Mới đây, một giáo sư Nga đã khẳng định chỉ cần 3-4 năm nữa thôi, nhân loại sẽ có thuốc HSP made in Nga có thể chữa được mọi loại ung thư, kể cả giai đoạn ác tính luôn nha! Nghe xịn sò ghê chứ nhỉ?
Chuyên gia Việt lên tiếng: "Từ từ đã, đừng vội mừng!"
Tiến sĩ Trần Bắc Hải - một chuyên gia nghiên cứu về miễn dịch học đang làm việc tại BV Hoàng gia Adelaide (Australia) - đã viết bài phân tích để mọi người có cái nhìn khách quan hơn về thông tin "Nga thử nghiệm thành công thuốc chống mọi loại ung thư sau 3-4 năm tới" này.
Ngày 3/3/2017, Viện sỹ Thông tấn Nga, Giáo sư Tiến sĩ Andrei Simbirtsev đã trả lời phỏng vấn tờ Izvestia ("Tin Tức") về kết quả thử nghiệm thành công điều trị 2 loại ung thư ác tính (melanoma và sarcoma) trên... chuột nhé mọi người, chứ không phải người đâu!
Họ dùng chế phẩm protein shock nhiệt (HSP - heat shock protein, một loại protein tự nhiên có trong hầu hết các tế bào) được điều chế siêu tinh khiết trong môi trường không trọng lượng trên trạm Quốc tế Nghiên cứu Vũ trụ ISS. Nghiên cứu được thực hiện tại Viện Các Chế phẩm Siêu Tinh khiết thuộc Cơ quan Sinh Y Liên bang Nga FMBA.
GS A. Simbirtsev - đồng thời là Phó giám đốc Viện Các Chế phẩm Siêu Tinh khiết - cho biết Viện của ông đang... lạc lõng vì chưa tìm được đối tác trong nước để tiến hành bước tiếp theo là nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng cho HSP. Họ có thể phải "gõ cửa" các công ty nước ngoài như Nhật Bản để xin vốn.
GS Simbirtsev cũng được trích lời cho biết sẽ cần khoảng 100 triệu rúp Nga (~1,73 triệu USD) cho nghiên cứu lâm sàng. Ông cũng nhận định nếu có đủ tiền, chỉ sau 3-4 năm nữa thì nhân loại có thể được sử dụng phát minh HSP của Nga với khả năng chữa được mọi loại ung thư, kể cả giai đoạn ác tính (1).
Cũng ngay trong ngày 3/3/2017, hàng loạt báo chí và kênh truyền hình ở Việt Nam đã đua nhau đưa lại tin của tờ Izvestia. Sau đó, nhiều người bạn của TS Hải cũng phấn khởi chia sẻ thông tin này qua mạng xã hội, còn nhấn mạnh thêm đây là phát minh vĩ đại của người Nga, có thể cứu sống mọi loại bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối trong 3-4 năm nữa!
TS Hải chia sẻ: "Tôi cảm thông với nỗi đau của các gia đình có người thân mắc bệnh ung thư và tâm lý 'có bệnh thì vái tứ phương', vì chính gia đình tôi cũng mất đi một người cháu còn rất trẻ vì ung thư NSLC (Non-small cell lung cancer - tế bào phổi lớn).
Nhưng nhiều bệnh nhân và gia đình bệnh nhân ung thư có thể bị định hướng sai mà bỏ qua cơ hội điều trị bằng các phác đồ kinh điển sẵn có, hoặc đơn giản hơn là bị mất tiền bạc và thời gian quý giá còn lại của cuộc đời vào hy vọng và thất vọng nối tiếp nhau."
Thử nghiệm lâm sàng: Tốn tiền và thời gian hơn bạn nghĩ nhiều!
