Có câu nói kinh điển: Khi kinh tế Mỹ "hắt hơi", cả thế giới phải lo sốt vó Nhưng mà giờ câu hỏi đặt ra là: Liệu chuyện gì sẽ xảy ra khi nền kinh tế "trâu" nhất hành tinh này lại... "phát sốt" luôn?
Nhìn lại năm 2020 đầy cam go, dù GDP sụt tận 3,5%, kinh tế Mỹ vẫn đang chuẩn bị "comeback" cực mạnh trong năm 2021. Bí quyết? Đơn giản chỉ là quay lại hoạt động bình thường khi mọi người tiêm vaccine đủ liều thôi.
Nhưng plot twist ở chỗ: Mỹ có thể làm được nhiều hơn thế nữa! Nếu dự luật cứu trợ COVID-19 của Tổng thống Joe Biden được "pass", tổng số tiền cứu trợ năm nay có thể vượt mốc 2,5 nghìn tỷ USD luôn á. Con số này có thể dễ dàng đẩy sản lượng lên cao hơn mức "tiềm năng" mà Văn phòng Ngân sách Quốc hội ước tính (tức là mức GDP mà nền kinh tế có thể sản xuất mà không làm lạm phát tăng vọt).
Khả năng này khiến một số nhà kinh tế Mỹ phải "alert" với những dấu hiệu lạm phát giá cả và tiền lương tăng nhanh. Và khi nền kinh tế phát triển "nóng bỏng tay" như vậy, các tác động sẽ không chỉ dừng lại trong biên giới nước Mỹ đâu nhé. Tùy vào cách mà sự phục hồi diễn ra, một nền kinh tế Mỹ quá nóng có thể là tin vui cho thế giới — hoặc là một mối nguy hiểm khác
Hiệu ứng domino là sao?
Trong một nền kinh tế đóng cửa không giao thương với ai, chi tiêu quá ít dẫn đến mất việc làm và áp lực giảm phát. Nhưng trong nền kinh tế mở như hiện nay, một số tác động của sự thay đổi nhu cầu lại "lan" sang các nước khác. Ví dụ, việc giảm mạnh chi tiêu có thể kéo theo nhu cầu nhập khẩu giảm, lúc đó một phần gánh nặng suy thoái được "chia sẻ" ra nước ngoài.
Hồi khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-09, những rối loạn trên thị trường tài chính tàn phá khắp nơi. Nhưng ngay cả những quốc gia tương đối "xa" với những khủng hoảng đó cũng cảm thấy đau đầu vì mối liên kết thương mại với Mỹ và châu Âu. Theo ước tính, khoảng 1/4 sự sụt giảm nhu cầu của người Mỹ và 1/5 sự sụt giảm nhu cầu của châu Âu được "chia đều" sang các nền kinh tế khác qua đường thương mại
Còn sự tăng trưởng về nhu cầu thì hoạt động tương tự, nhưng theo chiều ngược lại. Khi người Mỹ chi tiêu nhiều hơn, một lượng tiền này "rò rỉ" ra nước ngoài: ví dụ qua việc mua hàng hóa nước ngoài hoặc chi tiêu cho các dịch vụ - kể cả du lịch, sẽ bắt đầu tăng trở lại khi các hạn chế do đại dịch được dỡ bỏ
Một phân tích về ảnh hưởng của chính sách tài khóa do IMF công bố năm 2017 cho thấy: biện pháp kích thích kinh tế của Mỹ chủ yếu về chi tiêu (không phải cắt giảm thuế) trị giá tới 1% GDP đã làm tăng sản lượng của các quốc gia khác trung bình lên 0,33% trong năm đầu tiên. Các quốc gia có quan hệ thương mại chặt chẽ hơn chịu tác động lớn hơn nữa; ví dụ, nền kinh tế Canada được thúc đẩy gần gấp 3 lần mức trung bình. Nếu sự kết hợp giữa mở cửa trở lại và các gói kích thích tiếp thêm sinh lực cho người tiêu dùng Mỹ, thì tác động có thể được cảm nhận nhanh chóng trên toàn cầu
Phụ thuộc vào phản ứng chính sách
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc chủ yếu vào phản ứng chính sách, cả trong và ngoài nước. Mức độ ảnh hưởng của chính sách tài khóa càng mạnh hơn khi bản thân các nước nhận "buff" đang hoạt động dưới mức tiềm năng. Do đó, chi tiêu của Mỹ có nhiều khả năng "lan tỏa" sang thế giới hơn nếu sự phục hồi của họ mạnh hơn nhiều so với các đối tác thương mại.
