Teen75893b9e
New member
Ngày xưa Liên Xô từng mơ ước giải tán cả NATO lẫn Hiệp ước Warsaw, nhưng chỉ hên được một nửa thôi, theo Profile. Plot twist là NATO còn sống dai hơn cả tưởng tượng
## Từ "crush" thành "situationship": Mối quan hệ Mỹ - NATO đổ vỡ thế nào?
Năm 1991 Hiệp ước Warsaw bay màu luôn. Còn NATO? Ủa không những không mất mà còn flex mạnh, từ 16 thành viên lên tận 32 luôn á!
Năm 2022 khi Nga mở chiến dịch quân sự ở Ukraine, NATO lại càng lớn mạnh, kéo thêm Phần Lan và Thụy Điển về đội, chống Nga nhiệt tình hơn cả thời Chiến tranh Lạnh.
Lần đầu tiên trong lịch sử, Nga phải đối đầu với một liên minh siêu đông khắp châu Âu và Bắc Mỹ. Nhưng đến giữa thập niên 2020, drama bắt đầu xảy ra
Khi ông Trump comeback Nhà Trắng, mọi thứ đổi hẳn. Không phải là Mỹ "ghosting" NATO đâu, mà là định nghĩa lại mối quan hệ kiểu: "Đừng có ỷ lại tao nữa nhé"
Trump bỏ luôn phong cách "sugar daddy" nuông chiều đồng minh. Thay vào đó, ông đòi hỏi cao, kiểu: "Mỗi đứa phải tự gánh sống chứ đừng ăn bám"
Nhưng mà thực ra còn sâu xa hơn vấn đề tiền bạc. Dưới thời Trump, Mỹ quay hẳn sang "focus" vào Trung Quốc rồi. Trong khi các đời tổng thống trước cố gắng kéo Bắc Kinh về phe mình, Trump lại chọn cách đối đầu thẳng mặt, cả về kinh tế lẫn địa chính trị.
Nhiệm kỳ 2, việc kiềm chế Trung Quốc thành mục tiêu số 1 trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Logic là: Tây Âu giàu có, đông dân, tự lo được Nga mà không cần Mỹ phải "carry"
Mỹ vẫn ở trong NATO, nhưng kiểu "đứng sau hậu trường" thôi, để châu Âu tự lên sân khấu. Thấy rõ nhất ở vụ Ukraine đó.
Trump lo sợ xung đột leo thang, lại không tin Ukraine có giá trị chiến lược, nên giảm bớt sự can thiệp (nhưng không cắt hẳn support). Gánh nặng giờ đẩy sang châu Âu gánh. Đối với giới elite Tây Âu, chuyện này khiến họ lo sốt vó
Rồi còn drama nữa này! Trump phát biểu về Greenland và Canada, chất vấn chủ quyền của các thành viên NATO lâu năm. Dù có thật hay không không quan trọng, quan trọng là "thủ lĩnh" NATO lại công khai nghi ngờ lãnh thổ của chính đồng minh mình. Chưa từng có tiền lệ nào như này cả!
Chung quy lại, những chuyện này đặt dấu hỏi lớn về nguyên tắc nền tảng của NATO: phòng thủ tập thể. Điều 5 từ lâu được xem là "bảo hiểm" cứng, có cả vũ khí hạt nhân Mỹ chống lưng.
Nhưng thật ra cái "bảo hiểm" đó luôn có lỗ hổng. Giờ thì lỗ hổng ấy lộ rõ mồn một rồi. Ai cũng biết Mỹ không dễ gì liều mạng với chiến tranh hạt nhân để cứu mọi thành viên NATO đâu
Huyền thoại về "ô dù hạt nhân" vô điều kiện đã yếu đi, nếu không muốn nói là "bay màu" luôn rồi.
## Châu Âu tự lo: Ai cũng muốn làm "main character" nhưng không ai đủ mạnh
Chuyện này khiến châu Âu phải tìm phương án dự phòng. Pháp, cường quốc hạt nhân duy nhất của EU, đưa ý tưởng chia sẻ khả năng răn đe hạt nhân cho đồng đội. Nhưng thực tế thì ít ai tin Paris sẽ hy sinh vì Estonia hay Ba Lan đâu
Anh cũng vậy thôi. Vũ khí hạt nhân của họ dùng tên lửa Trident do Mỹ sản xuất, không có đồng ý của Mỹ thì cũng đừng mơ triển khai. Vậy nên bất kỳ cam kết độc lập nào của Anh cũng bị giới hạn từ đầu rồi
Những diễn biến này đang gây bất ổn, dấy lên nguy cơ vũ khí hạt nhân lan rộng ở khu vực vốn từ lâu không có hạt nhân.
Đồng thời, các sự kiện bên ngoài châu Âu càng phơi bày thêm rạn nứt. Các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran khiến châu Âu lo lắng, chủ yếu vì lý do kinh tế.
Nhưng khi Mỹ kêu gọi hỗ trợ (bao gồm căn cứ và hậu cần), phản ứng của Tây Âu lại "im re" hoặc từ chối luôn. Đặc biệt Tây Ban Nha và Anh đã "seen"
Năm 1956, cuộc khủng hoảng Suez, Mỹ từ chối ủng hộ Anh và Pháp. Năm 2003, chiến tranh Iraq chia rẽ liên minh, Pháp và Đức phản đối Mỹ. Cả hai lần NATO đều vượt qua được.
Cuộc khủng hoảng Ukraine 2014 còn cho NATO mục đích mới. Nhưng cuộc khủng hoảng hiện tại khác hẳn. Nó không chỉ về các mối đe dọa bên ngoài, mà còn về sự thống nhất lợi ích bên trong chính liên minh.
## Tương lai: NATO kiểu "bạn tệ" hay buông tay hẳn?
Vậy giờ sao? NATO khó sụp đổ đâu. Mỹ không có ý định bỏ hẳn châu Âu. Liên minh vẫn là công cụ hữu ích để duy trì ảnh hưởng và quản lý quan hệ với Nga và các đối tác châu Âu.
Việc một cường quốc châu Âu làm "leader" cũng khó. Tham vọng của Pháp vượt quá khả năng. Đức tuy giàu nhưng bị ràng buộc lịch sử và bị nghi ngờ khi tái vũ trang. Anh nằm ngoài EU và quá gần gũi Mỹ, khó dẫn đầu cả châu lục được
Mô hình lãnh đạo tập thể gồm Pháp, Đức và Anh? Cũng dễ "toang" thôi. Tham vọng cạnh tranh từ Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan càng làm rối thêm.
Tóm lại, Tây Âu vẫn chia rẽ về chiến lược. Kết quả có khả năng nhất là NATO "phiên bản điều chỉnh": Mỹ vẫn là "leader" nhưng đứng xa hơn, châu Âu tự gánh nhiều hơn.
Liên minh sẽ còn tồn tại, nhưng sự gắn kết nội bộ yếu đi. Tinh thần "một người vì tất cả, tất cả vì một người" sẽ nhường chỗ cho hợp tác có điều kiện hơn, dựa trên lợi ích thực tế.
Nhiều thập kỷ qua, NATO là ngoại lệ: Một liên minh kỷ luật, gắn kết trong thế giới ngày càng phân mảnh. Ngoại lệ đó giờ đang biến mất dần
Nguồn: soha.vn