Ơ kìa, hóa ra ông bà tổ tiên ngày xưa xịn xò hơn mình nghĩ nhiều đấy! Một phát hiện khảo cổ siêu đỉnh tại Nam Phi đang làm giới khoa học phải "mở mang tầm mắt" về độ thông minh của con người thời tiền sử. Cụ thể là những mũi tên thạch anh tẩm độc có tuổi đời lên tới 60.000 năm - chính là bằng chứng cổ xưa nhất cho thấy ông bà ta đã biết dùng "chiêu độc" để săn bắn từ lâu lắm rồi!
Các nhà khảo cổ học đến từ Nam Phi và Thụy Điển đã tìm thấy dấu vết chất độc trên những mũi tên thạch anh tại hang đá Umhlatuzana ở tỉnh KwaZulu-Natal. Phát hiện này không chỉ gây shock vì tuổi đời siêu cổ, mà còn vì nó hé lộ trí tuệ, kiến thức và khả năng "hack" tự nhiên của con người thời đó xịn đến mức nào.
Theo kết quả nghiên cứu, chất độc được phết lên các mũi tên này có nguồn gốc từ cây gifbol (tên khoa học là Boophone disticha), mà người ta hay gọi là "hành độc". Đây là một loài thực vật nổi tiếng với độc tính mạnh mẽ và vẫn được một số thợ săn địa phương ở Nam Phi sử dụng cho đến tận bây giờ đấy!
Phân tích hóa học các cặn còn sót lại trên mũi tên cho thấy sự hiện diện của hai loại alkaloid là buphandrine và epibuphanisine. Alkaloid là nhóm hợp chất chứa nitơ phổ biến trong tự nhiên, thường được thực vật sản sinh như một cơ chế tự vệ trước động vật ăn cỏ. Những hợp chất này cũng xuất hiện ở một số loài nấm và thậm chí ở vài loài động vật.
Điểm đặc biệt ở đây là các độc tố này có độ bền "trâu bò" vô cùng! Chúng đã tồn tại suốt khoảng 60.000 năm trong lòng đất, cho đến khi được phát hiện nhờ các phương pháp phân tích hiện đại như khối phổ. Đây là minh chứng hiếm hoi cho thấy các dấu tích hóa học cổ xưa có thể được bảo tồn qua hàng chục nghìn năm - quá đỉnh!
Giáo sư Marlize Lombard từ Viện nghiên cứu cổ sinh Palaeo-Research thuộc Đại học Johannesburg nhấn mạnh rằng đây là bằng chứng trực tiếp cổ xưa nhất cho thấy con người đã biết dùng mũi tên tẩm độc. Theo bà, phát hiện này chứng minh tổ tiên chúng ta ở miền nam châu Phi không chỉ phát minh ra cung tên sớm hơn nhiều so với dự đoán trước đây, mà còn hiểu rõ cách tận dụng hóa học tự nhiên để tăng hiệu quả săn bắn lên mấy lần.
Để củng cố kết luận, team nghiên cứu đã so sánh các cặn độc tiền sử với những mũi tên có niên đại khoảng 250 năm hiện đang được lưu giữ tại các bảo tàng ở Thụy Điển. Kết quả? Dấu vân tay hóa học của các chất độc gần như trùng khớp hoàn toàn, khẳng định sự liên tục đáng kinh ngạc trong tri thức sử dụng thực vật độc của con người qua nhiều thế hệ. Respect!
Giáo sư Sven Isaksson từ Phòng thí nghiệm nghiên cứu khảo cổ của Đại học Stockholm cho biết việc tìm thấy cùng một loại chất độc trên cả mũi tên tiền sử và mũi tên lịch sử là yếu tố then chốt giúp xác nhận kết quả. Theo ông, việc phân tích cấu trúc hóa học đã chứng minh rằng những hợp chất này đủ ổn định để tồn tại trong lòng đất suốt thời gian dài như vậy.
Quan trọng hơn cả là việc sử dụng chất độc trong săn bắn phản ánh mức độ tư duy và khả năng lập kế hoạch của con người thời kỳ đầu. Nếu như mũi giáo giết con mồi bằng lực tác động trực tiếp và "tốc chiến tốc thắng", thì chất độc lại đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ nhân quả diễn ra trong thời gian dài.
Người thợ săn không chỉ cần nhận diện đúng loài cây, mà còn phải biết cách chiết xuất độc tố và tẩm lên mũi tên với niềm tin rằng dù vết thương ban đầu có thể nhỏ, con vật vẫn sẽ gục ngã sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Điều này đòi hỏi khả năng dự đoán, sự kiên nhẫn và tư duy trừu tượng - tức là phải "suy nghĩ chiến lược" kiểu đỉnh cao đấy các bạn!
Giáo sư Anders Högberg từ Khoa khoa học văn hóa của Đại học Linnaeus nhận định rằng việc sử dụng mũi tên tẩm độc là dấu hiệu rõ ràng của tư duy phát triển cao. Theo ông, đây là minh chứng cho thấy con người thời tiền sử đã sở hữu khả năng lập kế hoạch và hiểu biết về quan hệ nhân quả - những đặc điểm cốt lõi của trí tuệ con người hiện đại.
Nguồn: genk.vn