Thông thường, tác động lan tỏa mang tới động lực mạnh mẽ cho các chính phủ phối hợp các nỗ lực kích thích kinh tế – tuy nhiên một số nền kinh tế có chính sách tài khóa chặt chẽ (ví dụ: các nền kinh tế ở châu Âu) có thể tự do phát triển trên con đường mà các nền kinh tế hào phóng hơn mở ra. Thật vậy, ngày 12/2, Janet Yellen, Bộ trưởng Tài chính Mỹ, đã kêu gọi đồng nghiệp G7 cũng "tiến hành" các biện pháp kích thích kinh tế. Nhưng những quốc gia "ăn theo" như vậy có thể gặp vấn đề với bà Yellen khi chính quyền Biden đã hứa sẽ mạnh tay với những quốc gia có thặng dư thương mại lớn và dai dẳng
Nhưng nếu nền kinh tế Mỹ tiệm cận ngưỡng tăng trưởng "quá nóng", thì việc miễn cưỡng chi tiêu ở các quốc gia khác có thể ít khó chịu hơn, vì các quốc gia với nhu cầu thấp sẽ đóng vai trò như một "van xả" cho áp lực đang tăng lên ở Hoa Kỳ. Theo nghiên cứu của Jane Ihrig, Steven Kamin, Deborah Lindner và Jaime Marquez thuộc Cục Dự trữ Liên bang, tăng trưởng thương mại toàn cầu dường như đã giúp nâng cao khả năng chịu áp lực của chính nó. Họ cho rằng sự mở rộng thương mại đã làm suy yếu mối liên kết giữa những thay đổi của nhu cầu trong nước và sự thay đổi tương ứng của tổng sản lượng, trong đó xuất khẩu ròng chịu thêm gánh nặng điều chỉnh.
Ví dụ, cuối những năm 1990, các thước đo nhu cầu trong nước thậm chí còn tăng nhanh hơn cả GDP thực (mà bản thân chỉ số này đang tăng với tốc độ "bay" luôn). Tuy nhiên, lạm phát vẫn tương đối thấp, một phần là do thâm hụt tài khoản vãng lai của Mỹ tăng lên. Tương tự, nhập khẩu tăng mạnh trong năm nay có thể làm tiêu tan áp lực lạm phát tiềm ẩn ở Mỹ trong khi lại thúc đẩy các đối tác thương mại yếu thế hơn
Sự không chắc chắn từ Fed
Điểm không chắc chắn lớn nhất đến từ phản ứng của Fed. Công trình nghiên cứu gần đây của Kristin Forbes thuộc Viện Công nghệ Massachusetts cho thấy lạm phát trong nội địa phản ứng nhanh hơn theo thời gian với các yếu tố toàn cầu - bao gồm số lượng những nền kinh tế yếu ớt trong toàn bộ nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, lạm phát tiền lương dường như vẫn chỉ nhạy cảm với tình hình trong nước. Do đó, Fed có thể sẽ kiềm chế việc tăng giá vào cuối năm nay vì cho rằng áp lực giá ngắn hạn sẽ không chuyển thành lạm phát kéo dài cho đến khi thị trường việc làm của Mỹ và nền kinh tế thế giới hồi phục hoàn toàn. Fed sẽ thúc đẩy đồng đô la yếu hơn với điều kiện tài chính dễ dàng hơn, qua đó gia tăng động lực tăng trưởng bằng việc người Mỹ mua nhiều hàng hóa từ nước ngoài hơn
Tuy nhiên, một nền kinh tế đang phát triển "quá nóng" có thể thử thách sự kiên nhẫn của Fed, đặc biệt nếu tài khoản vãng lai thâm hụt và giá tài sản tăng cao khiến Fed lo lắng về việc tích tụ rủi ro tài chính. Ám ảnh với việc tăng lãi suất của Mỹ có thể khiến thị trường toàn cầu "hoảng loạn" và buộc các nền kinh tế mới nổi phải áp dụng các chính sách tài khóa và tiền tệ ít kích thích hơn. Việc Fed đột ngột trở nên "hiếu chiến" như vậy dường như khó xảy ra. Nhưng nếu tốc độ tăng trưởng của Mỹ đủ nóng, phần còn lại của thế giới có thể "vã mồ hôi" thật sự đấy!
Nguồn: soha.vn