Hóa ra các ông lớn bên Trung Quốc đang bắt đầu "dè chừng" với chuyện mua bán và đầu tư năng lượng từ Nga rồi đó. Một số thì tạm dừng hoặc giảm mua, số còn lại thì chơi chiêu giao dịch qua bên thứ ba cho an toàn
**Tình hình có vẻ "căng đét"**
Kể từ khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra, cả thế giới đều dán mắt vào Trung Quốc xem nền kinh tế lớn thứ hai thế giới này có "giúp đỡ" nước láng giềng phương bắc và "đối tác chiến lược" hay không.
Gần ba tháng trôi qua, Trung Quốc không hề có động thái hỗ trợ ngoại giao gì cả, nhưng cũng chẳng lên án chiến dịch quân sự của Nga như các chính trị gia phương Tây từng nghĩ đâu nhé.
Mặc dù phương Tây cố gắng "cắt đứt huyết mạch kinh tế" với Nga, nhưng số liệu thương mại mới nhất cho thấy Bắc Kinh và Moscow vẫn hợp tác khá ổn. Tháng 4, nhập khẩu hàng tháng của Trung Quốc từ Nga đạt kỷ lục 8,89 tỷ USD, tăng 56,6% so với cùng kỳ năm ngoái và cao hơn 13,3% so với tháng 3 luôn
**"Ốc không mang nổi mình ốc"**
Nhưng mà plot twist là viễn cảnh này có thể sẽ "xám lắm" đó. Theo các chuyên gia, thay vì tăng cường mua hàng Nga, Trung Quốc đang bắt đầu ngần ngại rồi. Lý do? Các đợt phong tỏa nghiêm ngặt vì dịch bệnh đã "đánh sấp mặt" các khu vực giàu nhất ở Trung Quốc trong hai tháng qua, làm nền kinh tế "ngộp thở" và nhu cầu giảm sút
Các quan chức Trung Quốc tuyên bố thương mại bình thường với Nga vẫn tiếp tục bất chấp lệnh trừng phạt phương Tây. Nhưng với các nhà nhập khẩu Trung Quốc, họ phải tính toán kỹ xem hàng Nga giảm giá có đủ rẻ để "bù" cho những rủi ro về thanh toán, vận chuyển và khả năng bị trừng phạt thứ cấp không nữa.
Hiện tại, khoảng 80% hàng hóa Nga nhập khẩu của Trung Quốc là khoáng sản và dầu thô chiếm hơn 70% lượng khoáng sản đó, theo tính toán của SCMP dựa trên số liệu hải quan Trung Quốc.
Điều này nghĩa là bất kỳ biến động nào của giá dầu thô trên thị trường toàn cầu đều sẽ ảnh hưởng lớn đến tổng lượng nhập khẩu từ Nga của Trung Quốc.
Tính toán của Post cho thấy giá nhập khẩu dầu thô trung bình trong tháng 4 cao hơn 70,3% so với cùng kỳ năm 2021. Và giá dầu thô của Nga cũng tăng 50,9% so với năm ngoái.
Trong tháng 3, nhập khẩu của Trung Quốc từ Nga tăng 26,39% so với cùng kỳ năm ngoái (tính bằng USD), trong đó dầu thô tăng 29,93%. Sang tháng 4, các con số này lần lượt là 56,6% và 59,01%.
Ngay cả khi lượng dầu và khí đốt từ Nga giảm, nhưng được bán với giá cao hơn nên doanh thu của Nga vẫn "ngon lành" và có thể còn cao hơn trước đây
Trung Quốc được cho là sẽ nhập khẩu nhiều dầu thô Nga hơn kể từ khi xung đột bắt đầu cuối tháng 2, đặc biệt khi các lệnh trừng phạt của phương Tây leo thang. Mỹ và Anh cấm nhập khẩu dầu Nga, còn EU thông báo kế hoạch chấm dứt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của Nga trong khoảng 5 năm.
Thế nhưng, các số liệu thương mại theo khối lượng lại kể một câu chuyện khác. Trong tháng 3, mặc dù giá trị nhập khẩu tăng, nhưng lượng dầu thô của Nga giảm 14,12% so với cùng kỳ năm ngoái - tương đương với mức giảm 14% của tổng lượng dầu thô mà Trung Quốc nhập khẩu trong cùng tháng.
