Tưởng tượng cái cảnh này xem: một quả tên lửa tự nhiên có thể tự chọn mục tiêu, tự quyết định lúc nào thả bom và đánh kiểu gì. Nghe như phim viễn tưởng nhưng thật sự Nga đang làm việc này đấy, và theo News Australia thì sức công phá của nó có thể cực kỳ khủng luôn
Vấn đề là cuộc đua ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào vũ khí hiện giờ đang có nguy cơ phát triển nhanh hơn cả khả năng kiểm soát của con người. Nghe hơi lo lo phải không nào?
Viktor Bondarev - Tổng tư lệnh không quân Nga - đã tuyên bố tại triển lãm hàng không quốc tế MAKS-2017 rằng máy bay của họ sắp được trang bị những tên lửa hành trình có AI, có thể tự phân tích môi trường, đối thủ và tự "đưa ra quyết định" về độ cao, tốc độ, đường bay lẫn mục tiêu nữa.
"Nghiên cứu về lĩnh vực này đang được tiến hành đấy", hãng tin TASS dẫn lời CEO Tập đoàn tên lửa chiến thuật Vladimir Obnosov. "Đến giờ thì đã có một số thành tựu nhất định rồi, nhưng vẫn phải làm việc thêm vài năm nữa mới ra kết quả cụ thể được".
Tuy không nói rõ tên lửa nào sẽ được gắn AI, nhưng có hai ứng viên sáng giá trong kho vũ khí siêu đỉnh mà Tổng thống Vladimir Putin công bố năm 2018: tên lửa siêu thanh Avangard và tên lửa hành trình động cơ hạt nhân Burevestnik.
## Vũ khí hóa AI - nghe cool nhưng nguy hiểm lắm nha
Thực ra nhiều vũ khí hiện đại đã có khả năng tự đưa ra lựa chọn rồi - ví dụ như súng Gatling tự động được thiết kế để phản ứng và bắn hạ tên lửa đang bay tới trong chớp mắt.
Tuy nhiên khả năng "lựa chọn" này thường rất cơ bản thôi.
Ông Obnosov chia sẻ với TASS rằng Nga đã để ý thấy tên lửa hành trình của Mỹ ở Syria có khả năng tự chuyển hướng sau khi nhận ra mục tiêu ban đầu đã bị phá hủy rồi.
Nhưng việc có thể tự xác định và sắp xếp thứ tự ưu tiên các mục tiêu thì lại đẩy khả năng ra quyết định của máy móc lên một level hoàn toàn mới - và cũng kéo theo cả núi vấn đề về đạo đức luôn
Vấn đề lớn nhất của AI là gì? Nó không thực sự "thông minh" như người ta nghĩ.
Nó có thể cực nhanh và hiệu quả trong việc làm theo một bộ quy tắc đã được lập trình sẵn. Nhưng gặp tình huống bất ngờ thì gần như không biết xử lý luôn á.
Đó là lý do việc loại bỏ con người ra khỏi vòng lặp ra quyết định vẫn còn là chuyện tranh cãi dữ dội, như vụ của Google chẳng hạn.
Tháng 9 năm ngoái, Liên minh châu Âu đã kêu gọi thành lập hiệp ước quốc tế cấm "robot sát thủ". Một quan chức EU về đối ngoại và an ninh phát biểu: "Tôi biết rằng điều này nghe như tranh luận về tương lai xa hoặc về khoa học viễn tưởng nhưng thực ra không phải vậy đâu".
Nhưng mà Trung Quốc, Nga, Israel, Hàn Quốc và Mỹ đều phản đối ý tưởng này. Ừ thì...
## Thực tế triển khai thế nào?
Cả hai siêu tên lửa mới của Nga đều sẽ được hưởng lợi cực lớn từ khả năng ra quyết định tự động này.
Nhưng trước tiên, chúng phải bay được cái đã. Một báo cáo của cơ quan tình báo Mỹ cho biết Moscow chỉ có thể sản xuất số lượng hạn chế đầu đạn siêu thanh Avangard thôi.
Còn tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân Burevestnik (NATO gọi là Skyfall) - được cho là có thể bay luồn lách khắp thế giới để tránh bị phát hiện - thì đang vấp phải khá nhiều thất bại.
Với Avangard, Nga được cho là không thể sản xuất các linh kiện sợi carbon chịu nhiệt cần thiết để vũ khí này hoạt động được ở tốc độ gấp 20 lần tốc độ âm thanh. Các lần thử nghiệm cho thấy vật liệu không đủ chất lượng để chịu được sức nóng kinh khủng ở tốc độ siêu thanh kiểu thiên thạch.
Điện Kremlin vẫn chưa tìm được nhà sản xuất thay thế.
Tuy nhiên, cơ quan tình báo Mỹ nói với CNBC rằng họ dự đoán Nga sẽ tiếp tục phát triển loại vũ khí này, có thể triển khai ngay sau năm tới.
Còn tên lửa Burevestnik cũng được cho là chỉ thành công một phần thôi.
Các mảnh vỡ hạt nhân đã phải được vớt lên khỏi Biển Barents năm 2017 sau khi một vụ phóng thử thất bại từ địa điểm thử nghiệm vũ khí ở Bắc Cực trên đảo Novaya Zemlya. Một vụ thử khác vào tháng 1 năm nay cũng chỉ thành công một phần.
## Không chỉ có Nga đâu nha!
Nga không phải quốc gia duy nhất đang nghiên cứu vũ khí có AI tự ra quyết định. Và ứng dụng của nó đang mở rộng ra ngoài phạm vi tên lửa và drone luôn.
Quân đội Mỹ đã đưa ra dự án xây dựng thứ họ gọi là ATLAS (hệ thống tự động nhắm mục tiêu và sát thương tiên tiến).
Họ muốn cài đặt AI và machine learning lên xe tăng và xe bọc thép, cho phép vũ khí có thể thu nhận, nhận dạng và tiếp cận mục tiêu nhanh hơn ít nhất 3 lần so với quy trình thủ công hiện tại.
ATLAS cũng đề cập rằng "các phần của quy trình kiểm soát hỏa lực sẽ do AI vận hành, và chỉ để lại một ngón tay người trên cò súng" thôi.
Luật pháp Mỹ hiện yêu cầu phải có người tham gia vào bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc nổ súng. Nhưng khi tốc độ vũ khí tăng lên và thời gian phản ứng giảm dần, áp lực tự động hóa hoàn toàn quá trình này đang ngày càng lớn.
## Những câu hỏi khó trả lời
Điều này đặt ra những vấn đề nghiêm trọng đấy.
Liệu AI có thể xác định ngay lập tức những người không có sức chiến đấu (như thường dân, người tị nạn hoặc quân đội đã đầu hàng) không? Và trách nhiệm pháp lý đối với những quyết định sai lầm sẽ thuộc về ai? Chính phủ? Văn phòng mua sắm khí tài? Phi đội xe tăng? Hay nhà sản xuất?
Nguồn: soha.vn