ThíchThìNhích
New member
Sau hơn 50 năm nằm im trong "két sắt" đặc biệt, một mẫu vật Mặt Trăng do tàu Apollo 17 mang về đã bật mí điều gì đó hơi... khác thường
Khi các phi hành gia Apollo 17 bay về Trái Đất vào năm 1972, họ không chỉ kết thúc chuyến đổ bộ Mặt Trăng cuối cùng của chương trình Apollo, mà còn mang theo món "quà tặng" vô giá. Đó là hàng chục kg đất đá từ "người hàng xóm" gần Trái Đất nhất đó các bạn ơi!
Một phần mẫu vật được phân tích ngay bằng công nghệ thời đó. Phần còn lại thì NASA quyết định niêm phong, cất kỹ lưỡng với hy vọng rằng trong tương lai, các thiết bị xịn xò hơn sẽ giúp nhân loại "nhìn thấu" những gì mà khoa học nửa thế kỷ trước chưa decode được.
Và guess what? Quyết định đó giờ đã prove được giá trị đặc biệt của nó rồi nè!
Theo nghiên cứu được đăng trên tạp chí khoa học Journal of Geophysical Research: Planets, một mẫu vật Mặt Trăng từng được niêm phong từ thời Apollo 17 đã cho thấy dấu hiệu hóa học khá là "sus", có thể làm phức tạp thêm những gì chúng ta từng hiểu về quá trình hình thành Mặt Trăng.
Mẫu vật được nhóm nghiên cứu do tiến sĩ James Dottin III từ Đại học Brown, Mỹ, dẫn đầu phân tích. Đây là vật liệu núi lửa cổ đại của Mặt Trăng, thuộc nhóm mẫu Apollo được "giữ gìn cẩn thận như bảo vật" trong nhiều thập kỷ.
Theo NASA, một số mẫu Apollo không được mở ngay sau khi đưa về Trái Đất, mà được giữ nguyên xi trong các ống chứa chuyên dụng. Cách làm này nhằm bảo vệ mẫu khỏi tác động của môi trường bên ngoài, đồng thời chờ đợi các thế hệ công nghệ phân tích mới ra đời.
Với các nhà khoa học, những mẫu vật như vậy giống như "viên nang thời gian" đến từ Mặt Trăng vậy! Chúng không chỉ chứa đất đá thông thường, mà còn lưu giữ hint về lịch sử địa chất, hoạt động núi lửa và thậm chí là nguồn gốc của thiên thể này luôn.
Apollo 17 là sứ mệnh cuối cùng đưa con người lên Mặt Trăng trong khuôn khổ chương trình Apollo. Phi hành đoàn gồm Eugene Cernan, Harrison Schmitt và Ronald Evans. Đặc biệt, Harrison Schmitt là nhà địa chất học, vì vậy các mẫu vật thu được trong sứ mệnh này có giá trị khoa học siêu to khổng lồ
Sau hơn nửa thế kỷ, khi mẫu vật được đem ra phân tích bằng kỹ thuật hiện đại, các nhà nghiên cứu phát hiện một chi tiết khiến họ "shocked": tỷ lệ đồng vị lưu huỳnh-33 trong mẫu thấp bất thường!
Để kiểm tra mẫu vật, nhóm nghiên cứu sử dụng kỹ thuật đo phổ khối ion thứ cấp, cho phép phân tích thành phần đồng vị ở quy mô siêu nhỏ. Kết quả cho thấy vật liệu núi lửa trong mẫu có tỷ lệ lưu huỳnh-33 thấp hơn nhiều so với những gì từng được expect.
Điều này đáng chú ý lắm đó nha, bởi trong nhiều thập kỷ qua, một giả thuyết phổ biến cho rằng Trái Đất và Mặt Trăng có nguồn gốc vật chất "anh em một nhà" với nhau.
