CậuVàngQuạu
New member
Sau hơn 50 năm được cất giữ kỹ càng, mẫu đất đá Mặt Trăng từ sứ mệnh Apollo 17 vừa được mở ra và hé lộ chi tiết khiến giới khoa học "ngã ngửa"
Khi đoàn phi hành gia Apollo 17 trở về Trái Đất năm 1972, họ không chỉ kết thúc chuyến đổ bộ Mặt Trăng cuối cùng của chương trình Apollo mà còn mang theo "kho báu" vài chục kg đất đá từ vị trí gần Trái Đất nhất trong vũ trụ.
Một phần mẫu vật được phân tích ngay bằng công nghệ hồi đó. Còn lại thì NASA quyết định niêm phong cất kỹ, với hi vọng tương lai sẽ có thiết bị xịn hơn để "decrypt" những bí mật mà khoa học nửa thế kỷ trước chưa đủ trình giải mã.
Và đoán xem sao? Quyết định "chơi lâu dài" này giờ đã cho thấy giá trị cực khủng đấy!
Theo nghiên cứu vừa đăng trên tạp chí Journal of Geophysical Research: Planets, một mẫu vật Mặt Trăng từng được niêm phong từ thời Apollo 17 vừa lộ dấu hiệu hóa học siêu lạ, có thể khiến mọi thứ chúng ta từng biết về quá trình "ra đời" của Mặt Trăng phải... xem lại từ đầu luôn.
Mẫu vật này được team nghiên cứu do tiến sĩ James Dottin III từ Đại học Brown (Mỹ) phân tích. Đây là vật liệu núi lửa siêu cổ từ Mặt Trằng, thuộc nhóm mẫu Apollo được bảo quản đặc biệt trong hàng chục năm.
Theo NASA, một số mẫu Apollo không được mở ngay sau khi về Trái Đất mà được giữ nguyên xi trong các ống chứa đặc chế. Mục đích là bảo vệ mẫu khỏi tác động môi trường bên ngoài, đồng thời chờ thế hệ công nghệ phân tích thế hệ sau "xịn" hơn.
Với các nhà khoa học, những mẫu vật này giống như "viên nang thời gian" từ Mặt Trăng vậy. Chúng không chỉ chứa đất đá thuần túy mà còn "lưu trữ" manh mối về lịch sử địa chất, hoạt động núi lửa và cả nguồn gốc của thiên thể này nữa đấy.
Apollo 17 là sứ mệnh cuối cùng đưa con người lên Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Apollo. Phi hành đoàn gồm Eugene Cernan, Harrison Schmitt và Ronald Evans. Đặc biệt, Harrison Schmitt là nhà địa chất học nên các mẫu vật thu được lần này có giá trị khoa học cực "xịn sò".
Sau hơn nửa thế kỷ, khi mẫu vật được phân tích bằng kỹ thuật hiện đại, các nhà nghiên cứu phát hiện một chi tiết khiến họ "choáng váng": tỷ lệ đồng vị lưu huỳnh-33 trong mẫu thấp một cách bất thường!
Để check mẫu vật, team nghiên cứu dùng kỹ thuật đo phổ khối ion thứ cấp - cho phép phân tích thành phần đồng vị ở quy mô siêu nhỏ. Kết quả cho thấy vật liệu núi lửa trong mẫu có tỷ lệ lưu huỳnh-33 thấp hơn nhiều so với dự đoán.
Điều này đáng chú ý vì trong nhiều thập kỷ, một giả thuyết phổ biến cho rằng Trái Đất và Mặt Trăng có nguồn gốc vật chất "ruột thịt" với nhau.
Theo kịch bản được chấp nhận rộng rãi, khoảng 4,5 tỷ năm trước, một thiên thể cỡ Sao Hỏa (thường gọi là Theia) đã "đâm thẳng" vào Trái Đất sơ khai. Cú va chạm siêu khủng khiến vật chất từ Trái Đất và Theia bắn tung tóe ra không gian, tạo thành vành đai mảnh vụn quanh hành tinh non trẻ. Theo thời gian, các mảnh này "kết bạn" với nhau thành Mặt Trăng.
Nếu Mặt Trăng được tạo từ vật chất đã trộn lẫn sau vụ va chạm đó thì thành phần đồng vị của nó phải rất giống Trái Đất mới đúng. Vậy nên phát hiện về lưu huỳnh-33 đặt ra câu hỏi lớn: Tại sao mẫu vật từ bên trong Mặt Trăng lại có dấu hiệu khác thường thế này?
Nói cho dễ hiểu, đồng vị giống như "dấu vân tay hóa học" của vật chất. Khi dấu vân tay này không khớp với kỳ vọng, các nhà khoa học buộc phải "review lại" toàn bộ câu chuyện hình thành Mặt Trăng.
