Chuyện gian lận thi cử ở Tuyên Quang vừa rồi đã làm dấy lên câu hỏi lớn: Liệu có nên tách riêng kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học không? Thay vì vội vàng đổi chính sách, TS Hoàng Ngọc Vinh - Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) đề xuất một hướng đi khác: mở kho dữ liệu thi cử nhiều năm qua ra cho mọi người cùng xem xét. Dùng data làm nền tảng thì mới quyết định chính xác được, chứ đừng "đập đi xây lại" theo kiểu cảm tính!
Vụ việc ở Tuyên Quang thực sự bộc lộ nhiều vấn đề về giám sát, tổ chức thi và đạo đức công vụ. Nhưng khoan đã, chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh rằng việc dùng chung một kỳ thi cho cả tốt nghiệp lẫn tuyển sinh đại học là nguyên nhân trực tiếp gây ra chuyện này đâu nhé!
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, sai phạm trong thi cử trước hết là do con người, quy trình tổ chức và tính liêm chính tại địa phương. Nếu chỉ dựa vào một sự cố ở một điểm thi để thay đổi cả chính sách quốc gia thì hơi... overreact rồi đó! Câu hỏi đặt ra là: Đây là vụ cá biệt hay còn nhiều "drama" tương tự chưa bị phát hiện?
TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh: "Muốn trả lời thấu đáo câu hỏi đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải mở cửa kho dữ liệu thi cử trong nhiều năm qua để giới chuyên gia, các nhà khoa học cùng nghiên cứu, phân tích kỹ lưỡng. Chỉ khi rà soát dữ liệu đến tận cùng, chúng ta mới tìm ra nguyên nhân hệ thống, mới biết độ tin cậy thực tế của kỳ thi và quyết định mô hình hiện tại có nên tiếp tục tồn tại hay không".
Chính sách thi cử ảnh hưởng lâu dài và rộng rãi tới học sinh, nên không thể vận hành theo kiểu "nhất thời hứng chí". Mọi thay đổi phải dựa trên đánh giá tác động toàn diện với cả hệ thống giáo dục phổ thông và đại học mới ổn.
Khoảng trống data từ các kỳ thi riêng - vấn đề nan giải
Phân tích bài toán tách hay nhập hai kỳ thi, TS Hoàng Ngọc Vinh cho biết mỗi lựa chọn đều có cả lợi lẫn hại. Về mặt học thuật, hai kỳ thi có mục tiêu khác hẳn nhau: Thi tốt nghiệp để xác nhận bạn đạt chuẩn đầu ra, còn tuyển sinh đại học cần phân hóa cao để chọn được đúng người cho từng ngành. Thiết kế một đề thi vừa dễ cho số đông, vừa khó để phân hóa điểm cao là bài toán siêu phức tạp luôn á!
Nếu tách riêng, các trường đại học sẽ được quyền chủ động tuyển sinh. Nhưng tách mục tiêu không có nghĩa là phải tổ chức hai kỳ thi quốc gia riêng biệt như ngày xưa đâu. Một kỳ thi chung sẽ giúp tiết kiệm ngân sách, giảm chi phí xã hội và tạo ra thước đo chung tương đối thống nhất.
TS Hoàng Ngọc Vinh chỉ ra điểm bất cập hiện nay: "Nhiều trường đại học đang chuyển sang dùng kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực tổng hợp để tuyển sinh, nhưng công tác quản lý nhà nước ở mảng này còn buông lỏng và bản thân các kỳ thi đánh giá năng lực này cũng không hề công bố dữ liệu để xã hội giám sát".
Nếu từng trường hoặc từng cụm trường tự tổ chức thi tuyển mà thiếu liên kết, thiếu minh bạch dữ liệu, các lớp luyện thi theo từng dạng đề riêng sẽ mọc lên như nấm. Lúc đó, các bạn học sinh vùng sâu, vùng xa, hoàn cảnh khó khăn sẽ gánh chịu thiệt thòi vì phải đi thi nhiều lần và tốn kém chi phí. Rủi ro gian lận không mất đi mà có thể chuyển hóa thành tranh cãi về độ khó, dễ hoặc tính công bằng giữa các đề thi khác nhau.
