Mùa thu đổ bộ Scandinavia rồi nè, có nghĩa là mùa Nobel đã đến lúcc! Đầu tháng 10 là lúc các Ủy ban Nobel tụ họp ở Stockholm (Thuỵ Điển) và Oslo (Na Uy) để công bố những cái tên "xịn sò" đoạt giải hàng năm đấy.
Mở màn như mọi khi, Giải Nobel Y Sinh được trao cho hai nhà khoa học Katalin Kariko và Drew Weissman vào ngày 2/10 vì những khám phá đỉnh cao phát triển vaccine mRNA chống lại Covid-19 - cái vaccine mà ai cũng biết đó!
Ngày 3/10, bộ ba nhà khoa học Pierre Agostini, Ference Krausz và Anne L'Huillier ẵm trọn giải Nobel Vật lý cho các phương pháp thực nghiệm tạo ra xung ánh sáng atto giây phục vụ nghiên cứu động lực học điện tử trong vật chất (nghe xịn ghê chứ ).
Đến ngày 4/10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố chủ nhân giải Nobel Hóa học năm 2023 là 3 nhà khoa học người Mỹ có công khám phá ra công nghệ chấm lượng tử: Mougi Bawendi, Louis Brus và Alexei Ekimov.
Các giải Nobel Văn học, Hòa bình và Kinh tế sẽ được trao lần lượt trong tuần nha!
Ý tưởng "bá đạo" từ ông tổ Nobel
Giải Nobel được sáng lập bởi Alfred Nobel - một doanh nhân kiêm nhà hóa học người Thụy Điển ở thế kỷ 19. Bác này nắm giữ hơn 300 bằng sáng chế luôn đó! Và nổi tiếng nhất là phát minh ra thuốc nổ bằng cách trộn nitroglycerine với một hợp chất làm cho chất nổ ổn định hơn
Thuốc nổ nhanh chóng "viral" trong xây dựng và khai thác mỏ, cũng như trong ngành công nghiệp vũ khí. Nó biến Nobel thành người "giàu có trong mơ". Và có lẽ chính điều đó khiến ông suy nghĩ về di sản của mình, nên về cuối đời, ông quyết định dùng khối tài sản "khủng" của mình để tài trợ cho các giải thưởng hàng năm "cho những người đã mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại trong năm trước" - ý nghĩa quá đi thôi!
Giải Nobel đầu tiên được trao vào năm 1901, 5 năm sau khi nhà hoá học Nobel qua đời. Năm 1968, ngân hàng Trung ương Thụy Điển thành lập giải Nobel thứ sáu: giải Nobel Kinh tế. Mặc dù những người "thuần túy" Nobel nhấn mạnh rằng giải Nobel Kinh tế về mặt kỹ thuật không phải là giải Nobel thật sự, nhưng nó luôn được trao cùng với các giải khác nên thôi kệ đi
Vì những lý do "mờ ám" không ai biết, ông Nobel quyết định giải Nobel Hòa bình nên được trao ở Na Uy còn các giải khác ở Thụy Điển.
Cho đến giờ, Giải Nobel Hòa bình vẫn hoàn toàn là "việc nhà" của Na Uy, với những người đoạt giải được một ủy ban Na Uy lựa chọn và công bố. Giải Nobel Hòa bình thậm chí còn có buổi lễ riêng tại thủ đô Oslo của Na Uy vào ngày 10/12 hàng năm (ngày mất của Nobel) trong khi các giải thưởng khác được trao tại Stockholm.
Giải thưởng và vinh quang "khủng" thế nào?
Một lý do khiến giải Nobel nổi tiếng là vì đi kèm với một lượng tiền "bự" luôn nha! Quỹ Nobel đã tăng số tiền thưởng lên 10% trong năm nay lên 11 triệu kronor (khoảng 1 triệu USD) - "khủng" chưa kìa! Ngoài tiền, những người chiến thắng còn nhận được huy chương Vàng 18 carat và bằng chứng nhận khi họ nhận giải tại lễ trao giải vào tháng 12.
Trong lịch sử, đại đa số những người đoạt giải Nobel đều là đàn ông da trắng. Mặc dù điều đó đã bắt đầu thay đổi nhưng vẫn có rất ít sự đa dạng giữa những người đoạt giải Nobel, đặc biệt là trong các hạng mục khoa học.
Với thông báo hôm 2/10, cho đến nay, có 61 phụ nữ đã đoạt giải Nobel, trong đó có 26 người thuộc hạng mục khoa học. Chỉ có 4 phụ nữ đoạt giải Nobel Vật lý và chỉ 2 người đoạt giải Nobel Kinh tế - số liệu này hơi buồn nhỉ?
Trong những năm đầu của Giải thưởng Nobel, sự thiếu đa dạng giữa những người đoạt giải có thể được giải thích là do sự thiếu đa dạng giữa các nhà khoa học nói chung thôi. Nhưng giờ đây, các nhà phê bình cho rằng ban giám khảo cần làm tốt hơn trong việc nêu bật những khám phá của phụ nữ và các nhà khoa học bên ngoài châu Âu và Bắc Mỹ.
Nguồn: soha.vn