Các nhà nghiên cứu đưa ra hai hướng giải thích chính.
**Khả năng thứ nhất** là lưu huỳnh trên Mặt Trăng từng "tương tác" với tia cực tím hồi thiên thể này còn "trẻ trâu". Quá trình đó có thể tạo ra dấu hiệu đồng vị bất thường. Sau đó vật chất này bằng cách nào đó bị đẩy xuống sâu bên trong Mặt Trăng, rồi được hoạt động núi lửa cổ đại "phun" trở lại bề mặt.
Tuy nhiên giả thuyết này gặp một câu hỏi khó. Trái Đất có kiến tạo mảng nên vật chất bề mặt có thể bị kéo xuống sâu trong lòng đất. Còn Mặt Trăng thì không có cơ chế kiến tạo mảng như vậy. Vậy điều gì đã đưa vật chất từ bề mặt xuống lớp phủ Mặt Trăng? Đây vẫn là điều "treo" chưa có đáp án rõ ràng.
**Khả năng thứ hai** còn "đáng gờm" hơn: dấu hiệu lưu huỳnh bất thường có thể là phần "di sản" còn sót lại từ Theia. Nếu thiên thể va chạm với Trái Đất năm xưa có thành phần hóa học khác biệt thì một phần vật chất của nó có thể đã đóng góp nhiều hơn vào việc hình thành Mặt Trăng so với những gì từng được nghĩ.
Dù theo kịch bản nào thì phát hiện này không có nghĩa giả thuyết va chạm khổng lồ bị "đá bay" đâu nhé. Thay vào đó, nó cho thấy quá trình hình thành Mặt Trăng có thể phức tạp hơn, vật chất giữa Trái Đất và Theia có thể đã không trộn đều hoàn toàn như một số mô hình từng giả định.
Nói cách khác, Mặt Trăng có thể không phải "bản sao hóa học" hoàn hảo của Trái Đất đấy.
Phát hiện từ mẫu vật Apollo 17 vì thế không chỉ là một kết quả phân tích địa chất đơn thuần. Nó còn là lời nhắc rằng ngay cả với những vật thể tưởng như đã được nghiên cứu kỹ trong nhiều thập kỷ vẫn có những bí mật chỉ được hé lộ khi con người đủ kiên nhẫn chờ đợi công nghệ "lên level"
Nguồn: kenh14.vn
Khi đoàn phi hành gia Apollo 17 trở về Trái Đất năm 1972, họ không chỉ kết thúc chuyến đổ bộ Mặt Trăng cuối cùng của chương trình Apollo mà còn mang theo "kho báu" vài chục kg đất đá từ vị trí gần Trái Đất nhất trong vũ trụ.
Một phần mẫu vật được phân tích ngay bằng công nghệ hồi đó. Còn lại thì NASA quyết định niêm phong cất kỹ, với hi vọng tương lai sẽ có thiết bị xịn hơn để "decrypt" những bí mật mà khoa học nửa thế kỷ trước chưa đủ trình giải mã.
Và đoán xem sao? Quyết định "chơi lâu dài" này giờ đã cho thấy giá trị cực khủng đấy!
Theo nghiên cứu vừa đăng trên tạp chí Journal of Geophysical Research: Planets, một mẫu vật Mặt Trăng từng được niêm phong từ thời Apollo 17 vừa lộ dấu hiệu hóa học siêu lạ, có thể khiến mọi thứ chúng ta từng biết về quá trình "ra đời" của Mặt Trăng phải... xem lại từ đầu luôn.
Mẫu vật này được team nghiên cứu do tiến sĩ James Dottin III từ Đại học Brown (Mỹ) phân tích. Đây là vật liệu núi lửa siêu cổ từ Mặt Trằng, thuộc nhóm mẫu Apollo được bảo quản đặc biệt trong hàng chục năm.
Theo NASA, một số mẫu Apollo không được mở ngay sau khi về Trái Đất mà được giữ nguyên xi trong các ống chứa đặc chế. Mục đích là bảo vệ mẫu khỏi tác động môi trường bên ngoài, đồng thời chờ thế hệ công nghệ phân tích thế hệ sau "xịn" hơn.
Với các nhà khoa học, những mẫu vật này giống như "viên nang thời gian" từ Mặt Trăng vậy. Chúng không chỉ chứa đất đá thuần túy mà còn "lưu trữ" manh mối về lịch sử địa chất, hoạt động núi lửa và cả nguồn gốc của thiên thể này nữa đấy.
