TổngTàiMầmNon
New member
Ê quá, bạn có thể tưởng tượng được không? Một lời tiên tri ngày tận thế đã khiến cả triệu người mất ngủ suốt mấy năm trời!
Năm 1974, hai nhà vật lý thiên văn John Gribbin và Stephen Plagemann đã thả "bom tấn" với cuốn sách The Jupiter Effect (tạm dịch: Hiệu ứng sao Mộc). Cuốn sách này không chỉ bán chạy như tôm tươi mà còn gieo rắc nỗi sợ hãi kinh hoàng lên hàng triệu người trên toàn thế giới, đặc biệt là dân California.
Ngày tận thế được dự báo? 10/3/1982!
Nhưng nhìn lại thì đây là bài học "máu" về ranh giới mong manh giữa giả thuyết khoa học và sự hoang tưởng, cùng với sức mạnh đáng sợ của truyền thông trong việc khuếch đại những nỗi sợ vô căn cứ.
Vậy họ đã "predict" cái gì mà drama thế?
Lập luận của hai ông dựa trên một sự kiện thiên văn có thật: các hành tinh thẳng hàng. Gribbin và Plagemann giả định rằng khi các hành tinh trong Hệ Mặt trời nằm trên cùng một đường thẳng, tổng lực hấp dẫn của chúng sẽ tác động cực mạnh lên Mặt trời.
Rồi theo "logic" của họ thì: Mặt trời sẽ xuất hiện nhiều vết đen và bùng nổ bức xạ hơn → ảnh hưởng đến từ trường Trái đất → làm chậm tốc độ quay của hành tinh chúng ta → tạo ra áp lực địa chất khủng khiếp lên các đứt gãy vỏ Trái đất.
Kết cục? Một trận động đất kinh hoàng tại đứt gãy San Andreas đủ sức... xoá sổ luôn bang California!
Tại sao mọi người lại tin vậy?
À vì hai tác giả này có học vị "xịn xò", nên lời nói có sức thuyết phục cực mạnh. Thêm vào đó, những năm 70 người ta đang lo lắng về suy thoái môi trường và thảm họa hạt nhân, nên một lời tiên tri được đóng gói bằng ngôn ngữ khoa học dễ dàng chiếm được lòng tin.
Truyền thông thời đó cũng "hype" quá trời quá đất luôn, biến giả thuyết thành "sự thật" trong mắt công chúng. Mọi người không còn coi đó là giả thuyết cần kiểm chứng nữa mà coi như bản án đã định sẵn cho nhân loại rồi!
Cảnh tượng năm 1982 drama như phim Hollywood
Khi ngày 10/3/1982 đến gần, không khí tại California căng thẳng như dây đàn sắp đứt. Nhiều người đã:
• Mua bảo hiểm động đất với giá cắt cổ
• Xây hầm trú ẩn kiểu doomsday preppers
• Lên kế hoạch di tản hàng loạt
Thậm chí chính quyền địa phương cũng phải chịu áp lực cực lớn để chuẩn bị các kế hoạch ứng phó khẩn cấp cho một thảm họa... không có thật!
Plot twist: Khoa học chính thống đã "vạch mặt"
Giới khoa học lúc đó đã sớm lên tiếng phản bác. Các nhà thiên văn học và địa vật lý chỉ ra rằng lực hấp dẫn của các hành tinh khi thẳng hàng tác động lên Trái đất là... không đáng kể luôn!
Mặt trăng gần Trái đất hơn mà lực thủy triều của nó còn lớn hơn gấp nhiều lần so với tổng lực hấp dẫn từ tất cả các hành tinh khác cộng lại đó! Việc liên kết hoạt động của Mặt trời với đứt gãy địa chất tại California thì càng thiếu bằng chứng thực nghiệm.
Nói chung, việc các hành tinh thẳng hàng chỉ là một hiện tượng hình học đơn thuần trong không gian thôi, chứ không có "quyền năng siêu nhiên" gì để bẻ gãy vỏ Trái đất cả!
Kết cục: Ngày tận thế... không xảy ra!
Ngày 10/3/1982 trôi qua trong bình lặng - không có động đất, không có thảm họa gì cả! Cuốn sách trở thành "vết đen" trong sự nghiệp của hai tác giả và là ví dụ điển hình về giả khoa học trong sách giáo khoa.
Điều đáng nói là ngay cả sau khi sự việc đã qua, John Gribbin vẫn cố gắng biện minh thay vì thừa nhận sai, càng làm mất lòng tin của cộng đồng khoa học.
Bài học rút ra cho thời đại fake news
Sự kiện The Jupiter Effect để lại nhiều suy ngẫm sâu sắc:
1. Trách nhiệm của người có tiếng nói chuyên môn: Khi một nhà khoa học dùng danh tiếng để đưa ra dự báo giật gân mà không kiểm chứng kỹ, họ không chỉ tự hủy hoại uy tín mà còn làm xói mòn niềm tin của công chúng vào khoa học thật sự.
2. Vai trò của truyền thông: Nỗi sợ hãi luôn là món hàng bán chạy! Việc các phương tiện truyền thông ưu tiên tiêu đề gây sốc thay vì phân tích khách quan đã tạo điều kiện cho tin đồn thất thiệt phát triển mạnh mẽ.
Nguồn: kenh14.vn