SocBong9379
New member
Nga và Taliban từng là "kẻ thù không đội trời chung", thậm chí trước cả khi Taliban lần đầu cầm quyền ở Afghanistan năm 1996. Giờ đây khi tình hình thay đổi, Nga đang âm thầm xây dựng mối quan hệ mới với Taliban – một nước cờ đầy tính toán
Nga từ từ mở cửa với Taliban, nhưng vẫn dè chừng lắm nha
Sáng 16/8, một nhóm tay súng Taliban cùng 2 xe bọc thép có súng máy đã bao vây Đại sứ quán Nga ở Kabul. Nghe thì sợ nhưng thực ra... họ đến để BẢO VỆ các nhà ngoại giao Nga đấy!
Đại sứ Nga tại Afghanistan - ông Dmitry Zhirnov kể lại với đài Echo Moskva chiều hôm đó rằng, một chỉ huy Taliban đã hứa với ông: "Sẽ không ai làm hại dù chỉ một sợi tóc của các nhà ngoại giao Nga". Flex quá đi
Khác hẳn với các đồng nghiệp phương Tây đang hoảng loạn, ông Zhirnov còn khen Taliban xử lý tình hình ở Kabul nhanh gọn lẹ.
Đây là một sự thay đổi 180 độ so với 20 năm trước – thời điểm Nga và Taliban coi nhau là "kẻ thù truyền kiếp". Giờ sau khi Taliban comeback tháng 8/2021, họ đang muốn thân thiết hơn với Nga, còn Moscow cũng... không từ chối luôn
Tuy nhiên, các chuyên gia Nga cho biết Moscow vẫn đang quan sát xem Taliban có giữ lời hứa chống ma túy và các nhóm cực đoan không nữa.
Trong khi đó, nhiều quan chức cấp cao Taliban liên tục coi Nga là đồng minh tiềm năng, đứng cạnh Trung Quốc và Pakistan. Tháng 9 vừa rồi, phát ngôn viên Taliban Zabihullah Mujahid còn kêu gọi Nga làm "nhà hòa giải" giữa Taliban và LHQ, đồng thời mời các công ty Nga đầu tư vào Afghanistan.
Về phía Nga, họ đã mời Taliban đến Moscow tuần trước để tham gia hội nghị quốc tế về Afghanistan cùng với đại diện từ Trung Quốc, Ấn Độ, Iran, Pakistan và các nước Trung Á.
Mặc dù không có thỏa thuận đột phá nào, nhưng Taliban vẫn coi đây là thành công ngoại giao rồi đấy!
Ông Abdul Salam Hanafi - Phó Thủ tướng thứ hai trong nội các lâm thời của Taliban, người dẫn đầu đoàn cho biết: "Đây là cuộc đối thoại rất hữu ích, diễn ra trong không khí thân thiện. Taliban đánh giá cao và hoan nghênh sáng kiến của Nga".
Nhưng mà nói thế thôi chứ các quan chức Nga nhấn mạnh là họ sẽ KHÔNG VỘI VÃ công nhận chính quyền Taliban đâu nhé. Lý do là lo ngại thiếu đại diện của các nhóm thiểu số trong chính phủ lâm thời Afghanistan
Nhiều chuyên gia nhấn mạnh những thách thức an ninh ở Trung Á mà Điện Kremlin đang đối mặt, nhất là việc Moscow tăng cường quân sự ở khu vực này và tập trận gần biên giới Afghanistan. Chuyên gia hàng đầu về Trung Á Andrei Kazantsev nói:
"Tình hình ở Afghanistan rất bất ổn và không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra. Có nhiều tình huống xấu có thể nổ ra, như nạn đói hay đất nước sụp đổ. Đó là lý do Nga huy động mọi nguồn lực để bảo vệ an ninh cho mình và đồng minh Trung Á".
Lịch sử "máu lửa" giữa Nga và Taliban
Nga và Taliban từng đối đầu khốc liệt, ngay cả trước khi Taliban lên nắm quyền năm 1996 - chỉ vài năm sau khi Liên Xô can thiệp vào Afghanistan từ 1979-1989.
Ngày 3/8/1995, Taliban chặn một máy bay Ilyushin-76 của Nga ở Afghanistan và buộc hạ cánh xuống Kandahar. Khi kiểm tra, Taliban phát hiện máy bay chở 30 tấn đạn dược cho Liên minh phương Bắc - phe chống Taliban. Họ bắt giữ 7 phi công Nga trong 378 ngày luôn!
Sau đó, căng thẳng càng leo thang. Taliban cung cấp nơi ẩn náu cho Phong trào Hồi giáo Uzbekistan - tổ chức cực đoan chống chính phủ Uzbekistan, Tajikistan và Kyrgyzstan từ 1999-2001. Chưa kể Taliban còn hỗ trợ tiền và vũ khí cho phiến quân Hồi giáo ở Chechnya - khu vực phía Nam nước Nga.
Ngay khi lên nắm quyền, Tổng thống Putin đã cứng rắn với Taliban. Sau vụ 11/9, ông nhanh chóng ủng hộ chiến dịch quân sự của Mỹ tại Afghanistan, yêu cầu các cơ quan an ninh Nga chia sẻ tình báo, cho phép Washington dùng không phận Nga để vận chuyển hàng hóa, thậm chí bật đèn xanh cho việc lập căn cứ Mỹ ở Trung Á.
