Nhắc đến Ninh Bình - quê hương của diễn viên Phương Oanh, hẳn nhiều bạn sẽ nghĩ ngay đến cơm cháy, thịt dê hay những món đậm chất cố đô. Nhưng sau khi địa giới hành chính thay đổi, ẩm thực Ninh Bình giờ còn thêm cả những món truyền thống từ vùng đất Nam Định và Hà Nam xưa nữa nè! Trong đó, phải kể đến xôi nén - món ăn dân dã mang nét văn hóa riêng biệt của vùng Hải Hậu, Nam Định cũ.
Xôi nén làm từ gạo nếp đồ chín rồi nén chặt thành khối. Món này có màu trắng ngà, bề mặt nhẵn mịn, kết cấu dẻo và chắc hẳn hoi. Nhìn tưởng bánh dày, nhưng cách chế biến và ý nghĩa văn hóa lại khác hẳn luôn nhé!
Để có khối xôi dẻo thơm, người làm phải chọn gạo nếp ngon, ngâm gạo kỹ trước khi đồ rồi nén khi xôi còn nóng hổi. Công đoạn nén này cần cả sức lực lẫn skill khéo tay để các hạt nếp kết dính đều, tạo thành khối chắc mà vẫn mềm dẻo vừa phải.
Không chỉ đơn thuần là món ăn, xôi nén còn gắn liền với phong tục giỗ tổ của nhiều dòng họ ở Hải Hậu. Vào dịp này, con cháu từ khắp nơi trở về quê, cùng tham gia nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên và sum họp gia đình ấm cúng.
Điểm đặc biệt nhất của xôi nén là cách chia phần sau giỗ tổ. Thay vì chỉ ăn tại chỗ, người tham dự được nhận những phần xôi siêu to để mang về cho gia đình, có phần nặng tới cả cân luôn á!
Với ai chưa biết phong tục này, việc đi dự lễ rồi mang về một túi xôi nặng trĩu có thể khá shock. Nhưng ở Hải Hậu, đây chính là cách chia sẻ lộc sau ngày giỗ tổ, đồng thời giúp những thành viên trong gia đình không có mặt vẫn được thưởng thức món ăn truyền thống này nè.
Xôi nén ăn được với giò, thịt luộc, muối lạc vừng hoặc đem chiên để đổi vị cũng rất ổn. Từ nguyên liệu quen thuộc, món ăn trở thành thức quà giản dị, dùng được trong bữa cơm gia đình hoặc dành cho bữa sáng hôm sau cũng chill lắm!
Đằng sau phần xôi được mang về là ý nghĩa của sự sum vầy. Ngày giỗ tổ không chỉ là dịp tưởng nhớ những người đi trước mà còn giúp các thế hệ trong dòng họ gặp gỡ, gắn kết và cùng nhớ về cội nguồn. Phần xôi được chia đều vì thế không đơn thuận là thức ăn mà còn chứa đựng cả giá trị tinh thần sâu sắc.
Từ ngày 1/7/2025, Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình hợp nhất thành tỉnh Ninh Bình mới. Sự thay đổi này đưa những nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của Hải Hậu cùng nhiều vùng đất khác vào bức tranh văn hóa chung của Ninh Bình hiện nay.
Bởi vậy, khi nhắc đến xôi nén như một món ăn của Ninh Bình, đây cũng là cách giới thiệu ẩm thực địa phương vừa phù hợp với địa giới hành chính mới, vừa tôn trọng lịch sử và bản sắc của từng vùng.
Nguồn: saostar.vn