Apollo 17 là sứ mệnh cuối cùng đưa con người lên Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Apollo. Phi hành đoàn gồm Eugene Cernan, Harrison Schmitt và Ronald Evans. Đặc biệt, Harrison Schmitt là nhà địa chất học nên các mẫu vật thu được lần này có giá trị khoa học cực "xịn sò".
Sau hơn nửa thế kỷ, khi mẫu vật được phân tích bằng kỹ thuật hiện đại, các nhà nghiên cứu phát hiện một chi tiết khiến họ "choáng váng": tỷ lệ đồng vị lưu huỳnh-33 trong mẫu thấp một cách bất thường!
Để check mẫu vật, team nghiên cứu dùng kỹ thuật đo phổ khối ion thứ cấp - cho phép phân tích thành phần đồng vị ở quy mô siêu nhỏ. Kết quả cho thấy vật liệu núi lửa trong mẫu có tỷ lệ lưu huỳnh-33 thấp hơn nhiều so với dự đoán.
Điều này đáng chú ý vì trong nhiều thập kỷ, một giả thuyết phổ biến cho rằng Trái Đất và Mặt Trăng có nguồn gốc vật chất "ruột thịt" với nhau.
Theo kịch bản được chấp nhận rộng rãi, khoảng 4,5 tỷ năm trước, một thiên thể cỡ Sao Hỏa (thường gọi là Theia) đã "đâm thẳng" vào Trái Đất sơ khai. Cú va chạm siêu khủng khiến vật chất từ Trái Đất và Theia bắn tung tóe ra không gian, tạo thành vành đai mảnh vụn quanh hành tinh non trẻ. Theo thời gian, các mảnh này "kết bạn" với nhau thành Mặt Trăng.
Nếu Mặt Trăng được tạo từ vật chất đã trộn lẫn sau vụ va chạm đó thì thành phần đồng vị của nó phải rất giống Trái Đất mới đúng. Vậy nên phát hiện về lưu huỳnh-33 đặt ra câu hỏi lớn: Tại sao mẫu vật từ bên trong Mặt Trăng lại có dấu hiệu khác thường thế này?
Nói cho dễ hiểu, đồng vị giống như "dấu vân tay hóa học" của vật chất. Khi dấu vân tay này không khớp với kỳ vọng, các nhà khoa học buộc phải "review lại" toàn bộ câu chuyện hình thành Mặt Trăng.
Các nhà nghiên cứu đưa ra hai hướng giải thích chính.
**Khả năng thứ nhất** là lưu huỳnh trên Mặt Trăng từng "tương tác" với tia cực tím hồi thiên thể này còn "trẻ trâu". Quá trình đó có thể tạo ra dấu hiệu đồng vị bất thường. Sau đó vật chất này bằng cách nào đó bị đẩy xuống sâu bên trong Mặt Trăng, rồi được hoạt động núi lửa cổ đại "phun" trở lại bề mặt.
Tuy nhiên giả thuyết này gặp một câu hỏi khó. Trái Đất có kiến tạo mảng nên vật chất bề mặt có thể bị kéo xuống sâu trong lòng đất. Còn Mặt Trăng thì không có cơ chế kiến tạo mảng như vậy. Vậy điều gì đã đưa vật chất từ bề mặt xuống lớp phủ Mặt Trăng? Đây vẫn là điều "treo" chưa có đáp án rõ ràng.
**Khả năng thứ hai** còn "đáng gờm" hơn: dấu hiệu lưu huỳnh bất thường có thể là phần "di sản" còn sót lại từ Theia. Nếu thiên thể va chạm với Trái Đất năm xưa có thành phần hóa học khác biệt thì một phần vật chất của nó có thể đã đóng góp nhiều hơn vào việc hình thành Mặt Trăng so với những gì từng được nghĩ.
Dù theo kịch bản nào thì phát hiện này không có nghĩa giả thuyết va chạm khổng lồ bị "đá bay" đâu nhé. Thay vào đó, nó cho thấy quá trình hình thành Mặt Trăng có thể phức tạp hơn, vật chất giữa Trái Đất và Theia có thể đã không trộn đều hoàn toàn như một số mô hình từng giả định.
Nói cách khác, Mặt Trăng có thể không phải "bản sao hóa học" hoàn hảo của Trái Đất đấy.
Phát hiện từ mẫu vật Apollo 17 vì thế không chỉ là một kết quả phân tích địa chất đơn thuần. Nó còn là lời nhắc rằng ngay cả với những vật thể tưởng như đã được nghiên cứu kỹ trong nhiều thập kỷ vẫn có những bí mật chỉ được hé lộ khi con người đủ kiên nhẫn chờ đợi công nghệ "lên level"
Nguồn: kenh14.vn