Sau bao lâu "ở ẩn" tại Đông Nam Á, Nga giờ đang quay trở lại mạnh mẽ bằng cách bán vũ khí, làm ăn thương mại và… phát vaccine COVID-19 nữa này!
## Chiến lược bán vũ khí "đỉnh của chóp"
Trong lúc Mỹ - Trung Quốc đang cạnh tranh gay gắt đến mức "đỏ mặt tía tai", còn ASEAN thì đau đầu với khủng hoảng Myanmar, Nga lặng lẽ khẳng định vị thế là đối tác "xịn sò" của khu vực.
Ông Dmitry Mosyakov - chuyên gia về Đông Nam Á tại Viện Nghiên cứu Phương Đông thuộc Viện Khoa học Nga cho biết, sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, các lãnh đạo Nga gần như "quên béng" Đông Nam Á trong cả thập kỷ. Nhưng khi quan hệ với phương Tây ngày càng "toang", họ mới chợt nhớ ra khu vực này. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế "phi thường", lại nằm ở vị trí chiến lược giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, Đông Nam Á đã trở thành ưu tiên hàng đầu của Nga.
Chuyên gia Dmitry Mosyakov giải thích, việc đáp ứng nhu cầu hiện đại hóa quân đội của các nước ASEAN đã giúp Nga "vượt mặt" những mối quan hệ kinh tế còn lỏng lẻo.
"Nếu chỉ nhìn vào con số thương mại và đầu tư, Nga có vẻ không phải là người chơi quan trọng. Nhưng khi nhìn vào lĩnh vực an ninh trong khu vực, Nga đang ngang hàng với Mỹ, Trung Quốc và có thể thay đổi cán cân quyền lực bất cứ lúc nào"
"Bạn không cần kim ngạch thương mại 500 tỷ USD để có 'quân át chủ bài' ở Đông Nam Á đâu, chỉ cần cung cấp cho các nước những khí tài xịn nhất của Nga là được rồi", ông Dmitry Mosyakov nói.
Thực tế cho thấy, Nga là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất Đông Nam Á từ năm 2000 đến 2019, với doanh thu đạt 10,7 tỷ USD. Theo dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Mỹ chỉ đạt 7,9 tỷ USD, còn Trung Quốc thì 2,6 tỷ USD trong cùng thời kỳ.
Collin Koh, nhà nghiên cứu tại Trường Quốc tế học S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang Singapore chỉ ra vài lý do Nga "bá đạo" thế này:
Thứ nhất, các nhà xuất khẩu vũ khí Nga ít "ngại ngùng" hơn đối thủ từ Mỹ hay châu Âu khi bán hàng mới nhất cho khách Đông Nam Á. Thứ hai, Moscow offer giá "hợp túi tiền" mà không đòi hỏi ràng buộc chính trị gì cả. Thứ ba, Nga sẵn sàng "hàng đổi hàng" với những nước thiếu ngoại tệ nhưng có hàng hóa dự phòng
Gần đây, Lào tăng cường mua vũ khí Nga, đồng thời mời chuyên gia quân sự của họ sang hỗ trợ xây sân bay. Tháng 8 tới, quân đội Lào sẽ tham gia tập trận chống khủng bố ở Viễn Đông Nga - lần đầu tiên tập trận trên đất Nga và là lần thứ hai hai bên tập trận chung.
Khách hàng tiềm năng tiếp theo là Myanmar. Từ 2010 đến 2019, Nga bán vũ khí khoảng 807 triệu USD cho Myanmar, trở thành nhà cung cấp lớn thứ hai sau Trung Quốc với 1,3 tỷ USD. Tháng 1 vừa rồi, Nga đã đồng ý cung cấp hệ thống tên lửa đất đối không, máy bay giám sát không người lái và thiết bị radar cho Naypyidaw.
Cuối tháng 3, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Alexander Fomin trở thành quan chức nước ngoài cấp cao đầu tiên thăm Myanmar sau đảo chính ngày 1/2. Đến tháng 5, Tổng tư lệnh không quân Myanmar, Tướng Maung Maung Kyaw dẫn đầu phái đoàn quân sự tới Moscow tham dự triển lãm trực thăng.
Hãng thông tấn Irrawaddy của Myanmar cho biết, phái đoàn đã thảo luận về "20 siêu dự án bao gồm mua sắm vũ khí và khí tài quân sự". Trong chuyến thăm Nga tháng 6 vừa qua, lãnh đạo chính quyền quân sự Myanmar Min Aung Hlaing ca ngợi Moscow là "người bạn vĩnh viễn"
Nhiều người chê Nga đang "hợp pháp hóa" chính quyền quân sự Myanmar. Tuy nhiên, Nga khẳng định mình đang hỗ trợ "đồng thuận 5 điểm" của ASEAN nhằm chấm dứt khủng hoảng Myanmar.