Michal Meidan, Giám đốc Chương trình Năng lượng Trung Quốc tại Viện Oxford cho biết: "Các biện pháp trừng phạt nhằm giảm doanh thu của Nga cũng đồng nghĩa với việc giảm nguồn cung dầu và khí đốt của Nga trên thị trường toàn cầu, từ đó bóp nghẹt thị trường và tăng giá."
"Nhưng có những hợp đồng không thể thay đổi được. Điều đó có nghĩa là không phải tất cả người mua đều có thể ngừng mua dầu và khí đốt của Nga. Ngay cả khi khối lượng xuất khẩu từ Nga giảm, với giá cao hơn, doanh thu của Nga vẫn cao và có khả năng còn cao hơn so với trước đây."
Trong tháng 4, lượng dầu thô của Nga đến Trung Quốc tăng 2,6% so với tháng trước, so với mức tăng 6,6% từ tất cả các nguồn nhiên liệu.
Theo ông Zha Daojiong, giáo sư Trường Nghiên cứu Quốc tế tại Bắc Kinh, nhu cầu của Trung Quốc đang giảm dần do các đợt phong tỏa nghiêm ngặt kéo dài ở Thượng Hải và nhiều nơi khác.
"Thượng Hải bị phong tỏa, nhu cầu tiêu thụ xăng dầu của thị trường Trung Quốc trở nên yếu hơn bình thường," Zha nói.
Trước khi xung đột bắt đầu, Trung Quốc đã tăng cường mua dầu thô từ Nga. Quốc gia này là nguồn cung phổ biến cho các nhà máy lọc dầu nhỏ độc lập, do vị trí địa lý gần giúp giảm chi phí vận chuyển.
Năm 2021, 72% dầu thô Trung Quốc được mua từ nước ngoài và khoảng 79,6 triệu tấn (tương đương 15,5% tổng lượng dầu thô nhập khẩu) là từ Nga - nhà cung cấp lớn thứ hai sau Ả Rập Xê-út. Hầu hết dầu thô của Nga được chuyển đến Trung Quốc bao gồm ESPO Blend từ cảng Kozmino ở viễn đông. Năm ngoái, khoảng 80% các chuyến hàng ESPO Blend bằng đường biển được xuất xưởng ở Sơn Đông, cho thấy hầu hết đã đến các nhà máy lọc dầu độc lập, Song tại S&P cho biết.
"Trong những tháng gần đây, chúng ta đã thấy con số này giảm xuống 70% hoặc thấp hơn một chút, và điều này một phần là do các nhà máy lọc dầu độc lập giảm số lần vận hành để đáp ứng nhu cầu giảm cũng như các vấn đề liên quan khác với các biện pháp phòng chống Covid-19," bà cho hay.
**Các công ty lớn "dè chừng" hơn rồi nha**
Mặc dù các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga cho đến nay vẫn chưa được mở rộng với hoạt động xuất khẩu năng lượng với các nước khác, nhưng hầu hết người mua ở Trung Quốc đang hành động thận trọng hơn với thương mại hoặc đầu tư năng lượng với Nga. Họ chọn cách ngừng hoặc giảm mua hoặc giao dịch qua bên thứ ba, theo một nhà nghiên cứu và cố vấn cho chính phủ Trung Quốc trong lĩnh vực an ninh năng lượng (yêu cầu giấu tên).
Người này cho biết: "Các công ty lớn hơn có hoạt động kinh doanh toàn cầu sẽ thận trọng hơn vì sợ hoạt động kinh doanh của họ ở Mỹ hoặc toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt."
Tuy nhiên, Bloomberg đưa tin rằng Bắc Kinh đang đàm phán với Moscow để mua thêm dầu, nhằm tăng cường lượng dự trữ dầu thô chiến lược của Trung Quốc.
Không giống như các nhà máy lọc dầu thuộc sở hữu nhà nước (phải thận trọng hơn với tư cách là đại diện nhà nước), các thương nhân độc lập có nhiều khả năng sẽ tận dụng cơ hội để mua các thùng dầu rẻ hơn của Nga, Meidan nói.
"Tuy nhiên, đối với các công ty lọc dầu độc lập, việc tiếp cận nguồn tài chính sẽ khó hơn," bà nói.
Lo ngại về những tác động có thể xảy ra bởi các lệnh trừng phạt của phương Tây, các chi nhánh ở nước ngoài của một số ngân hàng lớn của Trung Quốc được cho là đã ngừng các giao dịch tài trợ liên quan đến hàng hóa của Nga ngay sau khi xung đột bắt đầu.