Theo kịch bản được chấp nhận rộng rãi, khoảng 4,5 tỷ năm trước, một thiên thể cỡ Sao Hỏa, thường được gọi là Theia, đã "đụng chạm" với Trái Đất sơ khai. Cú va chạm siêu khủng khiến vật chất từ Trái Đất và Theia bắn ra không gian, tạo thành một vành đai mảnh vụn quanh hành tinh non trẻ. Theo thời gian, các mảnh vật chất này kết tụ lại thành Mặt Trăng.
Nếu Mặt Trăng được tạo nên từ vật chất đã trộn lẫn sau vụ va chạm đó, thành phần đồng vị của nó được cho là phải rất gần với Trái Đất. Vì vậy, phát hiện về lưu huỳnh-33 đặt ra một câu hỏi lớn: Vì sao mẫu vật từ bên trong Mặt Trăng lại mang dấu hiệu "lạ lẫm" như vậy?
Nói một cách dễ hiểu hơn, đồng vị có thể được xem như "dấu vân tay hóa học" của vật chất. Khi dấu vân tay này không "match" với kỳ vọng, các nhà khoa học buộc phải rà soát lại những chi tiết trong câu chuyện hình thành Mặt Trăng.
Các nhà nghiên cứu đưa ra hai hướng giải thích chính nè:
Khả năng thứ nhất là lưu huỳnh trên Mặt Trăng từng tương tác với tia cực tím trong giai đoạn thiên thể này còn rất trẻ. Quá trình đó có thể tạo ra dấu hiệu đồng vị bất thường. Sau đó, vật chất này somehow bị đưa xuống sâu bên trong Mặt Trăng, rồi được hoạt động núi lửa cổ đại phun trở lại bề mặt.
Tuy nhiên, giả thuyết này gặp một câu hỏi khó đấy. Trái Đất có kiến tạo mảng, nhờ đó vật chất bề mặt có thể được kéo xuống sâu trong lòng hành tinh. Còn Mặt Trăng thì không có cơ chế kiến tạo mảng kiểu đó. Vậy điều gì đã đưa vật chất từ bề mặt xuống lớp phủ Mặt Trăng? Đây vẫn là điều chưa có lời giải rõ ràng
Khả năng thứ hai còn đáng chú ý hơn nữa: dấu hiệu lưu huỳnh bất thường có thể là phần "di sản" còn sót lại từ Theia. Nếu thiên thể va chạm với Trái Đất ngày xưa có thành phần hóa học khác biệt, một phần vật chất của nó có thể đã góp nhiều hơn vào việc hình thành Mặt Trăng so với những gì từng được tưởng tượng.
Dù theo kịch bản nào đi nữa, phát hiện này không có nghĩa là giả thuyết va chạm khổng lồ bị "đập tan" đâu nha. Thay vào đó, nó cho thấy quá trình hình thành Mặt Trăng có thể phức tạp hơn, vật chất giữa Trái Đất và Theia có thể đã không trộn đều hoàn toàn như một số mô hình từng giả định.
Nói cách khác, Mặt Trăng có thể không phải "bản sao hóa học" hoàn hảo của Trái Đất đâu các bạn ơi!
Phát hiện từ mẫu vật Apollo 17 vì thế không chỉ là một kết quả phân tích địa chất thông thường. Nó còn là lời nhắc nhở rằng, ngay cả với những vật thể tưởng như đã được nghiên cứu kỹ trong nhiều thập kỷ, vẫn có những bí mật chỉ được hé lộ khi con người đủ kiên nhẫn chờ đợi công nghệ bắt kịp câu hỏi.
Hơn 50 năm sau ngày rời Mặt Trăng, những mẫu vật nhỏ bé từ Apollo 17 vẫn đang tiếp tục kể lại câu chuyện lớn về nguồn gốc của Mặt Trăng, Trái Đất và cả những ngày đầu hỗn loạn của hệ Mặt Trời. Truly a mindblowing discovery!
Nguồn: soha.vn