Các nhà khoa học và bác sĩ đều hiểu một chân lý: cái gì đúng cho chuột chưa chắc đã đúng cho người. Vì vậy mới cần đến các chương trình nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng (clinical trials) trên người tình nguyện với phương pháp luận chặt chẽ, gồm 4 giai đoạn:
• Giai đoạn I: Thử trên nhóm nhỏ 20-80 người tình nguyện khỏe mạnh để xem thuốc có độc tính và tác dụng phụ hay không.
• Giai đoạn II: Thử trên vài trăm bệnh nhân để đánh giá hiệu quả điều trị, đồng thời cũng tiếp tục tìm hiểu về độ an toàn.
• Giai đoạn III: Thử trên hàng trăm đến vài ngàn bệnh nhân để so sánh hiệu quả với các phương pháp điều trị tiêu chuẩn, đồng thời tiếp tục theo dõi về độ an toàn.
• Giai đoạn IV: Sau khi thuốc được đưa ra thị trường, vẫn cần đánh giá trên diện rộng của cộng đồng trong thời gian dài hơn.
Từ khi thuốc ở giai đoạn nghiên cứu tiền lâm sàng đến khi ra được thị trường, thông thường phải mất khoảng 12-18 năm và có thể tiêu tốn trên 1 tỷ USD (2). Choáng chưa?
Vì kinh phí đầu tư rất lớn, các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng cần đến đối tác là các hãng dược phẩm, người sau này sẽ hưởng lãi phần trăm từ việc sản xuất thuốc trong trường hợp thành công.
TS Hải bày tỏ: "Tôi hy vọng rằng con số 100 triệu rúp Nga và 3-4 năm thử nghiệm lâm sàng là lỗi đánh máy của tòa báo Izvestia chứ không phải là do Viện sỹ Simbirtsev bị nhầm lẫn các con số."
Plot twist: HSP không phải "hàng mới" của Nga đâu nha!
Nghiên cứu sử dụng các protein shock nhiệt (HSP) và phức hợp HSP-tumour peptides làm vaccine chống ung thư đã bắt đầu từ hơn 30 năm trước đây rồi, với bài báo đăng trên tạp chí khoa học hàng đầu Proceedings of National Academy of Sciences of USA (3).
Từ đó đến nay, các nhà khoa học của nhiều nước đã nghiên cứu sử dụng nhiều loại HSP khác nhau, trên nhiều loại ung thư khác nhau. Từ 2000 đến 2014, họ đã bắt đầu các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I, II và III (4).
Một trong 2 đồng tác giả bài tổng quan về vấn đề này, Maxim Shevtsov, cũng là một nhà khoa học Nga ở Viện Tế bào học St Petersburg, được biết đến như một tác giả đã công bố nhiều công trình trong lĩnh vực nghiên cứu HSP chống ung thư trên các tạp chí quốc tế có uy tín.
Vậy nên, phương pháp HSP chống ung thư không phải là một phát minh mới, và càng không phải là phát minh của riêng người Nga, mà là kết quả của hàng ngàn nhà khoa học đang làm việc tại nhiều trung tâm khác nhau của nhiều nước khác nhau.
Vậy điểm mới của nghiên cứu Nga này là gì?
TS Hải cho biết chưa tìm thấy bài gốc công trình nghiên cứu về HSP của nhóm GS Simbirtsev công bố ra tiếng Anh. Nhưng qua phần trả lời phỏng vấn báo Izvestia bằng tiếng Nga, có thể thấy điểm mới ở đây là HSP đã được kết tinh trong môi trường không trọng lượng của Trạm Không gian ISS, nhờ đó tạo ra sản phẩm siêu tinh khiết để phân tích cấu trúc tinh thể (crystallography).
HSP của người chia thành 6 nhóm chính, trong đó HSP70 và HSP90 được nghiên cứu nhiều nhất trong điều trị ung thư. Nhờ việc giải mã toàn bộ bản đồ gene của người, ngày nay các nhà khoa học có thể tổng hợp mọi loại HSP dưới dạng protein tái tổ hợp ở vi khuẩn với số lượng không hạn chế.
