Choáng váng với con số này nha mọi người: Từ khi đại dịch bắt đầu đến giờ, Moderna mới "rải" có 1 triệu liều vaccine đến các nước nghèo. Trong khi đó, Pfizer gửi hơn 8 triệu liều, còn Johnson & Johnson thì hơn 25 triệu luôn á!
## Lợi nhuận lên trên hết, đúng không?
Moderna - cái tên đang nằm trong top vaccine Covid-19 xịn nhất thế giới hiện tại - đang phải hứng "gạch đá" vì chỉ lo gửi vaccine cho mấy nước giàu, còn nước nghèo thì... cứ việc chờ đợi thôi.
Dù phát triển vaccine với sự hỗ trợ cả tiền lẫn công nghệ từ chính phủ, Moderna vẫn ưu tiên gửi vaccine cho các nước có túi tiền dày - nhiều hơn bất kỳ hãng nào luôn đó! Hiện tại mới chỉ khoảng 1 triệu liều được Moderna gửi đến các nước thu nhập thấp (theo đánh giá của World Bank). Còn Pfizer thì 8,4 triệu liều, Johnson & Johnson là 25 triệu liều.
Trong số nhiều nước có thu nhập trung bình ký hợp đồng với Moderna, đa số vẫn chưa nhận được liều nào cả. Thậm chí có ít nhất 3 nước phải trả giá đắt hơn cả Mỹ và EU nữa này! Như Botswana, vaccine của họ đến muộn. Tunisia thì còn bi hài hơn - không liên hệ được với Moderna luôn.
Khác với Pfizer, Johnson & Johnson hay AstraZeneca - những công ty có nhiều mảng kinh doanh khác nhau, Moderna chỉ có mỗi vaccine thôi. Nói thẳng là tương lai của công ty ở Massachusetts này phụ thuộc hoàn toàn vào sự thành công của vaccine đó.
"Họ cư xử như thể không có trách nhiệm gì ngoài việc tối đa hóa lợi nhuận" - Tiến sĩ Tom Frieden, cựu giám đốc CDC Hoa Kỳ "thả thính" thẳng.
Ban lãnh đạo Moderna từng tuyên bố họ đang làm mọi thứ có thể để vận chuyển vaccine nhanh nhất, nhưng năng lực sản xuất có hạn. Toàn bộ vaccine sản xuất trong năm nay chỉ đủ đáp ứng đơn đặt trước của vài quốc gia giàu, kiểu như EU chẳng hạn.
Nhưng mà theo NY Times, có 2 quan chức cấp cao tiết lộ Tổng thống Joe Biden đang ngày càng "hết vía" với Moderna vì không thể cung cấp vaccine cho các nước nghèo. Họ đang "bóp" Moderna để tăng sản lượng tại các nhà máy ở Mỹ, đồng thời chuyển giao công nghệ cho các nhà sản xuất nước ngoài.
Moderna vì thế đang loay hoay tìm cách "chill" trước cáo buộc "ưu ái người giàu". Ngày 8/10, họ tuyên bố "đang đầu tư" để tăng sản lượng và vận chuyển 1 tỉ liều cho các nước nghèo vào năm 2022. Họ cũng hứa mở nhà máy tại châu Phi, nhưng không nói rõ khi nào (nghe sao sao ấy nhỉ ).
Hãng hiện đang thương lượng với chính quyền Biden về việc bán vaccine giá rẻ cho chính phủ Mỹ, để quyên góp cho các nước nghèo - điều mà Pfizer đã đồng ý làm rồi. Stéphane Bancel - CEO của Moderna cho biết việc vaccine không tiếp cận được các nước nghèo là "đáng buồn", nhưng mọi chuyện nằm ngoài tầm kiểm soát của ông ấy. Theo Bancel, hãng đã cố gắng kêu gọi chính phủ các nước đầu tư để mở rộng sản xuất, nhưng thất bại.
## Giá vaccine loạn xà ngầu, kiếm lời khủng, giao hàng ì ạch
Tổng thống Joe Biden cảm thấy siêu thất vọng vì Moderna thiếu hợp tác, trong khi Mỹ đã support họ quá nhiều - từ tiền bạc đến công nghệ. Các nhà khoa học từ Viện Y tế Quốc gia đã cùng làm việc với công ty để phát triển vaccine. Ngoài ra còn 1,3 tỉ USD cho thử nghiệm lâm sàng và nhiều nghiên cứu khác. Và tháng 8/2020, Mỹ còn đồng ý đặt trước lô vaccine trị giá 1,5 tỉ USD, đảm bảo Moderna có chỗ tiêu thụ dù khi đó chưa được cấp phép.
Dù thử nghiệm lâm sàng 1 năm trước cho thấy Moderna và Pfizer hiệu quả tương đương, nhưng một số nghiên cứu gần đây thì vaccine của Moderna có vẻ mạnh hơn một tý. Nó bảo vệ lâu hơn, lại dễ vận chuyển và lưu trữ hơn nữa.
