng giá cuối cùng vẫn là cách mỗi người sống với nghề, với mọi người và với chính bản thân mình thôi
Nguồn: tiin.vn