Năm 2003, Tòa án Tối cao Nga còn coi Taliban là tổ chức khủng bố bị cấm hoạt động trên đất Nga.
Thời gian không dễ xóa nhòa căng thẳng này, nhưng động lực và toan tính của các bên đã đổi. Điện Kremlin ngày càng thất vọng vì Mỹ không ngăn được buôn bán thuốc phiện tại Afghanistan - phần lớn được nhập lậu vào Nga qua Trung Á.
Tiếp đến là khủng hoảng Ukraine và việc Nga sáp nhập Crimea năm 2014, cùng các biện pháp trừng phạt qua lại giữa Nga-Mỹ.
Ông Kazantsev nhận định: "Trong tình huống này, tôi cho rằng đối với lãnh đạo Nga, mối đe dọa từ Mỹ trở nên LỚN HƠN so với Afghanistan".
Vấn đề khác là sự xuất hiện của IS-K (chi nhánh Nhà nước Hồi giáo ở tỉnh Khorasan, miền Bắc Afghanistan). Đến năm 2018, Nga ước tính nhóm này có hơn 10.000 phần tử.
Với mục tiêu thành lập "Vương quốc Hồi giáo" trên thế giới, IS-K đã trở thành mối đe dọa hàng đầu đối với Nga tại Afghanistan.
Bước đi chiến lược của Nga
Khi ưu tiên thay đổi, Nga bắt đầu liên hệ với Taliban từ năm 2014. Đến tháng 11/2018, phái đoàn Taliban đến Moscow lần đầu để tham gia đàm phán hòa bình do Nga dẫn đầu. Kể từ đó, Taliban đã đến Moscow 7 lần, trong đó 4 lần chỉ tính từ đầu năm đến giờ thôi!
Trong lúc phương Tây gấp rút sơ tán nhân viên ngoại giao và công dân sau khi Taliban chiếm Afghanistan tháng 8, Nga lại thông báo đại sứ quán ở Kabul vẫn hoạt động bình thường. Đồng thời, quan chức Nga còn bày tỏ sự lạc quan (có chừng mực) về chính phủ mới
Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng hành động của Nga vẫn dè dặt hơn nhiều so với lời nói. Ông Andrei Serenko - người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Afghanistan nhận định, dù Nga không hài lòng với chính phủ cựu Tổng thống Ashraf Ghani, nhưng họ mong đợi chính phủ thay thế sẽ là liên minh bao gồm "bạn lâu năm" của Nga, như cựu Tổng thống Hamid Karzai và các nhân vật từ cộng đồng Tajik và Uzbek. Vì thế sự trở lại của Taliban khiến Moscow bối rối đấy.
Song ông Kazantsev cho rằng Nga không có lựa chọn nào khác ngoài việc cố thiết lập quan hệ với Taliban.
"Phương Tây có đủ khả năng để rời xa tình hình Afghanistan. Nhưng đó không phải lựa chọn của Nga vì nước này cần đảm bảo an ninh cho mình và các đồng minh Trung Á", ông Kazantsev nhấn mạnh.
Vậy Nga có những lựa chọn nào? Ông Kazantsev cho rằng chiến lược khả thi là tạo ra một "đảng thân Nga" trong chính quyền Taliban mới.
Mặc dù thiếu đột phá ngoại giao, nhưng ông lưu ý chuyến thăm Moscow tuần trước có thể mang lại cho Moscow cơ hội quý giá để tăng cường quan hệ với nhánh chính trị của Taliban.
Nếu ngoại giao không thành, Nga có thể gây sức ép bằng biện pháp khác. Từ tháng 4/2021, Nga tiến hành tập trận thường xuyên với Tajikistan và Uzbekistan gần biên giới Afghanistan. Cuộc tập trận có hàng nghìn binh sĩ và hàng trăm khí tài quân sự, từ máy bay chiến đấu đến xe tăng
Đồng thời, Moscow củng cố căn cứ thứ 201 tại Tajikistan - căn cứ quân sự lớn nhất ở Trung Á, bổ sung nhiều vũ khí mới như súng bắn tỉa, xe bọc thép và hệ thống tên lửa.
Về mục tiêu các cuộc tập trận gần biên giới Afghanistan, một số cựu quan chức quân đội Nga cho rằng Moscow muốn gửi thông điệp rõ ràng về năng lực quân sự.
"Cuộc tập trận ở Uzbekistan có máy bay ném bom tầm xa Tu-22M3. Những máy bay này không phải hỗ trợ mặt đất mà để tấn công tầm xa. Chúng là lời cảnh báo Taliban chớ tiếp cận biên giới Nga", cựu Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Nga Yuri Baluyevsky nói.
Mối lo của Nga không chỉ là Taliban có thể xâm nhập Trung Á. Giáo sư Georgi Asatryan tại Đại học Kinh tế Nga Plekhanov cảnh báo Moscow còn lo chiến thắng của Taliban có thể "truyền cảm hứng" cho các nhóm cực đoan ở các nước từng thuộc Liên Xô cũ và xa hơn.
Nguồn: soha.vn