"Vaccine của Moderna về cơ bản là loại cao cấp" - Karen Andersen, chuyên gia phân tích chiến lược của Morningstar nhận định. "Họ ở vị thế không cần phải hy sinh quá nhiều về giá khi ký hợp đồng."
Rất ít thông tin về các hợp đồng Moderna ký với chính phủ các nước. Chỉ biết trong số 22 quốc gia bao gồm cả EU mà Moderna đã gửi thuốc đến, không có nước nào thu nhập thấp, chỉ có Philippines ở mức trung bình thấp thôi.
Pfizer thì khác. Họ đồng ý bán vaccine giá rẻ hơn cho 12 nước thu nhập trung bình cao, 5 nước trung bình thấp, và 1 nước nghèo (Rwanda).
Chỉ một số ít chính phủ công khai số tiền trả cho Moderna. Như Mỹ là 15-16,5 USD mỗi liều, bên cạnh 1,3 tỉ USD đầu tư phát triển vaccine. EU phải trả 22,6-25,5 USD mỗi liều. Đáng chú ý là Botswana, Thái Lan và Colombia - những nơi có thu nhập thấp hơn Mỹ và EU - phải trả 27-30 USD mỗi liều!
Cuối năm 2020, chính phủ Tunisia hy vọng đặt hàng từ Moderna, nhưng không liên lạc được và phải nhờ đại sứ quán Mỹ. Các nhân viên đại sứ quán liên lạc với Moderna, nhưng chẳng có gì xảy ra cả.
Thái Lan - nơi 32% dân số được tiêm chủng đầy đủ, chính phủ cho biết đã trả 28 USD mỗi liều cho 1 triệu mũi vaccine dành cho nhóm có rủi ro cao. Lô hàng dự kiến sẽ được phân phối vào đầu năm 2022.
Botswana đặt 500.000 liều của Moderna, giá 29 đô mỗi liều - đủ cho 10% dân số.
Bộ Y tế Botswana cho biết các liều vaccine được kỳ vọng đến vào tháng 8, nhưng chưa có liều nào đến. Colombia đặt 10 triệu liều, giá 30 đô mỗi liều - bao gồm vận chuyển. Theo Bộ trưởng Y tế Fernando Ruiz, Moderna là vaccine đắt nhất Colombia từng đặt.
Việc thông tin thiếu minh bạch khiến nhiều nước nghèo yếu thế trên bàn đàm phán. "Họ gần như đàm phán trong trạng thái mù mờ" - Kate Elder, chuyên gia chính sách vaccine nhận định.
Trong một số trường hợp, Moderna đồng ý cung cấp vaccine cho các nước nghèo với giá thấp hơn, nhưng chỉ khi đã hoàn thành đơn của các nước khác. Như tháng 5, Moderna chấp nhận cho Liên minh châu Phi (AU) mua vaccine giá 10 USD/liều, nhưng lô hàng tới sớm nhất là đầu năm 2022, khiến cuộc đàm phán suýt đổ bể.
"Thái độ của họ giống như đang tuyên bố: 'Chúng tôi ở đây là để kiếm tiền. Chúng tôi thậm chí còn không buồn giả vờ như đang cứu thế giới'" - Tiến sĩ Ayoade Alakija, người hỗ trợ chương trình vaccine tại châu Phi "diss" thẳng thừng.
Trên thực tế, vaccine Covid là thứ đã làm thay đổi bộ mặt của Moderna. Dự kiến doanh thu của họ trong năm 2021 ít nhất đạt 20 tỉ USD, trong đó riêng vaccine là 14 tỉ, trở thành sản phẩm y dược thu lời nhiều nhất lịch sử công ty.
Giá trị của Moderna cũng tăng gấp 3 lần trong năm nay, lên hơn 120 tỉ USD. 2 nhà sáng lập cùng nhà đầu tư sớm nhất đều lọt vào danh sách 400 người giàu nhất nước Mỹ trên Forbes luôn.
Khi Covid-19 lây lan đầu năm 2020, Moderna tham gia cuộc đua chế tạo vaccine theo công nghệ mới - mARN. Để tạo ra những liều vaccine thử nghiệm đầu tiên, họ nhận 900.000 USD từ một tổ chức phi lợi nhuận tên Liên minh Phương pháp đổi mới chuẩn bị chống dịch (CEPI).
CEPI đồng ý tài trợ cho Moderna với điều kiện vaccine của họ sẽ "sẵn sàng đáp ứng cho cộng đồng cần đến với mức giá chấp nhận được, đặc biệt là với các nước thu nhập thấp hoặc trung bình."
Tháng 5/2021, Moderna đồng ý cung cấp 34 triệu liều vaccine, cộng thêm 446 triệu liều vào năm 2022 cho cơ chế phân phối vaccine COVAX của Liên hợp Quốc. Nhưng chưa có liều nào được họ chuyển đi cả, dù COVAX đã phân phối 10 triệu liều Moderna do chính phủ Mỹ quyên góp.
Nguồn: soha.vn