"Để giải quyết vấn đề này, có thể có các yêu cầu thanh toán trước cho hàng hóa chưa đến nơi. Nhưng với giá dầu cao như hiện nay, điều này sẽ cản trở rất nhiều việc dùng vốn cho các nhà máy lọc dầu quy mô nhỏ hơn và ngăn việc họ mua hàng hóa của Nga," Song nói.
Meidan cho biết, với việc Bắc Kinh đã tăng gấp đôi sự nghiêm ngặt của chính sách Zero-Covid và việc vận chuyển xuyên khu vực bị hạn chế kể từ tháng 3, vẫn chưa rõ khi nào nhu cầu dầu thô của Trung Quốc sẽ phục hồi trở lại
**Chuyện khí đốt và than đá thì sao?**
Đối với khí đốt tự nhiên, Nga là nhà cung cấp lớn thứ ba của Trung Quốc, sau Australia và Turkmenistan. Nhưng kể từ khi chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine bắt đầu, giá trị nhập khẩu khí đốt tự nhiên từ Nga đã giảm xuống, mặc dù giá toàn cầu tăng vọt.
Theo các chuyên gia, Nga không thể chuyển hướng đường ống dẫn khí đốt từ châu Âu sang Trung Quốc do hạn chế về cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, Elizabeth Wishnick, nhà khoa học nghiên cứu cấp cao tại CNA (tổ chức nghiên cứu và phân tích phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ), cho biết Nga sẽ có cơ hội bán thêm khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cho Trung Quốc.
Sau khi giảm 19,4% trong tháng 3, khối lượng nhập khẩu LNG từ Nga đã tăng trở lại vào tháng 4, tăng 79,63% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tuy nhiên, vận chuyển LNG có thể là một trở ngại khác, vì các tàu mang cờ quốc tế sẽ gặp khó khăn trong việc này, trong khi Nga thiếu tàu chở dầu chịu được băng đá, Wishnick nói.
Cô nói: "Nga đã đưa các tàu chở dầu của Hàn Quốc vào biên chế, nhưng Hàn Quốc lại đang tuân thủ các biện pháp trừng phạt và đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hàng hải và thiết bị hàng hải. Các công ty Trung Quốc đã hợp tác với Nhật Bản và Phần Lan để đóng các tàu chở LNG chịu được băng đá để sử dụng ở Bắc Cực của Nga, nhưng cả Nhật Bản và Phần Lan đều đang tuân thủ các lệnh trừng phạt, vì vậy vẫn chưa rõ sẽ có những tác động gì có thể xảy ra."
So với dầu, việc giảm giá mạnh từ các công ty khai thác than của Nga gần đây đã thu hút sự quan tâm ngày càng lớn của người mua Trung Quốc, theo dữ liệu hải quan và vận tải hàng hóa
Than đá là sản phẩm quan trọng thứ hai của Nga mà Trung Quốc nhập khẩu, với giá trị thương mại bằng khoảng 1/8 giá trị của dầu thô, theo tính toán của Post.
Nhập khẩu than của Nga của Trung Quốc đã tăng lên, đặc biệt là sau khi Bắc Kinh không chính thức cấm nhập khẩu than của Australia vào cuối năm 2020 do căng thẳng chính trị với Canberra. Năm 2021, nước này trở thành nhà cung cấp than lớn thứ hai của Trung Quốc sau Indonesia, cung cấp 52 triệu tấn - bao gồm 37,3 triệu tấn than nhiệt và 10,7 triệu tấn than cốc - và chiếm 14,4% tổng lượng nhập khẩu của Trung Quốc.
Tương tự như tình hình thương mại dầu mỏ, lượng than nhập khẩu của Nga trong tháng 3 đã giảm 29,7% so với cùng kỳ năm ngoái, theo số liệu của cơ quan hải quan. Theo Pranay Shukla, phó giám đốc S&P Global Market Intelligence, nguyên nhân chủ yếu là do các thương nhân Trung Quốc hạn chế mua khi các ngân hàng đình chỉ việc phát hành thư tín dụng (LC) đối với hàng hóa chở than của Nga.
Thế nhưng, việc Chính phủ Trung Quốc dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với tất cả than nhập khẩu (trước đây chỉ có than Indonesia được miễn thuế) từ ngày 1/5 sẽ hỗ trợ thêm cho hàng hóa than của Nga, theo các chuyên gia.
Nguồn: soha.vn