Quản trị bằng data - chìa khóa giải quyết vấn đề
Để tìm ra giải pháp phù hợp, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng yếu tố cốt lõi nằm ở độ tin cậy và sự minh bạch của dữ liệu thi cử. Ông dẫn chứng kinh nghiệm từ Trung Quốc với kỳ thi Gaokao và Hàn Quốc với kỳ thi CSAT. Cả hai quốc gia này đều tách rõ chức năng tốt nghiệp khỏi tuyển sinh đại học, nhưng vẫn giữ một kỳ thi chung quy mô quốc gia vì hệ thống dữ liệu đánh giá đạt độ tin cậy cao.
Tại Việt Nam, việc công khai kho dữ liệu là bước đi cần thiết, phù hợp với định hướng quản trị bằng dữ liệu của Đảng và Nhà nước trong kỷ nguyên mới. Vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo trong buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cùng các cơ quan liên quan về Đề án Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào chiều ngày 4/6 rằng: "Mỗi mục tiêu lớn phải gắn với một đầu mối chịu trách nhiệm, một hệ thống dữ liệu để theo dõi, có nguồn lực thực hiện và thời hạn cụ thể. Đây chính là tinh thần gắn trách nhiệm với kết quả, khắc phục tình trạng chủ trương đúng nhưng triển khai thiếu đầu mối, thiếu nguồn lực và khó đo lường hiệu quả".
TS Hoàng Ngọc Vinh nhận định: "Khi kho dữ liệu được mở ra, những hành vi gian lận hay bất thường sẽ bị phơi bày và ngăn chặn tận gốc. Quan trọng hơn, một hệ thống dữ liệu đo lường tin cậy sẽ trở thành cơ sở khoa học để tư vấn hướng nghiệp cho học sinh, phục vụ phân luồng vào lớp 10, xét công nhận tốt nghiệp và làm căn cứ cho các trường đại học tuyển sinh một cách nhẹ nhàng, minh bạch". Nghe xịn đét!
Số hóa học bạ và thay đổi cấu trúc đề thi
Để giảm rủi ro và tránh tập trung áp lực vào một đợt thi duy nhất trong năm, ngành giáo dục cần hình thành các tổ chức khảo thí chuyên nghiệp, độc lập, hoạt động dưới sự cấp phép và giám sát của Nhà nước. Khi xây dựng được ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa có quy mô lớn cùng công nghệ cân bằng đề tin cậy, cơ quan quản lý có thể tổ chức một số đợt sát hạch trong năm hoặc chia nhóm địa phương sử dụng các bộ đề tương đương. Cấu trúc đề thi cũng cần tăng cường các câu hỏi trả lời ngắn, bài toán nhiều bước đòi hỏi lập luận logic thay vì trắc nghiệm đơn thuần - vì trắc nghiệm đoán mò cũng ra mà!
Về lâu dài, giải pháp mang tính hệ thống để giải quyết vấn đề tách hay nhập kỳ thi là xây dựng cơ sở dữ liệu học tập số hóa tin cậy, kết nối thông suốt từ lớp 1 đến lớp 12. Kết quả học tập phải được kiểm chứng bằng cơ chế kiểm toán dữ liệu chặt chẽ và trách nhiệm giải trình của từng nhà trường.
Khi cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục đạt độ hoàn thiện và tin cậy cao, việc công nhận hoàn thành chương trình trung học phổ thông sẽ không cần phụ thuộc vào một kỳ thi cuối cấp nữa. Cơ quan quản lý có thể tiến tới bỏ kỳ thi tốt nghiệp hiện nay, chỉ duy trì các kỳ sát hạch phục vụ mục tiêu tuyển sinh đại học kết hợp với học bạ chuẩn hóa. Đây là bước chuyển đổi phù hợp từ phương thức quản lý hành chính truyền thống sang quản trị phát triển giáo dục dựa trên nền tảng dữ liệu hiện đại - tức là vào thẳng kỷ nguyên 4.0 luôn!
Nguồn: svvn.tienphong.vn