Chưa rõ HSP mà FMBA đề cập thuộc loại nào nhưng hy vọng trong thời gian gần sẽ được tìm hiểu công trình nghiên cứu phân tích cấu trúc tinh thể bằng chế phẩm siêu tinh khiết đã giúp nhóm GS Simbirtsev đưa ra những kết luận gì mới.
Về tác dụng của HSP chống ung thư melanoma và sarcoma trên mô hình chuột mà GS Simbirtsev nhắc đến thì có lẽ không có gì mới, đã được nhiều nhóm khác công bố từ trước. Trong bảng 1, các bạn có thể thấy người ta đã tiến xa hơn, bước sang các thử nghiệm lâm sàng để điều trị melanoma ác tính (dòng 2-4) và melanoma giai đoạn cuối (dòng 1).
Có cần phải sản xuất HSP trên trạm vũ trụ không?
Ngày 5/3 vừa qua, trang mạng tiếng Anh OMG! (Oh My God! = Ối Trời!) giật tin rằng người Nga "dường như đã chế ra thuốc chữa ung thư trên trạm không gian ISS" (5). Drama thật!
Khi được phóng viên đặt câu hỏi này, GS Simbirtsev đã trả lời rõ ràng rằng không nhất thiết HSP phải sản xuất trong môi trường không trọng lượng mới có tác dụng, và rằng chế phẩm HSP siêu tinh khiết tạo ra trên trạm không gian chỉ giúp nhóm nghiên cứu của ông khẳng định lại kết quả đã đạt được trên mặt đất!
Cảnh báo: Hội đa cấp sẵn sàng "vào cuộc"!
TS Hải kể: "Không rõ các nhà kinh doanh đa cấp của Việt Nam đã nhanh chóng vào cuộc hay chưa nhưng hôm qua, tôi nhận được email của một người bạn thông báo với hy vọng sẽ được nghe giới thiệu cả về loại thuốc mới chống ung thư này."
"Việc thông tin là cần thiết, nhưng nếu một thời gian ngắn nữa, nếu ai nghe thấy bất cứ quảng cáo kiểu đa cấp nào về loại thuốc này, thì cần cẩn trọng xem xét. Bất cứ loại thuốc nào chưa xong thử nghiệm lâm sàng, đều chưa đáng để con người làm vật thí nghiệm."
"Đừng pha nước mắm vào rượu vang!"
Quảng cáo sản phẩm khoa học qua bán hàng đa cấp thì chẳng khác gì pha thêm nước mắm vào rượu vang, theo TS Hải. Ông nghĩ đã là một cơ quan khoa học như FMBA thì chắc sẽ không dại gì mà làm việc này.
"Nói vậy không phải là muốn hạ thấp giá trị của nước mắm. Tôi yêu nước mắm, và yêu cả rượu vang, chỉ có điều là không bao giờ trộn hai thứ này với nhau."
Kết luận: Tin tức về thuốc chữa ung thư từ Nga nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng thực tế vẫn còn xa lắm mới đến tay người bệnh. Hãy giữ bình tĩnh, không nên vội vàng tin vào những lời quảng cáo không có cơ sở khoa học, đặc biệt là từ các hội nhóm đa cấp nhé!
---
Nguồn tin tham khảo:
1. http://izvestia.ru/news/668274
2. Holland, John (2013). "Fixing a broken drug development process". Journal of Commercial Biotechnology. 19. doi:10.5912/jcb588; Adams, C. P.; Brantner, V. V. (2006). "Estimating the Cost of New Drug Development: Is It Really $802 Million?". Health Affairs. 25 (2): 420–8.
3. Srivastava PK, DeLeo AB, Old LJ. Tumor rejection antigens of chemically induced sarcomas of inbred mice. Proc. Natl. Acad Sci USA 1986; 83:3407-11.
4. Bảng 1, trích từ M. Shevtsov & G. Multhoff. Heat shock protein-peptide and HSP-based immunotherapies for treatment of cancer. Frontiers in Immunology 2016; 7:171.
Nguồn: soha.vn