"Trong các cuộc gặp với lãnh đạo và tướng lĩnh Myanmar, chúng tôi luôn thúc đẩy lập trường của ASEAN - cơ sở để giải quyết cuộc khủng hoảng tại Myanmar và khôi phục trạng thái bình thường", Ngoại trưởng Sergey Lavrov phát biểu trong chuyến thăm Indonesia tuần trước.
Dù vũ khí được coi là "con át chủ bài" theo chuyên gia Mosyakov, song không thể phủ nhận con số thương mại và đầu tư của Nga tại Đông Nam Á vẫn kém xa Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và châu Âu. Hơn nữa, một số nước Đông Nam Á cũng hơi "sợ" các lệnh trừng phạt của Mỹ nhắm vào lĩnh vực quốc phòng Nga liên quan đến khủng hoảng Ukraine và cáo buộc can thiệp bầu cử. Indonesia được cho là đang rút kế hoạch mua chiến đấu cơ Su-35 của Nga, trong khi kế hoạch mua trực thăng của Philippines cũng có nguy cơ "toang"
Tuy vậy, nhà nghiên cứu Collin Koh cho biết, nhiều đơn vị quân đội đã quen sử dụng vũ khí Nga nên việc chuyển sang nhà cung cấp khác rất khó. "Một số quốc gia Đông Nam Á, ở mức độ nào đó sẽ tiếp tục né tránh hoặc phớt lờ các biện pháp trừng phạt".
## Vaccine COVID - vũ khí "mềm" mới của Nga
Ngoài nhu cầu hiện đại hóa quân đội, đại dịch COVID-19 cũng tạo cơ hội cho Nga chứng tỏ họ có thể hỗ trợ nhiều hơn cho Đông Nam Á, chứ không chỉ bán vũ khí
Các nước như Lào, Myanmar và Philippines đã đăng ký nhận vaccine Sputnik V của Nga - loại mà Tổng thống Putin quảng bá là "đáng tin như súng AK". Dữ liệu thử nghiệm công bố trên tạp chí y khoa The Lancet cho thấy Sputnik V có hiệu quả 91,6% trong ngăn ngừa COVID-19, trong khi vaccine của Pfizer/BioNtech và Moderna đạt 90%.
Indonesia và Nga được cho là đang "thăm dò" tiềm năng hợp tác sản xuất vaccine. Thái Lan hồi tháng 4/2021 cho biết, Tổng thống Putin đã cam kết cung ứng vaccine cho họ. Malaysia cũng đã đặt mua 6,4 triệu liều vaccine của Nga.
Myanmar thông báo sẽ nhận 2 triệu liều từ tháng 7. Còn Philippines đã nhận thêm 170.000 liều cuối tuần trước, cùng với 180.000 liều đã được cung ứng.
Một số chuyên gia cho rằng, cam kết vaccine có thể là bước đi tích cực để Nga tăng cường vị thế trong khu vực.
Chris Devonshire-Ellis, người đồng sáng lập Dezan Shira & Associates - công ty tư vấn chuyên làm việc với nhà đầu tư khắp châu Á, cho biết: "Tôi nghĩ Sputnik V sẽ giúp giới thiệu thương mại và năng lực của Nga với nhiều chính phủ và cá nhân ở Nam Á và Đông Nam Á mà trước đây chưa từng hợp tác với quốc gia này".
"Một sản phẩm thành công, được cung cấp đúng cam kết cùng điều kiện hợp lý sẽ tăng sự quen thuộc, tin tưởng, thậm chí xây dựng tình bằng hữu - thứ được coi là 'quyền lực mềm'"
Ngoài vaccine, Nga có thể đã tìm thấy "phương tiện" khác để thay đổi hình ảnh: Liên minh Kinh tế Á Âu (EAEU). Được thành lập năm 2015, EAEU là thị trường rộng lớn với 183 triệu dân có GDP khoảng 5.000 tỷ USD.
Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ký hiệp định thương mại tự do với EAEU năm 2015. Tiếp đến là Singapore năm 2019. Bộ trưởng Thương mại Indonesia Muhammad Lutfi gần đây cũng công bố kế hoạch thành lập khu thương mại tự do với EAEU, dự kiến tiến hành tháng 9/2021.
Ông Devonshire-Ellis cho biết EAEU hấp dẫn các quốc gia Đông Nam Á vì nó cung cấp thị trường tương đối lớn. Bên cạnh đó, với các nhà xuất khẩu Đông Nam Á, Nga cũng là tuyến đường vận chuyển thuận tiện đến châu Âu và Trung Á. Vận chuyển hàng hóa đến Liên minh châu Âu qua cảng Vladivostok của Nga có thể rút ngắn 50% thời gian giao hàng, nhanh hơn nhiều so với đi qua kênh đào Suez
Liệu các quốc gia Đông Nam Á có sẵn sàng hợp tác sâu rộng hơn với Nga hay không vẫn còn phải xem. Tuy vậy, ASEAN và Nga đã có "Kế hoạch Hành động Toàn diện" để hợp tác về mọi mặt, từ an ninh đến y tế, xây dựng thành phố thông minh đến quản lý thiên tai từ 2021 đến 2025.
Nguồn: soha.vn