Tuần này có hai tin tức nghe như không liên quan gì đến nhau, nhưng đọc cạnh nhau thì phát hiện ra chúng đang kể cùng một câu chuyện drama
Apple lén lút ghi vào release notes của macOS 27 beta 3 rằng muốn xài các tính năng Apple Intelligence trong app Home (như tóm tắt hoạt động camera an ninh bằng ngôn ngữ tự nhiên, tìm kiếm đoạn video theo mô tả), người dùng phải mua gói iCloud+ 2TB, tức là 279 ngàn đồng/tháng luôn á Cùng thời điểm đó, Meta giới hạn tính năng Conversation Focus trên kính Ray-Ban thông minh (vốn giúp lọc và làm rõ giọng nói trong môi trường ồn) xuống còn 3 giờ mỗi tháng, trừ khi trả thêm 20 đô cho gói Meta One Premium để được 15 giờ.
Hai chuyện này nghe giống nhau phết: cả hai đều là tính năng AI trên phần cứng đã mua rồi, mà cả hai đều bị khóa phải trả thêm tiền mới xài được. Nhưng đào sâu vào lý do kỹ thuật thì phát hiện ra chúng lại là hai câu chuyện rất khác nhau, và chính sự khác nhau đó mới là điểm đáng bàn nè!
Apple: chi phí có thật, nhưng cách thu phí thì... khó ưa
Trường hợp của Apple còn có lý giải kỹ thuật đứng được đấy. Các tính năng AI cho Home app theo lời Apple thì chạy trên "các mô hình máy chủ mạnh" (powerful server models), nghĩa là khi camera ghi lại đoạn video, dữ liệu phải được xử lý qua các mô hình AI đặt trên máy chủ của Apple để tạo ra mô tả bằng ngôn ngữ tự nhiên, chứ không xử lý hoàn toàn trên thiết bị. Xử lý trên máy chủ nghĩa là có chi phí điện toán thật, tính theo mỗi lần xử lý, và chi phí đó tăng tuyến tính theo số camera, số giờ ghi hình của người dùng.
Vấn đề không phải ở chỗ Apple thu phí, mà ở cách họ gắn nó vào gói lưu trữ đám mây 2TB vốn được thiết kế cho mục đích hoàn toàn khác - là nhu cầu lưu trữ. Thực tế ai cũng hiểu logic là các tính năng AI này chỉ thực sự hữu ích với người có nhiều camera, và ngưỡng 2TB tự nhiên rơi vào nhóm người dùng từ sáu camera trở lên. Nhưng với người chỉ có một hoặc hai camera (nhóm dùng ít nhưng vẫn muốn trải nghiệm tính năng AI mới), Apple bắt họ phải mua gói lưu trữ lớn hơn nhu cầu thực tế rất nhiều chỉ để mở khóa một tính năng phần mềm Đây là kiểu thu phí "được xây trên hạ tầng có sẵn" hơn là mô hình định giá được thiết kế riêng cho tính năng đó.
Meta: khi giới hạn không đến từ chi phí máy chủ
Trường hợp Meta khó bênh hơn nhiều luôn. Conversation Focus là tính năng chạy hoàn toàn trên chip của kính Ray-Ban, không gửi dữ liệu lên đám mây, không tốn tài nguyên máy chủ của Meta theo từng lượt sử dụng. Nói cách khác, chi phí biên để người dùng chạy thêm một giờ gần như bằng không, vì toàn bộ xử lý diễn ra trên phần cứng mà người dùng đã bỏ tiền mua rồi.
Vậy giới hạn 3 giờ mỗi tháng đến từ đâu? Đại diện Meta giải thích rằng gói trả phí "chủ yếu dành cho người dùng nặng cần thêm giới hạn và hỗ trợ", nhưng cách giải thích này không thực sự trả lời được câu hỏi tại sao một tính năng chạy offline lại cần "giới hạn" ngay từ đầu Khi không có chi phí vận hành thực sự đứng sau, giới hạn sử dụng chỉ còn là công cụ phân khách giá (price discrimination), tức là cách để Meta chia người dùng thành các nhóm sẵn sàng trả các mức giá khác nhau cho cùng một thứ, dựa trên mức độ họ cần dùng nhiều hay ít, chứ không phải dựa trên chi phí Meta thực sự phải bỏ ra. Phản ứng của cộng đồng, đặc biệt từ nhóm người khiếm thính vốn phụ thuộc vào tính năng này nhiều hơn người bình thường, cho thấy sự khó chịu này không chỉ là cảm tính.
Phần cứng giờ chỉ là cái cổng, không còn là sản phẩm cuối
Nhìn xa hơn hai case cụ thể này, mình nghĩ điều đang diễn ra là một sự dịch chuyển quen thuộc trong lịch sử ngành phần cứng tiêu dùng, chỉ là lần này khoác áo AI thôi. Ngành camera an ninh gia đình đã đi theo con đường này từ trước rồi: gần như mọi thương hiệu camera thông minh đều bán phần cứng với giá rẻ hoặc hòa vốn, rồi thu tiền thật qua gói lưu trữ đám mây hoặc tính năng nhận diện thông minh hàng tháng. Bản thân HomeKit Secure Video của Apple từng được xem là ngoại lệ hiếm hoi, vì lưu trữ video được tính vào gói iCloud có sẵn thay vì dịch vụ riêng và đó chính xác là lý do khiến người dùng chọn hệ sinh thái Apple thay vì các hãng camera khác ngay từ đầu. Việc Apple giờ đưa tính năng AI mới nhất vào sau bức tường thu phí bổ sung cho thấy ngay cả ngoại lệ đó cũng đang bị bào mòn dần.
Với Meta, câu chuyện còn mang tính biểu tượng hơn vì kính thông minh vẫn là hạng mục sản phẩm còn non trẻ, nơi công ty đang cố xây dựng lòng tin với người dùng để họ chấp nhận đeo thiết bị có camera và micro liên tục trên mặt. Đặt một tính năng cốt lõi, vốn không tốn chi phí vận hành, sau bức tường thu phí ngay ở giai đoạn đầu này là tín hiệu rõ ràng về việc phần cứng, kể cả khi đã bán đứt cho người dùng, vẫn chỉ được xem là cánh cổng dẫn vào chuỗi doanh thu định kỳ, chứ không còn là sản phẩm hoàn chỉnh tự thân.
Nguồn: tinhte.vn