Chắc nhiều bạn trẻ sẽ bất ngờ khi biết rằng Nam Phi – quốc gia ở mũi phía Nam châu Phi – lại sở hữu một nền công nghiệp quốc phòng (CNQP) xịn sò đến vậy đó!
Với nền kinh tế đang lên như diều gặp gió ở Lục địa Đen, cộng thêm chiêu thức hợp tác "đu đưa" cả phương Tây lẫn các đối tác BRICS, Nam Phi đã ghi điểm cực mạnh trong lĩnh vực CNQP. Câu chuyện của họ nghe thật sự rất inspiring luôn!
## Những ngày đầu đầy gian nan
CNQP Nam Phi bắt đầu hình thành từ thời kỳ chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid – một giai đoạn đen tối của lịch sử.
Năm 1977, do áp lực chính trị, Liên hợp quốc đã "cấm cửa" việc bán vũ khí cho chế độ Apartheid. Thời điểm đó, quân đội Nam Phi đang dính líu sâu vào cuộc xung đột ở Angola – một cuộc chiến kéo dài hàng thập kỷ mới kết thúc vào năm 1989.
Bị cấm vận nhưng vẫn phải đánh nhau thì làm sao? Nam Phi đã tự mình "xắn tay áo" làm luôn! Họ cho ra đời những xe bọc thép chống mìn cực kỳ hiệu quả, vũ khí dẫn đường hiện đại, công nghệ thông tin liên lạc an toàn và cả trực thăng tấn công nữa.
Giai đoạn 1960-1970, Nam Phi đã tự cung tự cấp được CNQP của mình. Những sản phẩm nổi bật nhất phải kể đến xe bọc thép chở quân APC Gasspir và xe chiến đấu bộ binh Ratel.
Các loại xe này "xịn" thật sự – cơ động tốt trên khắp chiến trường châu Phi, đặc biệt là có hệ thống treo và khung gầm chữ V giúp chống mìn cực đỉnh. Đây là tính năng must-have khi dùng bộ binh cơ giới ở châu Phi lúc đó.
Đến thập niên 1970-1980, Nam Phi đã sản xuất được rất nhiều vũ khí xuất khẩu cho các quốc gia khác trên thế giới.
Tuy nhiên, khi cuộc xung đột ở Angola kết thúc và Nam Phi rút quân khỏi Namibia, ngân sách quốc phòng cắt giảm mạnh. Hàng loạt dự án đang làm dở phải "gác máy" luôn.
Năm 1994, chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid chính thức kết thúc – một bước ngoặt lịch sử cho CNQP Nam Phi.
Nelson Mandela – người đứng đầu Phong trào các Dân tộc châu Phi và là vị Tổng thống da đen đầu tiên – đã ưu tiên đầu tư cho kinh tế, giáo dục và an sinh xã hội hơn là quốc phòng.
Lần này, cấm vận công nghệ lại đến từ phương Tây. Quân đội Nam Phi buộc phải dùng vũ khí nguồn gốc Liên Xô vì quan hệ hai nước được cải thiện sau cách mạng. Nền CNQP từng rất ưu việt giờ đứng trước nguy cơ tàn lụi.
## Comeback đỉnh của chóp
Tưởng đâu game over rồi thì cuối những năm 1990, vận may quay trở lại! Kinh tế Nam Phi vọt lên cho phép họ ký các thỏa thuận quốc phòng "khủng" lên đến gần 5 tỷ USD – một con số cực khủng vào thời điểm đó!
Để tranh giành "miếng bánh béo bở" này, các ông lớn ngành vũ khí trên thế giới đổ xô đến Nam Phi và nhảy vào các cuộc đấu thầu.
Nam Phi đã chơi rất thông minh: họ thiết lập các liên doanh giữa doanh nghiệp địa phương và đối tác nước ngoài để nghiên cứu và sản xuất vũ khí. Các đối tác đã "choáng váng" trước năng lực và công nghệ của doanh nghiệp nội địa – họ có nền tảng cao và khả năng "hút" kiến thức thần tốc!
Ví dụ điển hình là việc liên kết sản xuất các bộ phận của tiêm kích JAS-39 Gripen và máy bay vận tải A400M. Từ đây, ngành CNQP Nam Phi có thêm động lực mới và phát triển vượt bậc.
Giai đoạn này, Nam Phi còn tích cực cử lực lượng gìn giữ hòa bình ra thế giới để đóng góp vào an ninh chung và... "farming exp" từ chiến trường thực tế để cải tiến kỹ thuật quân sự. Chiến lược thông minh thật!
Không chỉ "chơi" với phương Tây, Nam Phi còn liên tục mở rộng quan hệ với Trung Quốc, Nga và khối BRICS để tiếp cận công nghệ quốc phòng từ nhiều nguồn.
Kết quả là ngày nay, trong kho vũ khí của Nam Phi có cả xe thiết giáp, tên lửa dẫn đường, tên lửa chống tăng... nguồn gốc Nga. Đa dạng hóa nguồn cung – chiến lược pro max!
Với những bước tiến vượt bậc trong kỹ thuật, Nam Phi đã tự tin tham gia các cuộc đấu thầu mua sắm trang bị của nhiều quốc gia đang phát triển, thậm chí "vào tận sân nhà" của các cường quốc công nghệ.
Ví dụ gần đây nhất là hợp đồng xuất khẩu tên lửa phòng không tiên tiến Umkhonto để trang bị cho chiến hạm tàng hình lớp Visby của Hải quân Hoàng Gia Thụy Điển. Đỉnh chưa! ️
Đông Nam Á và Việt Nam cũng là thị trường tiềm năng trong mắt các nhà thầu từ Lục địa Đen. Gần đây họ đã chào bán hệ thống tên lửa Umkhonto để trang bị trên tàu chiến SIGMA nhằm giúp Việt Nam tăng cường khả năng quốc phòng.
Nếu so với những năm 1990 thì đây thực sự là một comeback ngoạn mục của công nghiệp sản xuất vũ khí Nam Phi!
## Bài học cho Việt Nam
Có thể nói, từ một quốc gia chưa có nền tảng về công nghệ, nhưng với con đường đúng đắn và đầu tư nghiêm túc, Nam Phi đã xây dựng thành công một nền CNQP vững mạnh. Họ có thể tự chủ sản xuất các trang bị từ vũ khí cá nhân đến vũ khí hạng nặng.
Đây có lẽ sẽ là bài học thú vị cho Việt Nam khi chúng ta đang nhận được nhiều sự quan tâm từ các đối tác quốc phòng trên thế giới – mỗi đối tác có thế mạnh riêng. Từng bước chúng ta hoàn toàn có thể học hỏi để cho ra đời những sản phẩm độc đáo của riêng mình.
Câu chuyện Nam Phi cho thấy: kiên trì, đầu tư đúng hướng và hợp tác thông minh có thể tạo nên những bước nhảy vọt đáng kinh ngạc!
Nguồn: soha.vn